Erzurum’dan ne alınır? Palandöken’in görkemli zirvesinden, Çifte Minareli Medrese’nin tarihi koridorlarına uzanan bu kadim “Dadaşlar Diyarı”, ziyaretçilerine sadece sert bir iklim ve köklü bir tarih sunmakla kalmaz. Burası, binlerce yıllık bir kültürün, el emeği göz nuru zanaatlara ve yüksek rakımlı yaylaların en saf lezzetlerine dönüştüğü bir hazine sandığıdır.
Erzurum’dan ayrılırken, valizinize sadece anılarınızı değil, aynı zamanda bu şehrin asaletini, emeğini ve benzersiz lezzetlerini de sığdırmak istersiniz. Şehrin kalbi olan Taşhan’da ve Tebrizkapı Çarşısı’nda kaybolmaya hazırsanız, bu serhat şehrinden evinize ve sevdiklerinize hangi eşsiz armağanları götürebileceğinize detaylı bir yolculuk yapalım.
⚫ Siyah İnci: Erzurum’un El Sanatları Mirası
Erzurum’un zanaat kültürü, hem göze hem de ruha hitap eden, dünyaca ünlü ve eşsiz ürünlerle doludur.
- Oltu Taşı: Sabrın ve Zarafetin Simgesi
Erzurum’dan alınacak hediyelerin tartışmasız kralı Oltu Taşı‘dır. Erzurum’un Oltu ilçesinden çıkarılan bu yarı değerli taş, aslında fosilleşmiş bir ağaç reçinesidir ve “Kara Kehribar” olarak da bilinir.
- Neden Özeldir? Topraktan çıktığında yumuşak olan bu taş, ustaların elinde işlendikçe sertleşir ve kullanıldıkça parlar. En önemli özelliklerinden biri, vücuttaki negatif enerjiyi ve stresi aldığına inanılmasıdır.
- Ne Alınmalı:
- Tesbih: Oltu taşının en bilinen ve en çok tercih edilen formudur. El işçiliğiyle yapılan gümüş işlemeli tesbihler, birer sanat eseridir.
- Takı Setleri: Kadınlar için gümüşle birleştirilmiş zarif kolyeler, küpeler, bileklikler ve yüzükler.
- Aksesuarlar: Kol düğmeleri, anahtarlıklar, ağızlıklar (sipsi) ve isimlikler.
Ziyaretçi İpucu: Gerçek Oltu Taşı Nasıl Anlaşılır? Gerçek Oltu taşı, sürtünme ile elektriklenir ve küçük kağıt parçalarını çeker. Ayrıca, bir iğne batırıldığında yanar ve “çıra” gibi bir koku yayar (ancak bu, ürüne zarar vereceği için pek tavsiye edilmez). En güvenli yol, alışverişinizi Erzurum’un tarihi Taşhan (Rüstem Paşa Kervansarayı) içindeki, güvendiğiniz, sertifikalı ve köklü dükkanlardan yapmaktır.
- Ehram (İhram): Yünün En Saf Hali
Erzurum’un bir diğer tescilli el sanatı da Ehram‘dır. İnce eğrilmiş koyun yününden, kimyasal hiçbir boya kullanılmadan (yünün doğal renkleri olan beyaz, siyah, boz, kahverengi kullanılır) el tezgahlarında dokunan yerel bir kumaştır.
- Özelliği: Yün olduğu için yazın serin, kışın sıcak tutar ve sağlığa hiçbir zararı yoktur.
- Ne Alınmalı: Geleneksel olarak kadın dış giysisi (çarşaf) olarak kullanılsa da, günümüzde bu otantik kumaştan yapılan şallar, fularlar, yelekler, çantalar, masa örtüleri, yatak örtüleri ve hatta kitap ayraçları bulabilirsiniz. Alabileceğiniz en sağlıklı ve en otantik tekstil hediyesidir.
- Erzurum Bakır İşlemeciliği
Selçuklu döneminden beri süregelen bakırcılık sanatı, Erzurum’da hâlâ yaşamaktadır. Tebrizkapı Kültür ve Sanat Çarşısı’na veya Bakırcılar Çarşısı’na girdiğinizde, ustaların çekiç sesleri arasında el emeği ürünleri görebilirsiniz.
- Ne Alınmalı: Üzeri ince ince kalemle işlenmiş bakır cezveler, çaydanlıklar, sahanlar, tepsiler ve ibrikler, evinize nostaljik bir hava katacaktır.
Yaylaların Lezzeti: Gastronomik Hediyelikler
Erzurum’un yüksek rakımlı, zengin floraya sahip yaylaları, Türkiye’nin en kaliteli ve doğal süt ürünlerinin ve lezzetlerinin kaynağıdır.
- Civil Peynir ve Göğermiş Peynir (Küflü Peynir)
Erzurum kahvaltısının yıldızları olan bu peynirleri evinize de taşıyabilirsiniz.
- Civil (Çeçil) Peynir: Az tuzlu, lif lif ayrılan, yumuşak ve tam yağlı bir peynir çeşididir. Özellikle kuymağın (muhlama) ana malzemesidir ve kahvaltılarda sade olarak da tüketilir.
- Göğermiş (Kerti) Peynir: İşte bu, tam bir gurme lezzetidir. Civil peyniri ve lorun karıştırılıp, olgunlaşması için bekletilmesiyle elde edilen, kendine has yeşilimsi bir küfe sahip peynirdir. Bu küf, doğal bir antibiyotik özelliği taşır ve peynire keskin, benzersiz bir aroma katar.
️ Ziyaretçi İpucu: Peynir Taşıma Bu peynirler, kokusu yoğun olabilen ürünlerdir. Satın alırken, şehir merkezindeki Peynirciler Çarşısı‘nda (Tebrizkapı civarı) esnaftan mutlaka “vakumlu paketleme” yapmasını rica edin. Bu, yolculuk boyunca tazeliğini korumasını ve koku yapmamasını sağlar.
- Erzurum Tereyağı ve Balı
- Yayık Tereyağı: Yüksek yaylalarda otlayan hayvanların sütünden yapılan, mis kokulu, sapsarı “Sarı Yağ” (tereyağı), yemeklerinize ve kahvaltılarınıza lezzet katacaktır.
- Erzurum Balı: Binbir çiçeğin bulunduğu yaylalardan toplanan, yüksek prolin değerli, kaliteli çiçek balları da harika bir şifa kaynağıdır.
- Kıtlama Şekeri ve Dut Pekmezi
Erzurum’da çay, “kıtlama” usulü içilir. Yani şeker, çayın içine atılmaz, sert şekerden bir parça ısırılıp çay öyle yudumlanır.
- Kıtlama Şekeri: Bu geleneği yaşatmak için özel olarak üretilen, makasla kırılan sert, büyük kalıplı şekerlerden alabilirsiniz.
- Dut Pekmezi: Özellikle dutun bol olduğu Tortum ve çevresinde yapılan, katkısız ve enerji deposu olan dut pekmezi de alabileceğiniz doğal lezzetlerdendir.
- Kadayıf Dolması (Paketli)
Erzurum’un tescilli tatlısı olan Kadayıf Dolması’nı yerinde yemek esastır. Ancak bazı pastaneler ve üreticiler, bu tatlıyı “şerbetsiz” ve “dondurulmuş” olarak özel paketlerde satmaktadır. Evde kendiniz şerbetini hazırlayıp, o lezzeti sevdiklerinize de tattırabilirsiniz.
Erzurum’dan dönerken, bir elinizde Oltu taşının milyonlarca yıllık enerjisi, diğer elinizde yaylaların en doğal lezzeti olan peynirinizle, bu “Dadaşlar Diyarı”nın hem asaletini hem de bereketini yanınızda götürmüş olacaksınız.
