Zonguldak’tan ne alınır? Bu soru, Türkiye’nin “Karaelmas Diyarı”, emeğin ve alın terinin başkenti olan bu köklü şehre adım atanların aklını kurcalar. Zonguldak, alışveriş konusunda popüler turizm merkezlerinden farklı bir karaktere sahiptir; buranın hediyelik eşyaları, şehrin güçlü sanayi mirasını, asırlık zanaatlarını ve Batı Karadeniz’in gür doğasının bereketini yansıtır.
Bu şehirden ayrılırken valizinize sığdıracağınız ürünler, size “seri üretim” objelerden çok daha fazlasını; yani bir madencinin emeğini, bir ahşap ustasının sabrını ve yaylaların şifalı lezzetlerini vaat eder. Gelin, bu “Emeğin Başkenti”nden evinize ve sevdiklerinize hangi eşsiz hazineleri götürebileceğinize detaylı bir yolculuk yapalım.
Zanaatın Zirvesi: Devrek Bastonu (Coğrafi İşaretli)
Zonguldak’tan alınacak hediyelerin tartışmasız en ünlüsü ve en sanatlısı, şehrin Devrek ilçesiyle özdeşleşmiş olan, coğrafi işaret tescilli Devrek Bastonu‘dur. Bu, sadece bir yürüme yardımcısı değil, aynı zamanda bir statü sembolü ve el emeği göz nuru bir sanat eseridir.
- Neden Özeldir? Devrek bastonunun sırrı, hammaddesi olan kızılcık (zoğal) ağacının dalındadır. Bu ağaç, hem çok sağlam ve esnek bir yapıya sahiptir hem de doğal bir estetik sunar. Ustaların elinde aylarca süren bir kurutma ve işleme sürecinden geçer.
- Ne Alınmalı? Asıl sanat, bastonun sap kısmındadır. Ustalar, bu sapları hayvan başı (kartal, kurt, yılan) figürleriyle veya geometrik desenlerle ince ince oyar. Bazı modellerde sap, gümüş, kemik veya pirinç kakmalarla süslenir. Özellikle “yılan” motifli bastonlar, bu zanaatın en klasikleşmiş tasarımlarındandır.
Karaelmas’ın İzi: Madenci Hatıraları
Zonguldak, Türkiye’nin taş kömürü havzasının kalbidir. Şehrin tüm kültürü bu “karaelmas” etrafında şekillenmiştir. Bu mirası evinize taşımak, şehirden alınabilecek en anlamlı hatıralardan biridir.
- Madenci Heykelleri ve Bibloları: Şehrin en ikonik hediyeliğidir. Elinde kazması, başında baretiyle bir madenciyi tasvir eden küçük biblolar, heykeller veya büstler, bu şehrin ruhunu en iyi yansıtan objelerdir.
- İşlenmiş Kömür Parçaları: Gerçek, parlak antrasit (taş kömürü) parçalarının cilalanıp işlenmesiyle yapılan masa üstü süsleri, isimlikler ve dekoratif objeler.
- Sembolik Eşyalar: Madenci lambalarının (karbit lambası) minyatürleri, madenci bareti şeklinde anahtarlıklar veya Madenci Anıtı temalı magnetler, bu şehre özgü klasik hatıralardır.
Asırlık Dokunuş: Elpek Bezi ve El Sanatları
- Elpek Bezi: Zonguldak ve çevresine (özellikle Kandilli) özgü, kaybolmaya yüz tutmuş çok değerli bir el dokumasıdır. Keten, kenevir veya pamuk ipliğinden, “feretiko”ya benzer şekilde el tezgahlarında dokunur. Terletmeyen, sağlıklı ve çok dayanıklı bir kumaştır. Bu otantik kumaştan yapılan gömlekler (orak gömleği), masa örtüleri, keseler ve şallar, alabileceğiniz en sağlıklı ve en yerel tekstil ürünleridir.
- Ahşap Oymacılığı: Devrek bastonculuğunun bir uzantısı olarak, bölgede ahşap oymacılığı da gelişmiştir. Özellikle şimşir ağacından yapılan kaşıklar, taraklar ve mutfak gereçleri, sağlıklı ve doğal birer hediyeliktir.
Batı Karadeniz’in Doğal Lezzetleri
Zonguldak’ın gür ormanları ve yaylaları, damaklarda iz bırakan doğal lezzetlerin de kaynağıdır.
- Kestane Balı
Bölgenin en meşhur ve en şifalı lezzeti şüphesiz Kestane Balı‘dır.
- Özelliği: Zonguldak’ın kestane ağaçlarıyla dolu ormanlarından elde edilen bu bal, koyu renkli, keskin aromalı ve kendine has “acımsı” bir tada sahiptir. Güçlü bir antioksidan olan bu bal, “şifa niyetine” alınan en değerli ürünlerden biridir.
- Fındık ve Mısır Unu
Karadeniz’in batı ucunda yer alan Zonguldak, fındık üretimi konusunda da önemli bir paya sahiptir. Çarşıdaki kuruyemişçilerden taze kavrulmuş fındık alabilirsiniz. Ayrıca, o meşhur Karadeniz mıhlamasını (kuymak) veya yöresel “Malay” tatlısını yapmak için taze çekilmiş, doğal mısır unu da harika bir seçenektir.
- Çay
Her ne kadar Rize ile özdeşleşmiş olsa da, Batı Karadeniz şeridinde de çay tarımı yapılır. Zonguldak’ın yerel çay fabrikalarından veya dükkanlardan bölgenin kendi çay harmanlarını bulabilirsiniz.
Ziyaretçi İpuçları: Zonguldak Alışveriş Rehberi
- Bastonda Doğru Adres: En otantik ve en çeşitli Devrek Bastonlarını bulmak için, eğer rotanız üzerindeyse, Devrek ilçe merkezindeki Bastoncular Çarşısı‘nı ziyaret edin. Eğer merkezdeyseniz, Zonguldak Uzun Çarşı’daki el sanatları dükkanlarında da kaliteli örnekler bulabilirsiniz.
- Madenci Hatıraları İçin: Madenci bibloları ve kömürden yapılan objeler için şehir merkezindeki Madenci Anıtı çevresindeki ve Uzun Çarşı‘daki hediyelik eşya dükkanları ana duraklardır.
- Lezzet Durakları: Kestane balı, mısır unu ve diğer ev yapımı ürünlerin (reçel, marmelat) en doğalını bulmak için yerel semt pazarlarını (Köylü Pazarı) tercih edin.
- Tadına Bakın: Unutmayın, Zonguldak’ın meşhur Malay tatlısı, Pumpum Çorbası veya Uğmaç Çorbası gibi lezzetleri hediyelik olarak götürülemez; bunlar, yerinde yaşanması gereken birer deneyimdir.
Zonguldak’tan dönerken, bir elinizde Devrek bastonunun asil duruşu, diğer elinizde bir madenci biblosunun taşıdığı “emek” anlamıyla, bu “Karaelmas Diyarı”nın hem güçlü karakterini hem de doğal zenginliğini yanınızda götürmüş olacaksınız.
