Tokat’tan ne alınır? Bu soru, Yeşilırmak’ın bereketli vadisine kurulmuş, 600 yıllık el sanatlarının ve tescilli lezzetlerin anavatanı olan bu kadim şehre adım atan her gezginin aklını kurcalar. Burası, sadece tarihi konakları ve Tokat Kebabı ile değil, aynı zamanda bu topraklara özgü, el emeği göz nuru zanaatları ve damaklarda iz bırakan doğal lezzetleriyle de dolu bir hazine sandığıdır.
Tokat’tan ayrılırken valizinize sığdıracağınız ürünler, size bir “seri üretim” hediyesinden çok daha fazlasını; yani bir yazmanın asırlık desenini, bir yaprağın narinliğini ve bir pekmezin yoğun lezzetini vaat eder. Gelin, bu “Anadolu’nun İncisi”nden evinize ve sevdiklerinize hangi eşsiz hazineleri götürebileceğinize detaylı bir yolculuk yapalım.
Renklerin Ahengi: Tokat’ın Tescilli El Sanatları
Tokat’ın hediyelik eşya kültürü, her şeyden önce asırlardır süregelen, el emeği göz nuru zanaatlarıyla öne çıkar.
- Tokat Yazması (El Baskı Sanatı)
Listemizin mutlak birincisi, şehrin adıyla özdeşleşmiş, 600 yıllık bir geçmişe sahip olan Tokat Yazması‘dır. Bu, sadece bir kumaş değil, bir geleneğin ve sabrın desen desen işlendiği bir sanat eseridir.
- Neden Özeldir? Ihlamur ağacından elle oyulan ahşap kalıplar, doğal kök boyalara batırılarak pamuklu kumaşlar (tülbent, yemeni) üzerine tek tek basılır. Her renk için ayrı kalıp kullanılır. En meşhur desenleri, “Tokat İçi Dolusu” ve “Tokat Elmalısı” desenleridir.
- Ne Alınmalı? Bu otantik sanatı evinize taşımanın birçok yolu vardır:
- Yazma (Yemeni/Tülbent): En klasik ve en çok tercih edilen üründür.
- Masa Örtüleri ve Peşkirler: Sofralarınıza otantik bir hava katar.
- Fularlar, Şallar ve Gömlekler: Modern tasarımlarla birleştirilmiş, giyilebilir sanat eserleri.
- Ahşap Baskı Kalıpları: Eğer kendiniz bir şeyler tasarlamayı seviyorsanız, bu el oyması kalıpların kendilerini de dekoratif bir obje veya baskı aracı olarak alabilirsiniz.
Ziyaretçi İpucu: Zanaatın Kalbi Bu eşsiz ürünleri bulmak için en doğru adres, şehir merkezindeki tarihi Taşhan (Voyvoda Hanı) ve Yazmacılar Hanı‘dır. Bu hanlarda, ustaların bu sanatı nasıl icra ettiğini canlı olarak izleyebilir ve ürünleri doğrudan atölyelerinden satın alabilirsiniz.
- Tokat Bakırcılığı
Tokat, Osmanlı döneminden beri Anadolu’nun en önemli bakır işleme merkezlerinden biri olmuştur. Tarihi Bakırcılar Çarşısı, çekiç seslerinin hâlâ yankılandığı, yaşayan bir müzedir.
- Ne Alınmalı? El dövmesi, üzeri ince ince kalemle işlenmiş bakır cezveler, kahve fincanı setleri, tepsiler (siniler), sahanlar, ibrikler ve hamam tasları, evinize otantik bir hava katacaktır.
- El Dokuması Halı ve Kilimler
Tokat ve çevresindeki köyler, köklü bir Yörük-Türkmen dokuma geleneğine sahiptir. Saf yünden, kök boyalar kullanılarak dokunan bu kilimler ve halılar, otantik ve değerli hatıralardır.
Bağların Bereketi: Dünyaca Ünlü Lezzetler
Tokat’ın gastronomik mirası, bereketli ovalarında yetişen ve coğrafi işaret tescili alan ürünlerine dayanır.
- Tescilli Şampiyon: Tokat Narince Bağ Yaprağı
Tokat’tan alınacak lezzetlerin başında, Türkiye’nin en meşhur ve en kaliteli asma yaprağı olan Tokat (Erbaa) Narince Bağ Yaprağı gelir.
- Neden Özeldir? İncecik, damarsız, tüy gibi hafif ve parlak bir dokusu vardır. Pişirildiğinde çabucak yumuşar ve kendine has hafif mayhoş bir lezzet verir. Zeytinyağlı sarmanın “kralı” bu yapraktan yapılır.
- Ne Alınmalı? Mevsimindeyseniz taze (Nisan-Mayıs), diğer zamanlarda ise tuzlu salamura halinde, bidonlarda veya vakumlu paketlerde satılan yapraklardan mutlaka almalısınız.
- Zile Pekmezi ve Kömesi
Tokat’ın Zile ilçesi, adını verdiği iki özel lezzetle ünlüdür.
- Zile Pekmezi (Coğrafi İşaretli): Bu, bildiğiniz pekmezlere benzemez. Üzüm şırasının, özel bir toprak (pekmez toprağı) ve yumurta akı ile çırpılarak mayalandırılmasıyla elde edilen, krem-beyaz renkte, köpüksü ve akışkan olmayan, helva kıvamında bir pekmezdir.
- Zile Kömesi (Cevizli Sucuk): İpe dizilmiş cevizlerin, nişastalı üzüm şırasına (bulama) batırılıp kurutulmasıyla elde edilen, bölgenin en sevilen enerji deposu atıştırmalığıdır.
- Diğer Meşhur Lezzetler
- Niksar Cevizi: İnce kabuğu ve yüksek yağ oranıyla bilinen, coğrafi işaret tescilli bir ceviz türüdür.
- Tokat Çemeni: Kahvaltılık olarak ekmeğe sürülen, içinde ceviz, sarımsak ve baharatlar bulunan, iştah açıcı bir lezzettir.
- Yoğurtmaç (Turhal): Turhal ilçesine özgü, cevizli veya haşhaşlı olarak yapılan, çörek benzeri lezzetli bir hamur işi.
- Kuşburnu Marmelatı: Tokat’ın dağlarında doğal olarak yetişen kuşburnu meyvelerinden yapılan, katkısız ve C vitamini deposu marmelatlar.
Ziyaretçi İpucu: Tokat Kebabı Yerinde Yenir! Unutmayın, Tokat’ın en meşhur yemeği olan, kuzu eti ve sebzelerin özel fırınlarda dikey şişlerde pişirildiği Tokat Kebabı, hediyelik olarak götürülemez; bu, yerinde yaşanması gereken eşsiz bir deneyimdir. Alışveriş molalarınızı bu lezzetle taçlandırın.
Tokat’tan dönerken, bir elinizde yazmanın 600 yıllık deseni, diğer elinizde Narince yaprağının narinliğiyle, bu bereketli şehrin hem zanaatını hem de lezzetini yanınızda götürmüş olacaksınız.
