Artvin Müzeler Rehberi: Yeşilin Kalbinde Doğal Bir Açık Hava Müzesi

Bölgenin köklü etnografik geçmişini yaşatan ve Türkiye’nin ilk “Yaşam Tarzı Müzesi” olma özelliğini taşıyan bu harika mekan, Arhavi’nin Dikyamaç (Kamparna) köyünde yer alır. Yöre halkının geçmişte günlük hayatta kullandığı tarım aletleri, mutfak eşyaları, giysiler ve unutulmaya yüz tutmuş zanaat ürünleri burada sergilenerek Doğu Karadeniz kültürünün canlı bir hafızası oluşturulmuştur.

Hopa Belediyesi tarafından tarihi bir konağın restore edilmesiyle hayata geçirilen bu kültür evi, ilçenin çok kültürlü sosyal yapısını ve denizcilik geçmişini gözler önüne serer. Hem bir Artvin sanat müzesi niteliğinde sergilere ev sahipliği yapan hem de yerel objeleri barındıran müze, sahil şeridinin tarihini hissetmek isteyenler için sıcacık bir duraktır.

Şavşat’ın o efsanevi doğasının içinde, ahşap mimarisiyle dikkat çeken bu butik müze, yörenin aydınlarından Tevfik Öztürk’ün kişisel gayretleriyle oluşturulmuştur. Şavşat köylüsünün yüzlerce yıllık emeğini, ahşap oymacılığını, beşiklerini, dokuma tezgahlarını ve dağ yaşamını anlatan, duygu dolu ve son derece samimi bir yerel etnografya arşividir.

Çoruh Nehri’nin kenarındaki sarp bir kayalığın üzerine, 10. yüzyılda Bagratlı Krallığı tarafından inşa edilen bu şaheser, Artvin’in sembolüdür. Klasik bir Artvin arkeoloji müzesi olmasa da, surları, sarnıçları ve şapel kalıntısıyla Orta Çağ askeri mimarisini şehre hakim bir tepeden sunan muazzam bir açık hava savunma müzesidir.

Şavşat ilçesinde, iki derenin birleştiği stratejik bir noktada yer alan bu görkemli kale, 9. yüzyılda Gürcü Bagratlılar tarafından yapılmış, Osmanlı döneminde de kullanılmıştır. Son yıllarda yapılan arkeolojik kazılarla şarap mahzenleri, şapelleri ve eczane olarak kullanılan odaları gün yüzüne çıkarılan tam teşekküllü bir açık hava müzesidir.

Yusufeli dağlarının zirvesinde, 9. yüzyılda inşa edilen ve Bagratlı Krallığı’nın en önemli piskoposluk merkezlerinden biri olan İşhan Manastırı, taş işçiliğinin ve kubbe mimarisinin şaheseridir. Renkli taşlarla örülmüş kemerleri, görkemli kubbesi ve eşsiz fresk kalıntılarıyla Artvin müze listesi içindeki en büyüleyici anıt müzelerden biridir.

Şavşat’ın Cevizli (Tibet) köyünde yer alan bu muazzam eser, 11. yüzyılda bölgenin en önemli dini ve kültürel merkezlerinden biriydi. Günümüzde büyük ölçüde yıkılmış olmasına rağmen, ayakta kalan görkemli duvarları, koç başı figürleri ve bitkisel motifli taş oymalarıyla, açık hava fotoğrafçılarının ve tarih meraklılarının gözdesidir.

Ardanuç’un o meşhur Cehennem Deresi Kanyonu’na tepeden bakan, korkutucu bir uçurumun kenarına inşa edilmiş eşsiz bir kale ve antik şehir kalıntısıdır. Kanuni Sultan Süleyman döneminden kalan kitabeleri, İskender Paşa Camii’ni barındıran bu bölge, Osmanlı ve Gürcü tarihinin iç içe geçtiği çok katmanlı bir açık hava kompleksidir.

Dağların en derin ve yeşil ormanlarının içine saklanmış, doğayla adeta tek vücut olmuş bir Orta Çağ harikasıdır. 9. yüzyılda Kral Aşot döneminde inşa edilen bu manastır, uzun çan kulesi ve ana kilisesi ile sağlamlığını günümüze kadar koruyabilmiş, sessiz ve mistik bir inanç tarih müzesidir.

Osmanlı döneminde 18. yüzyılda inşa edilen ve birbirine dik açı yapacak şekilde iki farklı derenin üzerine kurulan bu zarif taş köprüler, ulaşım tarihi ve mimari mühendislik açısından harika bir anıt eserdir. Yemyeşil Kamilet Vadisi’nin girişinde, kesme taştan inşa edilmiş bu köprüler adeta açık hava bir sanat sergisi sunar.

Artvin’in biyosfer rezerv alanı Macahel havzası, sadece doğasıyla değil, köylerinde yer alan ve tamamen çantı (çivisiz ahşap geçme) tekniğiyle yapılmış rengarenk boyalı ahşap camileriyle bilinir. İremit, Camili ve Maral köylerindeki bu camiler, yerel Artvin sanat müzesi ruhunu ibadethanelere yansıtan eşsiz el işçiliği örnekleridir.

Ardanuç Adakale mevkiinde bulunan bu tarihi cami, 1553 yılında Osmanlı sancakbeyi İskender Paşa tarafından yaptırılmıştır. Klasik Osmanlı mimarisinin Gürcistan sınırındaki en önemli kalıntılarından biri olan bu alan, avlusundaki tarihi türbeler ve kitabelerle bölgenin köklü Türk-İslam geçmişini anlatan yaşayan bir kent müzesidir.

Yusufeli ilçesinde, Tekkale köyünün oldukça yukarısında yer alan bu devasa manastır kompleksi, 10. yüzyılda Gürcü Bagratlılar tarafından bir rahibe okulu olarak kurulmuştur. Ana kilise, şapeller, yemekhane ve seminer odası gibi binaların kalıntılarıyla burası, dağların arasına gizlenmiş antik bir üniversite ve açık hava müzesidir.

Kaçkar Dağları’nın eteklerinde, Altıparmak (Barhal) köyünde 9. yüzyılda inşa edilen bu eser, asırlardır sapasağlam ayakta durmayı başarmıştır. 17. yüzyılda camiye çevrilen ve bu sayede korunan yapı, orijinal bazilikal planı, yüksek sivri çatısı ve taş işlemeleriyle hem Hristiyan hem de İslam medeniyetine hizmet etmiş çok değerli bir inanç anıtıdır.

Artvin merkeze bağlı Hamamlı köyünde, yeşilliklerin arasına gizlenmiş bir başka 10. yüzyıl harikasıdır. Kubbeli plan tipi, dış cephesindeki kabartma heykelleri (ktitor – bağışçı figürleri) ve eşsiz taş bezemeleriyle Gürcü mimarisinin şaheserlerinden olan bu yapı, tarih ve mimari meraklıları için sükunet dolu bir duraktır.

Ardanuç ilçesinin sarp ormanlık alanlarına gizlenmiş, 10. yüzyılda inşa edilen ve Bagratlı dönemi mimarisinin en süslü örneklerinden biri olan harika bir anıt eserdir. Günümüze kadar oldukça sağlam ulaşmayı başaran bu manastır, dış cephesindeki eşsiz bitkisel motifleri, taş kabartmaları ve mistik havasıyla Orta Çağ mimarisi tutkunları için benzersiz bir Artvin tarihi müzeler durağıdır.

Artvin’in adeta kendi küçük “Sümela”sı sayılabilecek bu inanılmaz yapı, Berta Vadisi’nde sarp ve yatay kayalıkların içine inşa edilmiş bir inziva merkezidir. 9. yüzyılda kurulan bu mağara/kaya manastırı, birbirine daracık patikalarla bağlanan hücreleri ve sığınaklarıyla, dönemin din adamlarının ne kadar zorlu şartlarda yaşadığını anlatan canlı bir açık hava sergisidir.

Klasik bir müze olmasa da, Artvin’in modern kent simgesi haline gelen ve 22 metre yüksekliğiyle Türkiye’nin en büyük Atatürk heykeline ev sahipliği yapan devasa bir anıt ve açık hava sergi alanıdır. Heykelin etrafındaki geniş teraslar, Cumhuriyet dönemi hafızasını canlandıran bir toplanma ve manzara alanı olarak Artvin gezilecek müzeler rotanızda modern bir nefes almanızı sağlar.

Ardanuç yolu üzerinde, vadi tabanından dikine yükselen efsanevi bir kaya kütlesinin tam tepesine oturtulmuş olan bu kale, görünümüyle ziyaretçileri büyüler. Bölgede “Ferhat ile Şirin” efsanesiyle de anılan ve İberya Krallığı dönemine (5. yüzyıl) dayanan bu yapı, geçit vermez Kafkas coğrafyasının savunma stratejilerini sergileyen anıtsal bir açık hava karakoludur.

Klarceti bölgesinin en eski ve en önemli kültür merkezlerinden biri olarak 8. yüzyılda kurulan bu manastır, bir zamanlar bölgenin eğitim ve kaligrafi (el yazması) merkezi olarak kullanılmıştır. Günümüzde büyük ölçüde yıkılmış olsa da, ayakta kalan çan kulesi ve ana bina kalıntıları, tarihçiler ve arkeoloji meraklıları için keşfedilmeyi bekleyen sessiz bir açık hava kütüphanesi gibidir.

Artvin’in merkezinde, Çarşı ve Orta Mahalle civarında eğimi 60 dereceyi bulan yamaçlara adeta birer kartal yuvası gibi tutunan bu geleneksel ahşap-taş evler, şehrin geçmişteki günlük yaşamını açık havada sergiler. Yüksek eğime uyum sağlayan mühendislik zekası ve çivisiz ahşap geçme tekniğiyle bu dar sokaklar, yaşayan bir sivil mimari müzesidir.