Van Müzeler Rehberi: Urartu’nun Başkenti (Tüm Van Müzesi, Kale, Akdamar ve Arkeoloji Müzeleri Rehberi)

Sadece Türkiye’nin değil, bütünüyle dünyanın en zengin, en devasa ve en efsanevi “Urartu Koleksiyonu”na ev sahipliği yapan muazzam bir modern hafıza merkezidir! Van Kalesi’nin hemen eteklerinde, cam ve çelikten oluşan o şık binasında; 3000 yıl önce taşa, tunca ve altına hükmeden Urartu krallarının o paha biçilemez savaş arabaları, aslan başlı kalkanları, çivi yazılı kitabeleri ve altın takıları sergilenir. Burası insanı Antik Çağ’a ışınlayan “Güneşin Krallığı Laboratuvarı”dır.

Van Gölü’nün o masmavi sularının ortasında, badem ağaçlarıyla kaplı bir adanın üzerine 915 yılında Vaspurakan Kralı I. Gagik tarafından kondurulmuş efsanevi bir Orta Çağ şaheseridir! Dış cephesini tamamen kaplayan; İncil ve Tevrat’tan sahnelerin (Yunus Peygamber ve balina, Davud ile Câlût) muazzam bir ustalıkla taşlara kazındığı bu kilise, bütünüyle bir “Açık Hava Taş Oymacılığı ve İnanç Müzesi”dir.

Urartu Kralı I. Sarduri tarafından M.Ö. 840’lı yıllarda, Van Gölü’nün kıyısına devasa bir kalker kayalığın üzerine kurulan sarsılmaz ve görkemli başkenttir! 1800 metre uzunluğunda, sarp bir gemi gibi göle doğru uzanan bu kalede; krallara ait devasa kaya mezarları, su sarnıçları, asırlık surlar ve Sarduriburcu (Madır Burcu) bulunur. Burası kentin 2800 yıllık “İmparatorluk Garnizon Müzesi”dir.

Van’ın Gürpınar ilçesinde, sarp ve dik bir kayalığın üzerine 1643 yılında Mahmudi Süleyman Bey tarafından kondurulmuş, masallardan fırlamışçasına ürkütücü ve efsanevi bir şatodur! Dışarıdan bakıldığında “Yüzüklerin Efendisi” setlerini andıran o devasa yuvarlak burçları, aslan kabartmalı asil taç kapısı ve sarp uçurumlarıyla burası; Doğu Anadolu’nun en sağlam kalmış “Sınır Güvenliği ve Derebeylik Müzesi”dir.

Van Kalesi’nin hemen güney eteklerinde yer alan, 1915’teki Rus işgali ve Ermeni isyanları sırasında tamamen yakılıp yıkılarak terk edilen o hüzünlü ve efsanevi “Eski Şehir” alanıdır! Toprak altından çıkarılan tarihi sokakları, yarı yıkık minareleri, restore edilmiş Hüsrev Paşa ve Kaya Çelebi camileriyle bu alan; bütünüyle savaşın ve yıkımın dondurulduğu “Açık Hava Hüzün ve Arkeoloji Müzesi”dir.

Müzelerin sadece taştan ve topraktan ibaret olmadığını gösteren, Van’ın dünyaca ünlü, bir gözü mavi bir gözü kehribar rengi olan o bembeyaz efsanevi kedilerinin koruma altına alındığı bütünüyle “Canlı Bir Genetik ve Sevgi Laboratuvarı”dır! Yüzüncü Yıl Üniversitesi kampüsü içindeki bu merkezde, nesli tükenme tehlikesi altındaki bu özel kedileri kendi yaşam alanlarında sevebilir ve besleyebilirsiniz.

Urartu Kralı II. Sarduri tarafından M.Ö. 764-735 yılları arasında kurulan, Urartuların o efsanevi taş mühendisliğini ve sarsılmaz mimarisini gözler önüne seren görkemli bir garnizon kentidir! Ancak burayı dünyaca ünlü yapan asıl şey; kalenin asırlık bekçisi olan ve dünyada Urartu dilini (çivi yazısını) okuyup yazabilen sayılı insanlardan biri olan Mehmet Amca’dır (Mehmet Kuşman). Burası bütünüyle bir “Antik Dil ve İhtişam Müzesi”dir.

Eski Van Şehri’nin kalıntıları arasında dimdik duran, 1567 yılında Van Beylerbeyi Köse Hüsrev Paşa tarafından (Mimar Sinan mimarisine uygun olarak) yaptırılan efsanevi bir Osmanlı şaheseridir! Kesme taştan tek kubbeli asil camisi, çinilerle süslü iç mekanı ve medresesiyle bu külliye; savaşın ve yıkımın ortasında inancın nasıl ayakta kaldığını gösteren bütünüyle sarsılmaz bir “İnanç ve Restorasyon Müzesi”dir.

Artos Dağı’nın o efsanevi karlı zirvelerine sırtını dayamış, Karakoyunlu hükümdarı Melik İzzeddin tarafından 1358 yılında kızı Halime Hatun için yaptırılan muazzam bir anıt mezardır! Onikigen gövdesi, piramidal (konik) çatısı ve etrafını saran binlerce asırlık Selçuklu/Türkmen mezar taşıyla burası; Ahlat’ı aratmayan bütünüyle bir “Orta Çağ Türk Taş Sanatı ve Hüzün Müzesi”dir.

Van’ın o asırlık, cumbalı, kerpiç ve ahşap karışımı sivil mimarisini yeni nesillere aktarmak için Van Kalesi’nin eteklerinde aslına uygun olarak inşa edilen/restore edilen “Yaşayan Bir Sokak Müzesi”dir! İçerisinde tandır ocaklarının, geniş sedirli odaların ve Van’ın o klasik yaşantısının sergilendiği bu sokak; savaşta yok olan eski Van evlerinin küllerinden doğuşunu simgeler.

Van merkeze çok yakın olan Zimzim Kayalıkları’nın yüzeyine, M.Ö. 8. yüzyılda Urartu Kralları İşpuini ve Minua tarafından devasa bir niş (kör kapı) şeklinde oyulmuş efsanevi bir tapınım merkezidir! Bu devasa kaya kapısının üzerinde çivi yazısıyla Urartu panteonundaki 79 tanrının ismi ve onlara sunulacak kurbanların listesi yer alır. Burası bütünüyle “Antik Bir Mitoloji ve Epigrafya Müzesi”dir.

Halime Hatun Kümbeti’nin hemen yanı başında (Gevaş’ta), Van Gölü’nün o efsanevi rüzgarlarına karşı 14. yüzyılda Hakkari Beyi İzzettin Şir tarafından inşa edilmiş görkemli bir anıttır! Kesme taştan tek kubbeli yapısı ve etrafındaki o yüzlerce yıllık Selçuklu mezar taşlarıyla bu cami, Van’ın o köklü Türk-İslam geçmişini yansıtan sessiz ve ağırbaşlı bir “İnanç Laboratuvarı”dır.

Erek Dağı’nın eteklerine (Yukarı Bakraçlı Köyü’ne) gizlenmiş, 8. yüzyıldan itibaren Ermeni Vaspurakan kralları tarafından inşa edilen ve “Yedi Kilise” olarak anılsa da aslında devasa bir manastır kompleksi olan yıkıntılarıdır! Zamanında kütüphanesi ve matbaasıyla bölgenin en büyük dini okullarından biri olan bu yapı, günümüzde kısmen yıkık olsa da, ayakta kalan apsisleri ve sönük freskleriyle “Dağ Arkeolojisi ve Terk Edilmişlik Müzesi”dir.

Eski Van Şehri’nin kalıntılarının doğusunda (Tebriz Kapısı mevkiinde) yer alan, Selçuklu döneminde inşa edildiği düşünülen ve kentin o yıkılmış tarihinden geriye kalan en efsanevi simgelerden biridir! Adını, gövdesindeki o ustaca örülmüş kızıl tuğlalardan ve firuze renkli çinilerle bezenmiş o muazzam minaresinden alan bu anıt; ayakta kalan tek başına duruşuyla bütünüyle bir “Tuğla Sanatı ve Direniş Müzesi”dir.

Urartu Kralı II. Rusa tarafından (M.Ö. 645) Van Gölü’nün hemen kıyısına, sarp bir tepeye inşa edilen efsanevi bir kaledir! Bu antik kenti dünya çapında sarsıcı kılan şey; kırmızı andezit taşlardan mükemmel bir işçilikle inşa edilmiş olan, duvarlarında efsanevi tunç aslan/boğa kalkanlarının bulunduğu, “Savaş Tanrısı Haldi”ye adanmış olan o muazzam tapınağıdır. Burası, Urartu ihtişamının bütünüyle “Antik Sanat ve Taş Oymacılığı Laboratuvarı”dır.

Van Gölü’nün kuzeydoğusunda yer alan, ince uzun bir yarımadanın kopmasıyla oluşmuş ve el değmemiş doğasıyla büyüleyen efsanevi bir inziva merkezidir.

Müzelerin dört duvara sığmadığının kanıtı olan, Bendimahi Çayı üzerinde yer alan ve volkanik kayaların arasından kükreyerek dökülen devasa bir tabiat anıtıdır.

Urartu Krallığı’nın o sarsılmaz mühendisliğini ve İpek Yolu’nun güvenliğini sağlayan askeri dehasını yansıtan efsanevi ikiz garnizonlardır.

Erciş ovasına hakim sarp bir kayalığın üzerine kurulan, Türkiye arkeoloji tarihinin en şaşırtıcı ve efsanevi şehir planlaması örneklerinden biridir.

Erek Dağı’nın eteklerine gizlenmiş, sadece kralların değil, Urartu soylularının ve halkının da nasıl yaşadığını donduran sarsıcı bir laboratuvardır.

Van Gölü’nün o efsanevi sularına gizlenmiş, Akdamar’ın şöhreti karşısında sakinliğini ve bekaretini korumayı başarmış gizemli bir inanç rotasıdır.

Eski Van Şehri’nin o yıkık dökük hüzünlü silüeti içinde, Mimar Sinan’ın kalfalarının izini taşıyan, dimdik ayakta duran efsanevi bir Osmanlı şaheseridir.

Erciş ilçesinde ovasal bir alanda yükselen, Karakoyunlu sanatının taşa işlenmiş bir dantel gibi duran efsanevi anıt mezarıdır.

Muradiye ilçesinde, Bendimahi Çayı’nın o en dar ve kükreyen boğazı üzerine inşa edilmiş, uçurumlu konumuyla isminin hakkını veren ürkütücü bir sivil mühendislik anıtıdır.

Klasik müzelerin duvarlarını aşıp, kentin o efsanevi mutfak ve ticaret belleğinin binlerce renk ve kokuyla birleştiği “Yaşayan Gastronomi Müzesi”dir!

Muradiye ovasına hakim sarp bir tepenin üzerinde yer alan, Urartuların kuzey seferlerini organize ettiği ve devasa çivi yazılı anıtlarıyla bilinen efsanevi bir askeri komplekstir.

Van’ın o sarp dağlarının kalbine saklanmış, Karadeniz ve Doğu Anadolu kırsalında pek bilinmeyen ancak Urartu kaya oymacılığının zirvesini sunan vahşi bir yeraltı nekropolüdür.

Bahar aylarında dağların kalbinden sütün beyazlığıyla fışkıran, efsanevi ve devasa bir yeraltı su kaynağı tabiat anıtıdır.

Van’ın o geçit vermez, kışın aylarca dünyayla bağlantısı kesilen en sarp ve en efsanevi ilçesinde saklı kalmış bütünüyle bir “Kırsal Etnografya ve İzolasyon Müzesi”dir.

Van Gölü sularının zamanla yükselmesiyle sulara gömülen, tarihin en hüzünlü ve en efsanevi garnizonlarından biridir.