Muğla Müzeler Rehberi: Bodrum Kalesi’nin Sırları (Tüm Sualtı Arkeoloji, UNESCO ve Kent Müzeleri Rehberi)

Sadece Türkiye’nin değil, dünyanın en büyük ve en önemli sualtı arkeoloji müzelerinden biridir! St. Jean Şövalyeleri tarafından 15. yüzyılda inşa edilen efsanevi Bodrum Kalesi’nin o devasa burçları ve dehlizleri içinde yer alan bu müze; Ege ve Akdeniz’in derinliklerinden çıkarılan binlerce yıllık Uluburun ve Gelidonya gemi batıklarını, paha biçilemez amforaları ve antik cam eserleri sergileyen bütünüyle bir “Mavi Derinlikler Laboratuvarı”dır.

Dünyanın Yedi Harikası’ndan biri olan ve kendisinden sonraki tüm anıt mezarlara “Mavzole” (Anıt Mezar) adını verdiren o devasa şaheserin bulunduğu yerdir! M.Ö. 350’lerde Karya Kralı Mausolos için yaptırılan bu efsanevi yapı, bugün büyük oranda yıkılmış ve taşları Bodrum Kalesi’nin yapımında kullanılmış olsa da; devasa temel çukuru, maketleri ve kalan frizleriyle antik dünyanın o akıl almaz mühendislik ve zenginlik vizyonunu gözler önüne seren sessiz bir ören yeridir.

“Sanat Güneşi” Zeki Müren’in Bodrum’da hayatının son yıllarını geçirdiği, iki katlı efsanevi evinin müzeleştirilmiş halidir. Türkiye’nin müzik ve popüler kültür tarihinin en parlak yıldızının; bizzat kendi tasarladığı o ihtişamlı ve taşlı sahne kostümlerini, kişisel eşyalarını, aldığı ödülleri ve klasik otomobilini barındıran bu ev, klasik müzelerden farklı olarak bütünüyle bir “Sanat ve Nostalji Müzesi”dir.

Datça Yarımadası’nın en uç noktasında, Ege Denizi ile Akdeniz’in tam olarak birleştiği o efsanevi burunda yer alan eşsiz bir bilim, sanat ve liman kentidir! Antik çağın en önemli tıp fakültelerinden birine ve efsanevi astronom Eudoksos’un rasathanesine ev sahipliği yapan bu kent; iki ayrı denize bakan çifte limanı, devasa tiyatrosu ve Afrodit tapınağı kalıntılarıyla bütünüyle bir “Doğa ve Arkeoloji Şöleni”dir.

1522 yılında Kanuni Sultan Süleyman’ın Rodos seferi öncesinde yeniden inşa ettirdiği ve üs olarak kullandığı, yat limanına bir inci gibi oturtulmuş tarihi garnizondur. Surların ardındaki kapalı mekanlarda hizmet veren arkeoloji müzesinde Knidos, Burgaz ve Hisarönü kazılarından çıkarılan Helenistik, Roma ve Bizans eserleri sergilenirken; surların üstü Marmaris Körfezi’ni panoramik izlemek için eşsiz bir seyir terasıdır.

Dalyan’da, sazlıkların ve labirent gibi su kanallarının arasından süzülerek ulaşılan; sarp kayalara oyulmuş o meşhur “Kral Mezarları” ile zihinlere kazınan efsanevi bir Karya/Lidya hudut kentidir! Antik limanı alüvyonlarla dolup bugün denizden kilometrelerce içeride kalsa da; devasa tiyatrosu, tapınakları ve dağın bağrına bir tapınak cephesi gibi (İyon nizamında) oyulmuş o anıtsal mezarlarıyla büyüleyici bir açık hava müzesidir.

Fethiye’nin yamaçlarında, 1923 yılındaki nüfus mübadelesine kadar binlerce Rum’un yaşadığı, ancak sonrasında tamamen terk edilerek ıssızlaşan efsanevi bir “Hayalet Köy”dür! Hiçbiri diğerinin manzarasını ve ışığını kesmeyen, tepeden aşağıya doğru dizilmiş yüzlerce yıkık taş ev, okullar ve kiliselerle burası; savaşın, göçün ve zamanın acımasızlığının kol gezdiği, tüyleri diken diken eden bütünüyle bir “Terk Edilmiş Mimari Müzesi”dir.

Telmessos, Tlos, Letoon ve Xanthos gibi Likya uygarlığının o efsanevi kentlerinden çıkarılan buluntuları barındıran zengin bir yerel hafıza merkezidir. Özellikle müzenin bahçesinde sergilenen efsanevi “Trilingue (Üç Dilli) Yazıt”; Likya dilinin çözülmesini sağlayan ve üç farklı dilde (Likyaca, Grekçe, Aramice) yazılmış olmasıyla tarih bilimini sarsan en değerli “Epigrafi (Yazıt)” anıtlarından biridir.

Saklıkent Kanyonu yolunda, sarp kayalıkların üzerine adeta bir kartal yuvası gibi kondurulmuş Likya’nın en eski ve en büyük yerleşim yerlerinden biridir. Yunan mitolojisindeki efsanevi kanatlı at Pegasus’un sahibi Bellerophontes’in mezarının da burada olduğuna inanılır. Tiyatrosu, stadyumu, Roma hamamı ve yamaçlara oyulmuş devasa kaya mezarlarıyla, dağların ve tarihin kucaklaştığı çok görkemli bir arkeoloji alanıdır.

Kumluova beldesinde, komşusu Xanthos ile birlikte UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan efsanevi bir Likya inanç (kült) merkezidir! Efsaneye göre tanrıça Leto’nun (Apollon ve Artemis’in annesi) sürgün edildiği ve bu topraklarda yıkandığı inancıyla kurulan bu kent; sular altındaki tapınakları, kurbağaların vıraklama sesleri ve devasa amfitiyatrosuyla bütünüyle mistik bir “Açık Hava Mitoloji Müzesi”dir.

Yatağan ilçesinde yer alan ve antik dünyanın en büyük mermer kenti olarak bilinen “Gladyatörler Şehri”dir! Hellenistik, Roma, Bizans, Anadolu Beylikleri, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinin tümüne ait mimari yapıların birbiri içine geçerek (örneğin Roma sütunlarının yanında Osmanlı köy meydanının olması) adeta 3000 yıllık bir “Kolaj Müzesi” oluşturduğu, dünyada eşi benzeri olmayan efsanevi bir yerleşimdir.

Muğla’nın o kendine has mimarisiyle inşa edilmiş tarihi eski cezaevi binasının mükemmel bir restorasyonla kültür evine dönüştürülmesiyle oluşturulan kent hafızasıdır! Avlusunda antik döneme ait gladyatör mezar stelleri, Stratonikeia buluntuları ve Lagina heykelleri sergilenirken; iç odalarında Muğla yörük kültürünün o efsanevi dokumalarını ve Doğa Tarihi bölümündeki 9 milyon yıllık hayvan fosillerini barındıran zengin bir laboratuvardır.

Muğla’nın kent merkezinde, Müslüman ve Rumların yüzyıllarca bir arada yaşadığı o efsanevi sivil mimari dokusudur. Beyaz badanalı, kırmızı kiremitli tarihi Muğla evleri, şapkalı Muğla bacaları ve tarihi saat kulesiyle burası bütünüyle “Yaşayan Bir Sokak Müzesi”dir. Tarihi evlerin arasında kurulan efsanevi yerel pazarlar ve ahşap dükkanlarıyla Arasta; Muğla tarhanasından el dokuması kumaşlara kadar Ege’nin tüm renklerini sunar.

Kavurucu Ege yazlarında şehirlilerin ve yöre halkının kaçtığı, Muğla’nın merkezinden sadece birkaç kilometre ötede bulunan bütünüyle bir serinlik ve kültür vahasıdır! İçinde asırlık çınar ağaçları, meyve bahçeleri ve ortasında yer alan “Süpüroğlu” gibi tarihi yayla kahveleriyle bu efsanevi yaylalar bölgesi; Muğla sivil yaşantısının doğayla nasıl asırlık bir bağ kurduğunu sergileyen efsanevi bir “Etnobotanik ve Doğa Müzesi”dir.

Sadece eşsiz turkuaz sularıyla ve efsanevi kumlarıyla altın bir doğal güzellik değil, aynı zamanda Helenistik dönemin o görkemli Kedrai Antik Kenti’nin kalıntılarını barındıran bir “Doğa ve Tarih Adası”dır. Zeytin ve çam ormanlarının içine gizlenmiş antik tiyatrosu, Apollon tapınağı ve Mısır kraliçesi Kleopatra’nın yüzdüğüne inanılan o efsanevi plajıyla Ege’nin tartışmasız en estetik doğal güzellikleri arasındadır.

Fethiye yakınlarında, Eşen Çayı’nın yamacında yer alan ve Likya Birliği’nin efsanevi başkentidir! Tarih boyunca iki kez büyük kuşatmalara karşı topluca intihar ederek teslim olmayı reddeden bu onurlu kentin hikayesi, taşlarına kazınmıştır. UNESCO listesindeki bu alan; efsanevi “Harpyler Anıtı”, devasa tiyatrosu ve Likya akropolü ile bütünüyle bir “Kahramanlık ve Hüzün Müzesi”dir.

Milas ovasına tepeden bakan, 14. yüzyılda Menteşe Beyliği’nin başkentliğini yapmış muazzam bir Orta Çağ kentsel sit alanıdır! Sarp kayalıklar üzerine kurulu kalesi, camileri, medreseleri ve hamamlarıyla burası; Selçuklu’dan Osmanlı’ya geçiş döneminin o en saf ve asil Türk-İslam mimarisini sergileyen bütünüyle bir “Beylikler Dönemi Müzesi”dir.

Milas-Bodrum karayolu üzerinde geçerken aniden karşınıza çıkan, Anadolu’nun en iyi korunmuş yarım kalmış tapınaklarından birine ev sahipliği yapan efsanevi bir Karya kentidir! 16 sütunundan 10 tanesinin hala ayakta durduğu efsanevi Zeus Tapınağı; zeytin ağaçlarının arasından yükselen o görkemli mermer silüetiyle, yol kenarında gizlenmiş sessiz bir arkeoloji anıtıdır.

Yatağan yakınlarında, Pagan inancının en önemli merkezlerinden biri sayılan ve Ay Tanrıçası Hekate’ye adanmış antik dünyanın en büyük tapınım alanıdır! Gizemli ritüellerin, anahtar taşıma törenlerinin merkezi olan bu kutsal alan; Stratonikeia’ya “Kutsal Yol” ile bağlıdır ve taş işçiliğindeki o mistik zarafetiyle bütünüyle bir “İnanç ve Mitoloji Müzesi”dir.

Bafa Gölü kıyısında, efsanevi Latmos (Beşparmak) Dağları’nın o devasa kaya kütlelerinin arasına ve üzerine kurulmuş büyüleyici bir yerleşimdir. Şehir surlarının dev kayalarla nasıl bütünleştiğini görebileceğiniz bu kent; binlerce yıllık mağara resimleri, Endymion tapınağı ve gölün içindeki antik manastır adacıklarıyla bütünüyle bir “Doğa ve Tarih Labirenti”dir.

Milas’ın kuzeyindeki dağların zirvesinde, denizden 700 metre yüksekte yer alan Karya’nın o efsanevi “Zeus Labraundos” kutsal alanıdır! Sadece bir şehir değil, bir tapınım merkezi olan Labraunda; devasa mermer andronları (ziyafet salonları), antik dönemden beri hala akan buz gibi kutsal pınarı ve sarp doğasıyla bütünüyle bir “Gök ve Dağ Tapınağı”dır.

Muğla’nın kıyısında, Güllük Körfezi’ne uzanan küçük bir yarımada üzerine kurulu, denizle iç içe bir balıkçı ve liman kentidir! Antik dönemde balıkçılıkla efsaneleşen, hatta “balık pazarının” o dönemde sesli duyurularla kurulduğu bu kent; tiyatrosu, Bizans kalesi ve deniz kıyısına kadar inen antik sütunlarıyla bütünüyle bir “Mavi ve Arkeoloji Müzesi”dir.

Fethiye Ölüdeniz yakınlarında, sadece deniz yoluyla ulaşılabilen ve erken Bizans döneminin o görkemli inanç merkezlerinden biri olan efsanevi bir adadır! Adanın yamaçlarına yayılmış 5 farklı kilise, sarnıçlar ve özellikle kiliseleri birbirine bağlayan o 165 metre uzunluğundaki devasa “Kapalı Geçit” (Tünel) ile burası bütünüyle sarsıcı bir “Hristiyanlık ve Deniz Tarihi Müzesi”dir.

Muğla’nın tam kalbinde, 19. yüzyılda Rum ve Türk tüccarların ticaret merkezi ve konaklama alanı olarak inşa edilen devasa bir sivil mimari şaheseridir! İki katlı, geniş taş avlulu ve kemerli revaklarıyla Muğla’nın ticari belleğini yaşatan bu yapı; günümüzde sergilerin, kültürel etkinliklerin düzenlendiği ve yerel sanatın kalbinin attığı efsanevi bir “Yaşayan Şehir Müzesi”dir.

Milas ilçe merkezinde yer alan ve dünyanın yedi harikasından biri olan Halikarnas Mozolesi’nin (Mausoleion) Roma döneminde inşa edilmiş minyatür bir kopyası olarak kabul edilen efsanevi bir anıt mezardır! Mermer işçiliğinin ve mimari orantının kusursuz olduğu bu yapı; piramidal çatısı ve sütunlu gövdesiyle antik çağların o devasa mezar geleneğini günümüze ulaştıran sessiz bir sanat müzesidir.

Klasik bir müze vitrinine sığamayacak kadar görkemli olan bu mezarlar, sarp falezlere İyon tapınağı formunda oyulmuş Karya’nın o efsanevi “Ebedi Sarayları”dır! Kaunos antik kentinin kraliyet ailesine ve soylularına ait olan bu anıtsal yapılar; binlerce yıldır nehrin sularına yansıyan o görkemli duruşlarıyla bütünüyle bir “Açık Hava Heykeltıraşlık ve Ölüm Kültürü Müzesi”dir.

Köyceğiz Gölü kıyısında, tarihi M.Ö. 100’lü yıllara dayanan ve antik çağda Kaunosluların şifa bulduğu efsanevi bir termal merkezdir! İçerisinde Roma döneminden kalma antik banyo ve havuz kalıntılarının bulunduğu bu alan; radyoaktif özellikleri ve çamur banyolarıyla bütünüyle bir “Doğal Termal Müzesi” ve sağlık merkezidir.

Bodrum yarımadasının o tepelik ormanlarının içine gizlenmiş, bölgenin en eski yerlileri olan efsanevi Leleg halkının başkentidir! Yarımada üzerinde çok iyi korunmuş kuru duvar (harçsız) tekniğiyle yapılmış surları, kuleleri ve mezarlarıyla bu kent; Bodrum’un o lüks marinasından sadece birkaç kilometre ötede tamamen farklı, vahşi ve antik bir dünya sunan gizli bir arkeoloji rotasıdır.

Akyaka’nın hemen yamacında yer alan ve sarp kayalıklarına oyulmuş o meşhur kaya mezarlarıyla bilinen kadim bir Karya kentidir! Azmak nehrinin o buz gibi ve berrak sularının hemen kıyısından yükselen bu antik kalıntılar; tiyatrosu ve surlarıyla Gökova körfezinin o efsanevi doğal güzellikleri ile tarihin nasıl iç içe geçtiğini gösteren şahane bir açık hava sergisidir.

Muğla’nın o kendine has yaylalar kültürünün en canlı örneği olan Karabağlar, sadece bir dinlenme alanı değil; “Yurt” adı verilen bahçeli evleri, asırlık çınar ağaçları ve tarihi kahveleriyle yaşayan bir etnografya müzesidir! Özellikle Süpüroğlu mevkii; devasa gövdeli tescilli anıt çınarları ve Muğla’nın o meşhur büryan kebabını tadabileceğiniz tarihi kahveleriyle Ege’nin en otantik ve serin sivil alanıdır.