Afyon Müzeler Rehberi: Kurtuluşun, Gizemin ve Kültürün Başkenti

Türkiye’nin en büyük ve modern sergi komplekslerinden biri olarak kapılarını yeni açan Afyon arkeoloji müzesi, Tunç Çağı’ndan Hitit, Frig, Roma ve Bizans’a uzanan muazzam bir koleksiyona ev sahipliği yapıyor. İnteraktif sunumları, devasa lahitleri ve bölgenin zengin tarihini kronolojik olarak kusursuzca anlatan dev salonlarıyla, şehrin binlerce yıllık geçmişini gözler önüne seren eşsiz bir kültür durağıdır.

Büyük Taarruz’un planlandığı ve bizzat yönetildiği bu tarihi bina, Cumhuriyet tarihimizin en kutsal mekanlarından biridir. Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü ve Fevzi Çakmak’ın konakladığı odaların aslına uygun korunduğu müze, ziyaretçilerine Kurtuluş Savaşı’nın o zorlu ve gururlu günlerini tüm gerçekliğiyle, tüyler ürperten bir atmosferde yaşatıyor.

Konya’dan sonra Anadolu’daki en önemli ve ikinci büyük Mevlevihane olan bu eşsiz yapı, 13. yüzyıldan günümüze uzanan derin bir tasavvufi geçmişe sahiptir. Restore edilen hücreleri, semahanesi ve dervişlerin günlük yaşamını anlatan balmumu heykelleriyle ruhunuzu dinlendirecek, maneviyat dolu huzurlu bir atmosfere sahiptir.

Afyon Kocatepe Üniversitesi bünyesinde yer alan ve Türkiye’nin en büyük, Avrupa’nın ise saygın müzik müzelerinden biri olan bu yer, sıra dışı bir özel müzedir. Dünyanın dört bir yanından bağışlanan ve toplanan yüzlerce antika ve geleneksel enstrüman, müzik tutkunlarına kıtalar arası işitsel ve görsel bir şölen sunar.

Büyük Taarruz emrinin verildiği, Kocatepe’ye çıkmadan önceki son hazırlıkların yapıldığı tarihi Hacı Veli Konağı’dır. Atatürk ve silah arkadaşlarının Kocatepe’ye yürüyüşe geçtiği bu kritik merkez, Milli Mücadele’nin en hayati anlarını, orijinal eşyalar ve dokunaklı belgelerle sergileyen, tarih kokan özel bir anı evidir.

Frigya’nın kalbi sayılan Ayazini köyü, tüf kayalara oyulmuş Roma ve Bizans dönemi kiliseleri, aslan kabartmalı anıt mezarları ve peri bacalarıyla Anadolu’nun Kapadokya’ya rakip olan devasa bir açık hava müzesidir. Son yıllarda yapılan restorasyonlarla bölge, tarih, doğa ve otantik köy yaşamının kusursuz bir sentezi haline gelmiştir.

26 Ağustos 1922 sabahı Başkomutan Mustafa Kemal Atatürk’ün Büyük Taarruz’u bizzat başlattığı ve sevk ettiği 1874 rakımlı tarihi tepedir. Siperlerin, anıtların ve o destansı emrin verildiği noktanın yer aldığı bu zirve, rüzgarın sesinde bile hala top seslerini duyabileceğiniz, maneviyatı çok yüksek bir açık hava anıt müzesidir.

Geçmişte uzun yıllar hamam olarak hizmet veren tarihi yapı, günümüzde restore edilerek harika bir el sanatları ve kültür merkezine dönüştürülmüştür. İçerisinde keçecilik, mermer oymacılığı, ahşap işçiliği gibi Afyon’a özgü geleneksel mesleklerin ustalar tarafından icra edildiği yaşayan bir etnografya ve Adana sanat müzesi (yerel sanatlar) örneğidir.

Büyük Taarruz Şehitliği’nin hemen yanında kurulan bu modern merkez, Kurtuluş Savaşı’nın tüm aşamalarını teknolojik imkanlarla, panoramik resimlerle ve üç boyutlu sunumlarla anlatan etkileyici bir alandır. Savaşın stratejisini, askerlerin kahramanlıklarını ve halkın fedakarlığını görsel bir şölenle öğrenmek isteyenler için biçilmiş kaftandır.

19. yüzyıl sivil mimarisinin en güzel örneklerinden biri olan Çeşmeli Konak, Afyon Belediyesi tarafından kent müzesi konseptiyle ziyarete açılmıştır. Ahşap işçiliğinin zarafetiyle süslü olan bu konak, haremlik-selamlık bölümleri, yerel kıyafet sergileri ve günlük ev eşyalarıyla eski Afyon aile yaşantısının zarif bir temsilcisidir.

Frig Vadisi’nin en ikonik anıtlarından bazılarına ev sahipliği yapan bu derin vadi, devasa kayalara oyulmuş tapınaklar ve kral mezarlarıyla doludur. Özellikle Aslantaş ve Yılantaş anıt mezarları, Friglerin kayayı bir hamur gibi işleme yeteneğini ve mitolojik inanışlarını doğanın kalbinde sergileyen büyüleyici bir arkeolojik alandır.

Göynüş Vadisi’ne çok yakın bir konumda yer alan Maltaş, Friglerin Ana Tanrıça Kibele’ye tapınmak için dev bir kaya kütlesine işledikleri muazzam bir anıttır. Yakın zamanda yapılan kazılarla anıtın toprak altında kalan ve kusursuz geometrik desenlere sahip olan alt bölümü de gün yüzüne çıkarılmıştır.

Afyonkarahisar’a adını veren, volkanik bir kaya kütlesinin tam 226 metre tepesine inşa edilmiş olan efsanevi kaledir. Hititler döneminden beri sığınak ve kale olarak kullanılan bu devasa doğal anıt, zorlu merdivenlerini tırmananlara şehrin ayaklar altına serildiği muazzam bir manzara ve yaşayan bir askeri tarih sunar.

Kurtuluş Savaşı sırasında Yunan kuvvetleri tarafından geri çekilirken yakıldığı için “Yanık Kışla” adını alan bu tarihi bina, günümüzde Bolvadin ilçesinin köklü tarihini sergileyen bir kent müzesidir. Antik çağlardan Osmanlı’ya, ilçede bulunan etnografik ve arkeolojik eserlerin derlendiği çok katmanlı, zengin bir yerel müzedir.

Bizans döneminde Anadolu’nun en büyük ve en önemli askeri başkentlerinden biri olan Amorium, İslam ordularının da hedefi olmuş tarihi bir efsanedir. Kazıların halen devam ettiği bu alan; devasa surları, antik kilise kalıntıları ve kilim desenlerine ilham veren mozaikleriyle sessiz ve gizemli bir arkeoloji sergisidir.

Antik dönemde Efes’ten sonra Anadolu’nun en büyük ikinci ticaret merkezi olan, adına sikkeler basılan efsanevi müzik kenti Apameia’nın kalıntılarıdır. Su perileri ve müzik yarışmalarının efsanelerine konu olan bu alandaki antik tiyatro ve devasa sütunlar, klasik arkeoloji tutkunları için Dinar’da gizlenmiş bir hazinedir.

Afyonkarahisar merkezinde 17. yüzyılda inşa edilen ve günümüzde restore edilerek el sanatları, yöresel ürünler ve kafe konseptiyle hizmet veren bu han, ticaretin eski ihtişamını hissettiren yaşayan bir sivil mimari müzesidir. Kubbeli revakları ve ahşap atölyeleriyle şehrin kalbinin attığı en nostaljik noktalardan biridir.

Frig Vadisi’nin doğal ve tarihi dokusu içinde, kayalara oyulmuş birbiriyle bağlantılı yedi ayrı girişi olan gizemli bir Hristiyanlık inziva merkezidir. Erken Hristiyanlık dönemindeki keşişlerin dağlardaki yaşam tarzını belgeleyen bu kompleks, Kapadokya’daki manastırları aratmayan harika bir açık hava dinsel mimari alanıdır.

Tıpkı Ayazini’deki yapılar gibi, sarp bir tüf kayalığının göbeğine ince bir işçilikle oyulmuş olan bu tarihi kilise, dış cephesindeki pencereleri ve içindeki fresk izleriyle dikkat çeker. Frig Vadisi rotasında fotoğraf sanatçılarının ve arkeoloji meraklılarının en sevdiği sürpriz açık hava duraklarından birisidir.

Ulu Cami etrafında kümelenen, rengarenk boyalı, cumba detaylı ve ahşap işlemeli asırlık konakların bulunduğu bölge, “Sokak Sağlıklaştırma” projesiyle bütünüyle bir açık hava müzesine dönüşmüştür. Araç trafiğinden izole edilmiş bu dar sokaklarda gezinmek, 19. yüzyıl Afyon’unda bir film setinde yürüyormuş hissi uyandırır.

Frig Vadisi’nin en ilginç ve çok katlı kaya yerleşimlerinden biridir. Bizans döneminde hem bir savunma kalesi hem de devasa bir apartman gibi kullanılan bu tüf kaya kütlesi, birbirine tünellerle bağlı onlarca odası ve sarnıçlarıyla Kapadokya’daki Uçhisar Kalesi’ni andıran muazzam bir Afyon tarihi müzeler durağıdır.

Osmanlı Sultanı II. Murad döneminde (1434) inşa edilen ve Frig Vadisi rotasında ayakta kalmayı başarmış en görkemli Osmanlı eserlerinden biridir. İpek Yolu ve hac güzergahı üzerinde bulunan bu iki katlı tarihi kervansaray, kesme taş mimarisi ve devasa kemerleriyle ticaret tarihini anlatan yaşayan bir açık hava anıtıdır.

Dünyaca ünlü Efes Antik Kenti’nin, Roma’daki Pantheon’un ve Ayasofya’nın inşasında kullanılan o muazzam eflatun ve beyaz damarlı Afyon mermerlerinin binlerce yıl önce çıkarıldığı antik taş ocaklarıdır. Antik mühendisliğin mermeri nasıl kestiğini gösteren devasa antik blokların yer aldığı bu alan, Afyon gezilecek müzeler rotasındaki en sıra dışı endüstriyel arkeoloji alanıdır.

Frig Vadisi’nin İscehisar bölgesinde yer alan, devasa bir volkanik kaya kütlesinin içine oyulmuş kiliseler, şapeller ve mezarlardan oluşan dev bir dini sığınaktır. Hem Frig hem de erken Hristiyanlık döneminde kullanılan bu çok katlı yapı, anıtsal kapıları ve mistik yapısıyla harika bir kaya mimarisi örneğidir.

Afyon şehir merkezinin en önemli simgelerinden olan ve 1472 yılında Karaman Valisi Gedik Ahmet Paşa tarafından yaptırılan bu devasa Osmanlı külliyesi, başlı başına bir sivil mimari şölenidir. Caminin yanı sıra, restore edilen medrese odaları, hamam ve imarethane (aşevi) bölümleriyle geçmiş dönemin eğitim ve sosyal yardımlaşma kültürünü anlatan yaşayan bir kent belleğidir.

Afyon’un güneyindeki Şuhut ilçesinde yer alan, Frig ve Geç Roma dönemine ait devasa bir yeraltı/kaya şehridir. Adını birbirine benzeyen sayısız (binlerce olduğu efsane edilen) kaya odasından alan bu devasa yerleşim, adeta dağın içine inşa edilmiş antik bir toplu konut alanıdır ve doğa tutkunları için eşsiz bir Afyon müze rotası alternatifidir.

Afyon’un termalleriyle meşhur en büyük ilçelerinden biri olan Sandıklı’nın zengin yöresel kültürünü yaşatmak amacıyla tarihi bir konakta kurulan bu merkez, samimi bir etnografya müzesidir. Sandıklı’ya özgü bakırcılık, leblebicilik, yöresel düğün kıyafetleri ve yarenlik kültürünün sergilendiği bu sıcak mekan, yerel halkın tarihine ayna tutar.