Mardin’den ne alınır? Bu soru, taşın şiire dönüştüğü, Mezopotamya Ovası’na bakan bu büyülü şehre adım atan her gezginin aklını kurcalar. Burası, sadece gündüzü seyranlık, gecesi gerdanlık bir silüet değil, aynı zamanda binlerce yıllık bir Süryani, Arap, Kürt ve Türk kültür mozaiğinin, el sanatlarına ve damak tadına yansıdığı eşsiz bir hazinedir.
Mardin’in tarihi çarşılarında, özellikle de Revaklı Çarşı veya Bakırcılar Çarşısı’nda kaybolduğunuzda, eve sadece bir eşya değil, aynı zamanda bu coğrafyanın ruhunu, sabrını ve zarafetini de götürmek istersiniz. Gelin, bu “Taş Şehir”den evinize ve sevdiklerinize hangi eşsiz hazineleri götürebileceğinize detaylı bir yolculuk yapalım.
Gümüşün Zarafeti: Mardin’in Eşsiz El Sanatları
Mardin’in hediyelik eşya kültürü, her şeyden önce sabır ve ustalık gerektiren, binlerce yıllık zanaatkarlık geleneğiyle öne çıkar.
- Telkari Sanatı: Gümüşün Danteli
Mardin’den ne alınır dendiğinde, akla gelen ilk ve en değerli cevap Telkari‘dir. Bu, ince gümüş (veya altın) tellerin, ustaların elinde kıvrılarak, bükülerek ve birbirine kaynaklanarak adeta bir dantel gibi işlendiği, kökleri Mezopotamya’ya dayanan kadim bir sanattır.
- Neden Özeldir? Her bir parça, tamamen el emeği göz nurudur ve her ustanın kendine has bir imzası vardır. Mardin, özellikle de Midyat ilçesi, bu sanatın dünyadaki en önemli merkezidir.
- Ne Alınmalı?
- Takılar: Zarif kolyeler, küpeler, bileklikler ve yüzükler.
- Kemerler: Özellikle gelinlikler veya özel kıyafetler için yapılan görkemli, el işi telkari kemerler.
- Tepsiler ve Ev Eşyaları: Kahve tepsileri, şekerlikler ve kutular.
- Tesbih Püskülleri: Gümüş tesbihler veya sadece telkari işlemeli püsküller.
- Bıttım (Menengiç) Sabunu: Doğal Şifa
Mardin ve Siirt’in ortak mirası olan Bıttım Sabunu, alabileceğiniz en doğal ve en faydalı hediyelerden biridir.
- Nedir? Yabani fıstık ağacı olan menengiçin (bıttım) yağından, geleneksel yöntemlerle yapılır.
- Neden Alınmalı? %100 doğal bir antiseptiktir. Özellikle saç dökülmesi, kepek, egzama ve sivilce gibi cilt sorunlarına karşı çok etkili olduğu bilinir. Aktarlarda ve sabuncularda, genellikle yeşil kalıplar halinde satılır.
- Taş İşlemeciliği: Şehrin Ruhu
Mardin’i Mardin yapan o sarı, sıcak “katori” taşının mimarideki ustalığı, hediyelik eşyalara da yansımıştır.
- Ne Alınmalı? Mardin’in tarihi konaklarının, Ulu Cami’nin veya Mor Gabriel Manastırı’nın küçük maketleri, taştan oyulmuş biblolar, şamdanlar ve duvar süsleri, şehrin mimari ruhunu evinize taşıyacaktır.
- Bakırcılık ve Kalaycılık
Tarihi Bakırcılar Çarşısı, çekiç seslerinin hâlâ yankılandığı, yaşayan bir müze gibidir. Burada ustaların elinde dövülen bakırlar, harika hediyeliklere dönüşür.
- Ne Alınmalı: El dövmesi, üzeri işlemeli bakır cezveler, kahve fincanı setleri, tepsiler, sahanlar ve baharatlıklar.
Mezopotamya’nın Tatlı Mirası: Gastronomik Hediyelikler
Mardin’in çok kültürlü yapısı, mutfağına ve damak tadına da yansımıştır.
- Mardin Badem Şekeri (Hayalet Şeker)
Mardin’den alınacak en meşhur lezzet, klasik badem şekerinden çok farklı olan, coğrafi işaret tescilli Mardin Badem Şekeri‘dir.
- Neden Özeldir? İki çeşidi bulunur:
- Klasik Beyaz: Dışı kalın ve pürüzlü bir şeker kaplamasına sahiptir.
- Mavi (Hayalet) Şeker: En ünlüsü budur. Kavrulmuş bademin, lahor ağacının kökünden elde edilen doğal mavi boya ile renklendirilmiş şekerle kaplanmasıyla yapılır. Rengi, tadı ve hikayesiyle benzersizdir.
- Mardin Kahvesi (ve Süryani Kahvesi)
Mardin’de kahve, bir içecekten çok bir ritüeldir.
- Ne Alınmalı?
- Mardin Dibek Kahvesi: Türk kahvesinin havanda (dibek) dövülerek çekilmiş, daha yumuşak içimli halidir.
- Süryani Kahvesi (Kakuleli Kahve): Mardin’in en özel tatlarından biridir. Kavrulmuş kahve çekirdeklerinin içine, keskin ve aromatik bir baharat olan kakule katılmasıyla hazırlanır. İçimi sert ama bıraktığı aroma unutulmazdır.
- Cevizli Sucuk, Pestil ve Kuruyemişler
Bölgenin bereketli bağlarından elde edilen üzüm şırasıyla yapılan cevizli sucuk (orcik) ve pestil (bastık), doğal ve enerji deposu atıştırmalıklardır. Ayrıca, çarşılarda taze ceviz, badem ve menengiç bulabilirsiniz.
- Süryani Şarabı
Mardin ve Midyat, Türkiye’nin en köklü bağcılık ve şarapçılık geleneklerinden birine ev sahipliği yapar. Süryani cemaati, bu geleneği binlerce yıldır sürdürmektedir.
- Ne Alınmalı? Bölgeye özgü “Kerküş” veya “Mazrona” gibi yerel üzüm türlerinden yapılan Süryani şarapları, şarap meraklıları için alabileceğiniz en değerli gurme hediyelerinden biridir. (Alkol içeren ürünlerin taşınması ve tüketimi hakkında yasal düzenlemelere uyulması gerekir.)
Diğer Otantik Hatıralar
- İpek Puşi (Kefiye) ve Şallar: Bölgesel kültürün bir parçası olan, pamuklu veya ipek karışımlı, farklı renklerdeki puşiler (kefiyeler) ve şallar, otantik bir aksesuar olarak harika bir seçimdir.
- Nalın (Takunya): Özellikle tarihi hamamlarda kullanılan, ahşaptan yapılan, bazen sedef veya telkari ile süslenen geleneksel takunyalar (nalınlar), otantik ve dekoratif bir hediyedir.
Ziyaretçi İpuçları: Alışveriş Nerede Yapılır?
- Ana Merkez: Birinci Cadde (Mardin Merkez): Tarihi Mardin’in ana caddesi olan bu yol, aradığınız hemen hemen her şeyi (badem şekeri, sabun, kahve, gümüş) bulabileceğiniz dükkanlarla doludur.
- Telkari İçin Midyat: Telkari sanatının kalbi Midyat ilçesindeki tarihi çarşıdır. En iyi ustaları ve en zengin modelleri burada bulabilirsiniz.
- Çarşıları Keşfedin:Revaklı Çarşı, Bakırcılar Çarşısı ve Kayseriye Çarşısı gibi tarihi çarşılar, hem alışveriş yapmak hem de o otantik atmosferi solumak için mutlaka gezilmelidir.
- Tadına Bakın: Badem şekeri, kahve veya cevizli sucuk almadan önce esnaftan tadına bakmaktan çekinmeyin. Mardin esnafı bu konuda cömert ve misafirperverdir.
Mardin’den dönerken, bir elinizde telkarinin incecik işçiliği, diğer elinizde kakuleli kahvenin keskin kokusuyla, bu taş şehrin binlerce yıllık zenginliğini ve ruhunu da yanınızda götürmüş olacaksınız.
