Kırşehir Müzeler Rehberi: Ozanların, Ahilerin ve Arkeolojinin Şehri (Tüm Müzeler Rehberi)

Bozkırın ortasında, höyük şeklinde (toprak damlı) mimarisiyle dünyaca ödüllü, efsanevi bir arkeoloji müzesidir! Japon Anadolu Arkeoloji Enstitüsü’nün 30 yılı aşkın süredir yürüttüğü kazılardan çıkan eserlerin sergilendiği bu müze; Asur, Hitit, Frig ve Osmanlı katmanlarını teknolojik dioramalarla anlatan, Orta Anadolu’nun en vizyoner ve en estetik tarih laboratuvarıdır.

Kaman Kalehöyük Arkeoloji Müzesi’nin hemen yanı başında yer alan, Japon Prens Mikasa’nın anısına yapılmış ve Türkiye’deki en büyük, en otantik Japon bahçelerinden biridir. Göletleri, ahşap köprüleri, minyatür şelaleleri ve Japonya’dan getirilen sakura (kiraz çiçeği) ağaçlarıyla bu bahçe; sarı bozkırın ortasında bütünüyle bir “Açık Hava Botanik ve Uzakdoğu Kültür Müzesi”dir.

1272 yılında Anadolu Selçuklu döneminde Kırşehir Emiri Nurettin Cibril bin Cacabey tarafından yaptırılan, dünyanın ilk astronomi (gökbilim) okullarından biridir! Roket fırlatmasını andıran efsanevi dış sütunları, kubbesindeki rasat (gözlem) kuyusu ve ışık oyunlarıyla yıldızların incelendiği iç havuzuyla bu yapı; günümüzde cami olarak kullanılsa da mimarlık ve bilim tarihinin sarsılmaz bir şaheseridir.

Anadolu’daki esnaf teşkilatının, dürüstlüğün ve kardeşliğin kurucusu olan Ahi Evran-ı Veli’nin 1482’de yaptırılan türbesini ve camisini barındıran muazzam bir inanç/kültür merkezidir. Etrafında yeni inşa edilen devasa “Ahilik Müzesi” kompleksiyle birlikte; Osmanlı ve Selçuklu dönemindeki zanaat kollarını (dericilik, demircilik), şed kuşanma (ustalık) törenlerini ve esnaf ahlakını anlatan yaşayan bir kent belleğidir.

“Bozkırın Tezenesi” büyük usta Neşet Ertaş’a ve Kırşehir’in o efsanevi “Abdal/Bozlak” müzik geleneğine adanmış modern bir kültür müzesidir. Ustanın bağlamaları, kişisel eşyaları, plakları ve holografik konser canlandırmalarıyla dolu olan bu merkez; Kırşehir’in UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na “Müzik” dalında girmesini sağlayan o devasa müzikal hafızayı kulaklarınıza ve kalbinize işler.

Kapadokya coğrafyasının Kırşehir’deki en önemli uzantılarından biridir! Volkanik tüf kayalara MS. 3. ve 4. yüzyıllarda erken Hristiyanların sığınak olarak oyduğu, yerin üç kat altına inen bu gizemli dehliz; sürgü taşları, havalandırma bacaları, hayvan barınakları ve daracık tünelleriyle sarsıcı bir “Yeraltı Antik Yaşam Müzesi”dir.

Kırşehir’in binlerce yıllık kronolojisini tek çatı altında sunan geniş kapsamlı bir kent belleğidir. Kaman, Hashöyük ve Mucur kazılarından çıkarılan Asur, Hitit ve Roma buluntularının yanı sıra; üst katındaki etnografya bölümünde Ahi esnaf kültürünü, Kırşehir düğünlerini ve yöresel el sanatlarını canlandıran çok doyurucu bir hafıza merkezidir.

Mucur yeraltı şehrinden mimari olarak çok farklı olan, açık avlulu ve manastır planlı efsanevi bir oyma kenttir! Merkezdeki devasa bir tüf avlu etrafına oyulmuş kemerli odalar, kiliseler ve sarnıçlarla; sığınaktan ziyade bir “Yeraltı Eğitim ve İnziva Kampüsü” havası veren, Kırşehir’in en ilginç ve en estetik kaya oymacılığı anıtlarından biridir.

Bozkırın ortasında serap gibi beliren, uluslararası Ramsar sözleşmesiyle koruma altına alınmış devasa bir “Açık Hava Ornitoloji (Kuş Bilimi) Müzesi”dir. Flamingolar, pelikanlar ve toy kuşları başta olmak üzere yüzlerce göçmen kuş türüne ev sahipliği yapan bu sığ göl, fotoğraf tutkunları ve doğa aşıkları için İç Anadolu’nun en efsanevi ekosistem laboratuvarlarından biridir.

Kırşehir’in ücra bir köyünde, uçsuz bucaksız bozkırın tam ortasında aniden karşınıza çıkan ve 10-11. yüzyıllarda Bizans İmparatorluğu döneminde tamamen tuğladan inşa edilmiş efsanevi, anıtsal bir kilise kalıntısıdır. Bölgedeki nadir anıtsal Bizans eserlerinden biri olan, bugün sadece duvarları ve devasa üç kemeri (üç ayağı) ayakta kalan bu yapı, yalnızlığıyla büyüleyen bir mimari kalıntıdır.

Anadolu’da Türkçenin bir edebiyat dili olması için mücadele eden büyük mutasavvıf ve şair Aşık Paşa’nın, 1332’de vefatından sonra yapılan eşsiz bir anıt mezarıdır. Klasik Selçuklu mimarisinden tamamen farklı olarak “Asimetrik” bir planla (yan cepheden girişli) ve tamamen saf beyaz mermerden inşa edilmiş bu türbe, mimari garipliği ve zarafetiyle bütünüyle bir “Sıra Dışı Taş Oymacılığı Müzesi”dir.

1248 yılında yine ünlü Kırşehir Emiri Cacabey tarafından İpek Yolu üzerinde, Kızılırmak’ın kıyısına yaptırılmış devasa bir lojistik üssüdür. Kesme taştan anıtsal bir taç kapısı olan, hem kervanları Kızılırmak taşkınlarından koruyan hem de güvenliğini sağlayan bu kervansaray; hemen yanındaki tarihi Kesik Köprü ile birlikte bölgenin “Ticaret ve Ulaşım Açık Hava Müzesi”dir.

Kırşehir’in o Ahilik geleneğinin sadece müzede kalmadığını, bizzat yaşadığını gösteren tarihi kent dokusudur! Dar sokaklara dizilmiş dükkanlarda çekiç sallayan bakırcılar, bıçak ustaları ve ahşap oymacıları; Kırşehir’in ticari ruhunu ve el sanatları hafızasını yaşatan, her dükkanın bütünüyle bir “Yaşayan Zanaat Müzesi” olduğu efsanevi bir çarşıdır.

Kırşehir’in hemen merkezinde yer alan, 13. yüzyıla ait, Mengücekoğulları (veya Selçuklu komutanları) döneminden kaldığı düşünülen ve mimari formuyla çok dikkat çeken zarif bir anıt mezardır. Klasik kümbet mimarisinden farklı olarak kare plan üzerine sekizgen kasnakla oturtulmuş külahıyla; dönemin taş ustalığını ve Kırşehir’in siyasi önemini vurgulayan mütevazı ama güçlü bir mimari bellektir.

Tarih ve kültür gezisinden yorulanlar için bozkırın ortasında adeta bir Akdeniz sahili hissi veren devasa bir doğa anıtıdır! Kaman ilçesinde Kızılırmak üzerinde kurulu olan bu baraj gölü; ince kumlu sahilleri, su sporları tesisleri ve batıran güneşiyle sadece bir enerji projesi değil, aynı zamanda kentin en büyük “Açık Hava Dinlenme ve Su Kültürü” laboratuvarıdır.

Cumhuriyet’in ilk yıllarında (1939) ahşap ve taşın o kusursuz uyumuyla inşa edilen, Kırşehir’in ayakta kalmayı başaran en görkemli sivil mimari anıtıdır! İki katlı, geniş avlulu ve cumbalı yapısıyla geleneksel Kırşehir ev yaşantısını donduran bu efsanevi konak; günümüzde restore edilerek yöresel yemeklerin (çullama, ahi pilavı) sunulduğu, Kırşehir kültürünün yaşatıldığı bütünüyle bir “Yaşayan Etnografya ve Lezzet Müzesi” olarak hizmet vermektedir.

Anadolu’nun o efsanevi halk şairi ve mutasavvıfı Yunus Emre’nin yattığına inanılan (Anadolu’daki birkaç makamından/türbesinden biri olan) efsanevi bir inanç merkezidir. Ulupınar kasabasında, bozkıra tamamen hakim bir tepenin (Ziyaret Tepe) üzerinde yer alan bu anıt mezar; hem “Sevelim, sevilelim” felsefesinin o manevi ağırlığını taşıyan hem de Kırşehir’in Türk tasavvuf tarihindeki o sarsılmaz yerini kanıtlayan muazzam bir açık hava anıtıdır.

Boztepe ilçesinde, sarp kayalıkların üzerine M.Ö. 12. yüzyılda (Geç Hitit Dönemi) kazınmış olan dünya çapında bir efsanedir! Hitit prenslerinin isimlerinin ve unvanlarının hiyeroglif (resim yazısı) ile bazalt kayalara milimetrik bir şekilde işlendiği bu devasa açık hava panosu; Anadolu’nun 3200 yıllık siyasi ve kültürel tarihini bozkırın ortasında sergileyen eşsiz bir antropoloji ve arkeoloji müzesidir.

Mevlana Celaleddin-i Rumi’nin Kırşehir’deki en büyük temsilcisi ve halifesi olan Süleyman Türkmani’ye ait efsanevi anıt mezardır. 13. yüzyılın sonlarında inşa edilen ve Mevlevilik kültürünün Orta Anadolu’daki en önemli dergahlarından biri olan bu yapı; kesme taştan inşa edilmiş zarif mimarisi ve içindeki manevi atmosferiyle Kırşehir’in inanç belleğini oluşturan sessiz bir tasavvuf müzesidir.

İlhanlılar (Moğollar) döneminde, 1288 yılında Hoca Sadettin’in kızı Fatma Hatun için yaptırılan ve Kırşehir’in merkezinde dimdik ayakta duran efsanevi bir anıt mezardır. Kare kaide üzerine sekizgen gövdeyle oturtulan ve sivri bir taş külahla (piramit çatı) kapatılan bu zarif yapı; dönemin kadınlarına verilen değeri ve İlhanlı taş oymacılığının Orta Anadolu’daki izlerini sergileyen muazzam bir sivil anıttır.

Kaman ilçesinin Ömerhacılı köyünde, vadiye tepeden bakan sarp ve volkanik bir kayalığın tam zirvesine bir kartal yuvası gibi kondurulmuş Bizans/Orta Çağ savunma anıtıdır! Etrafındaki sarp uçurumlar nedeniyle “Kuş” uçmaz kervan geçmez bir konumda yer aldığı için bu ismi alan kale; ayakta kalan devasa sur duvarları, gizli yeraltı dehlizleri ve uçsuz bucaksız Kaman Ovası manzarasıyla tam bir macera ve askeri arkeoloji müzesidir.

Mucur ilçesinde, yeraltı sularının asırlar içinde kireçli kayaları eritip çökertmesiyle oluşmuş (karstik çöküntü) devasa ve gizemli bir krater (obruk) gölüdür! Çapı yaklaşık 400 metreyi, derinliği ise 50 metreyi bulan bu efsanevi doğa harikası; sularının rengi, etrafındaki aynalı sazanlar ve kuş türleriyle İç Anadolu’nun en çarpıcı “Açık Hava Jeoloji ve Doğa Müzesi”dir.

Kırşehir merkezine bağlı Karalar Köyü’nde, 1135 yılında Selçuklu Emiri Karakurt Baba adına yaptırılan ve Anadolu’nun en eski termal tesislerinden biri olan muazzam bir şifa kompleksidir! İçinde hala termal suyun kaynadığı tonozlu tarihi hamam yapısı ve hemen yanındaki Emir Karakurt’a ait efsanevi kesme taş kümbet ile burası; sadece bir hamam değil, Selçuklu’nun bedensel ve ruhsal şifa kültürünü yaşatan eşsiz bir müzedir.

Akçakent ilçesinde, Bizans İmparatorluğu’nun o erken dönem (Hristiyanlığın Anadolu’da yayılmaya başladığı) yıllarına ait olan ve dağların arasına gizlenmiş efsanevi kilise kalıntılarıdır. Anadolu’daki ilk Hristiyan ibadethanelerinden biri olduğu düşünülen, kırmızı tuğla ve kesme taşlarla örülü bu duvarlar; Kırşehir’in inanç haritasındaki o çok katmanlı yapıyı fısıldayan bakir bir açık hava ören yeridir.

Kırşehir merkeze bağlı Altunaba (Aflak) köyünde yer alan, 14. yüzyıl (Selçuklu/Beylikler) dönemine ait çok nadide bir sivil mimari eserdir. Diğer Kırşehir kümbetlerinin aksine sekizgen değil, kare bir kaide üzerine tuğla ve taş karışımıyla inşa edilmiş olan bu yapı; bölgedeki tasavvuf liderlerine duyulan saygıyı ve bozkırın taş ustalarının o sade ama sağlam estetiğini sergileyen efsanevi bir anıt mezardır.