Bu yazımız içerisinde Bursa Tarihi Yerler üzerine konuşacağız. Bir şehri gezmek sadece binalara bakmak değildir; o şehrin ruhunu, toprağına sinmiş yaşanmışlıkları hissetmektir. Eğer rotanız Bursa ise, sıradan bir Anadolu şehrine değil; bir cihan imparatorluğunun doğduğu, şekillendiği ve dünyaya kök saldığı o kutsal “Payitaht”a adım atıyorsunuz demektir.
Bithynia Krallığı döneminde “Prusa” adıyla kurulan, Romalıların termal sularında şifa bulduğu bu kent; 1326 yılında Orhan Gazi’nin fethiyle birlikte bambaşka bir kimliğe bürünmüş, Osmanlı’nın ilk başkenti olmuştur. Bursa; sadece kılıçla değil, ipekle, ahilikle, mimariyle ve tasavvufla inşa edilmiş bir şehirdir. Evliya Çelebi’nin “Bursa sudan ibarettir” sözünü doğrulayan gürül gürül akan çeşmeleri, Uludağ’ın (eski adıyla Keşiş Dağı) o heybetli yeşili ve firuze çinilerle bezenmiş türbeleriyle bu şehir, insana adeta dingin bir huzur aşılar.
YeGez olarak hazırladığımız bu devasa rehberde, sizi sadece turistik bir tura çıkarmıyoruz. Yirmi kubbeli ulu mabetlerin içindeki şadırvanların sesini dinleyecek, 700 yıllık kerpiç köylerin daracık sokaklarında kaybolacak ve ipek kozalarının asırlardır tartıldığı o tarihi hanların avlusunda demli bir çay içeceğiz. Hazırsanız, Osmanlı’nın o mütevazı ama bir o kadar da ihtişamlı ilk başkentini karış karış keşfetmeye başlıyoruz!
Payitahtın Kalbi: Ulu Cami, Hanlar ve Kuruluşun Simgeleri
Bursa’yı anlamaya başlamak için en doğru yer, şehrin tam kalbi olan Hanlar Bölgesi ve onun manevi merkezi Ulu Cami’dir. Burası ticaretin ve inancın asırlardır omuz omuza durduğu muazzam bir komplekstir.
Bursa’nın Ayasofya’sı: Bursa Ulu Cami
Eğer bir şehirde Ulu Cami varsa, o şehrin kalbi orada atar. 1399 yılında Yıldırım Bayezid tarafından Niğbolu Zaferi’nin şükrü olarak yaptırılan Bursa Ulu Cami, İslam mimarisinin ve çok kubbeli ulu camiler tarzının dünyadaki en kusursuz örneğidir. Evliya Çelebi bu muazzam yapıyı “Bursa’nın Ayasofya’sı” olarak tanımlamıştır.
İçeri adım attığınızda sizi devasa, tek bir kubbe değil, kalın payeler üzerine oturtulmuş tam 20 adet kubbe karşılar. Efsaneye göre Yıldırım Bayezid, zaferin ardından 20 ayrı cami yaptırmaya söz vermiş, ancak damadı Emir Sultan’ın tavsiyesiyle bu sözünü 20 kubbeli tek bir ulu mabet yaparak yerine getirmiştir.
İpek Yolu’nun Son Durağı: Koza Han
Ulu Cami’nin hemen yan kapısından çıktığınızda, kendinizi asırlık bir ticaret labirentinin içinde bulursunuz. 1490 yılında II. Bayezid tarafından, İstanbul’daki cami ve imaretlerine gelir sağlamak amacıyla inşa ettirilen Koza Han, Bursa’nın o meşhur “İpek” hikayesinin kalbidir.
İki katlı, dikdörtgen avlulu bu görkemli han, yüzyıllar boyunca İpek Yolu üzerinden gelen kervanların son durağı olmuş, ipek böceği kozaları bu avluda kurulan pazarlarda tartılıp satılmıştır. Hanın ortasında, altında şadırvanı bulunan zarif bir altıgen mescit yer alır. Dünyaca ünlü İngiltere Kraliçesi II. Elizabeth bile Bursa ziyaretinde bu hanı gezmiş ve avlusunda çay içmiştir.
Şehri Kucaklayan Kurucular: Tophane (Osman ve Orhan Gazi Türbeleri)
Hanlar Bölgesi’nden çıkıp hafifçe tepeye doğru yürüdüğünüzde (veya Tophane asansörünü kullandığınızda), Bursa’nın en eski yerleşim yeri olan Hisar içine, yani Tophane Parkı‘na ulaşırsınız. Burası sadece panoramik bir seyir terası değil, Osmanlı İmparatorluğu’nun tohumlarının atıldığı kutsal bir topraktır.
Osmanlı Devleti’nin kurucusu Osman Gazi ile Bursa’yı fetheden oğlu Orhan Gazi‘nin türbeleri, bu tepede yan yana yatmaktadır. Osman Gazi, Bursa kuşatması sırasında uzaktan bu tepeyi (o dönemde bir Bizans manastırı olan şapelin parlayan gümüş renkli kubbesini) göstererek “Beni şu Gümüşlü Kümbet’in altına gömün” diye vasiyet etmiştir. Oğlu Orhan Gazi şehri fethettikten sonra babasının bu vasiyetini yerine getirmiş ve o şapeli türbeye çevirmiştir. Türbelerin içindeki kalem işleri ve sedef kakmalı sandukalar muazzamdır.
Çinilerin ve Külliyelerin Zarafeti: Yeşil ve Muradiye
Bursa’da “külliye” kültürü, şehrin bir ucundan diğer ucuna yayılmış devasa bir sosyal devlet projesidir. Padişahlar şehri genişletmek için farklı tepelere kendi adlarıyla anılan cami, medrese, hamam ve imaretten oluşan bu yaşam merkezlerini kurmuşlardır. Ancak içlerinde iki tanesi vardır ki, hem estetik hem de tarihi önemleriyle dünyada eşsizdir.
Küllerinden Doğan Devletin Zümrüt Tacı: Yeşil Türbe ve Yeşil Cami
1402 Ankara Savaşı’nda Yıldırım Bayezid’in Timur’a esir düşmesiyle Osmanlı, “Fetret Devri” denilen 11 yıllık kanlı bir taht kavgası ve yıkım sürecine girmişti. İşte bu karanlık dönemi bitirip devleti uçurumun kenarından çekip alan, devleti adeta yeniden kuran Çelebi Mehmed’dir.
Çelebi Mehmed, devletin yıkılmadığını, aksine eskisinden çok daha ihtişamlı bir şekilde ayağa kalktığını tüm dünyaya (ve düşmanlarına) ilan etmek için 1419 yılında Yeşil Camii ve 1421’de Yeşil Türbe‘yi inşa ettirmiştir.
Sessiz Şehir ve Hanedanın Hüznü: Muradiye Külliyesi
Bursa’nın o hareketli ve ticaret odaklı merkezinden çıkıp batıya, Uludağ’ın eteklerine doğru ilerlediğinizde, asırlık çınarların gölgelediği, şehrin en dingin, en huzurlu ama aynı zamanda en hüzünlü köşesine ulaşırsınız. II. Murad tarafından yaptırılan Muradiye Külliyesi, Osmanlı sultanlarının Bursa’ya yaptırdığı son imparatorluk külliyesidir. (Bundan sonra devletin kalbi tamamen Edirne ve İstanbul’a kayacaktır).
Burası bir cami ve medreseden çok daha fazlasıdır; Osmanlı hanedanının en dramatik taht kavgalarının kurbanı olmuş şehzadelerin, sultanların ve eşlerinin yattığı büyük bir hanedan kabristanıdır. Bu yüzden buraya “Sessiz Şehir” denir.
Zamanın Durduğu Osmanlı Köyü: Cumalıkızık
Eğer Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluş yıllarında sıradan bir insanın nasıl bir evde yaşadığını, hangi sokaklarda yürüdüğünü merak ediyorsanız, gitmeniz gereken tek bir yer var: Cumalıkızık. Uludağ’ın (Keşiş Dağı) kuzey eteklerine kurulan ve Oğuzların Kızık boyuna mensup Türkmenler tarafından 1300’lü yıllarda inşa edilen bu köy, 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girerek tüm dünyaya kendini kanıtlamıştır.
Cumalıkızık’a adım attığınız an telefonunuzun çekmediği, asfaltın bittiği ve zamanın 700 yıl öncesinde donup kaldığı bir boyuta geçersiniz. Ortasından gürül gürül kaynak sularının aktığı daracık Arnavut kaldırımlı sokaklarda yürürken; alt katı moloz taş, üst katları ahşap ve kerpiçten yapılmış, cumbalı, rengarenk (mor, mavi, sarı) asırlık Osmanlı evleri üzerinize doğru eğilir gibidir. Burası, meşhur “Kınalı Kar” dizisiyle popülerleşmiş olsa da, ruhu dizilerin çok ötesinde, yaşayan bir açık hava müzesidir.
Doğanın ve Tarihin Zirvesi: Uludağ (Olympos) ve İnkaya Çınarı
Bursa’nın silüetini belirleyen, şehre suyunu, serinliğini ve yeşilini veren o devasa kütleye, antik çağların efsanevi dağına doğru tırmanışa geçiyoruz.
Mitolojik Zirve: Uludağ (Olympos Dağı)
Antik çağdaki adıyla “Olympos of Mysia” (Misia Olimpos’u), sadece Türkiye’nin en büyük kış ve doğa sporları merkezi değil, aynı zamanda mitolojik bir efsanedir. Homeros’un İlyada destanına göre; Antik Yunan tanrıları (Zeus, Poseidon, Hera), o meşhur Truva Savaşı’nı işte bu dağın zirvesinden izlemişler ve savaşa buradan yön vermişlerdir. Osmanlı döneminde ise dağdaki sayısız Hristiyan manastırından dolayı buraya “Keşiş Dağı” denmiş, Cumhuriyet döneminde ise bugünkü görkemli “Uludağ” adını almıştır.
Yaz aylarında şehri kavuran sıcaktan kaçıp çam ormanlarının arasındaki göllerde (Kilimli Göl, Aynalı Göl) kamp yapmak, kışın ise bembeyaz zirvelerde kayak yapmak YeGez okurları için Bursa’nın en büyük doğa ayrıcalığıdır.
600 Yıllık Şahit: İnkaya (Tarihi) Çınarı
Uludağ yoluna koyulmuşken, Bursa’nın o “Yeşil” unvanını en çok hak eden anıt ağacına uğramadan geçmek olmaz. Osmanlı’nın ilk köylerinden biri olan İnkaya Köyü’nde bulunan İnkaya Çınarı, 600 yılı aşan yaşı, 35 metre boyu ve 9.2 metrelik devasa gövde çevresiyle Türkiye’nin en yaşlı ve en büyük anıt ağaçlarından biridir.
Sadece gövdesi değil, her biri ayrı bir ağaç gövdesi kalınlığında olan devasa dalları (bazıları 3-4 ton ağırlığında olup demir direklerle desteklenmektedir) tüm köy meydanını adeta bir şemsiye gibi örter. Bu ulu ağacın altında, Osmanlı’nın kuruluşundan bugüne kadar geçen o asırlık zamanı düşünerek közde çay içmek ve taze meyve yemek, seyahatinizin en dinlendirici anı olacaktır.
YeGez Bursa Ziyaretçi Rehberi: Gastronomi, Ulaşım ve İpuçları
Bursa’yı sadece gözlerinizle değil, midenizle de gezmeniz gerekir. Zira bu şehir, Osmanlı saray mutfağının temellerinin atıldığı, asırlık esnaf lokantalarının ve efsaneleşmiş lezzetlerin başkentidir. Bir “YeGez seyyahı” olarak Bursa sokaklarında hayatta kalmanın ve keyif çatmanın formülü şudur:
Payitahtın Damak Çatlatan Lezzetleri: Ne Yenir, Nerede Yenir?
YeGez Hayat Kurtaran Ulaşım ve Rota İpuçları
Kapanış: Yeşilin, İpeğin ve Kurucuların Şehrine Veda
Bursa; bir imparatorluğun ilk nefesini aldığı, kılıç seslerinin yerini çekiç ve dokuma tezgahı seslerine bıraktığı, ulu çınarların gölgesinde medeniyetin filizlendiği o mütevazı ama vakur şehirdir.
Ulu Cami’nin şadırvanından yükselen su sesiyle ruhunuzu arındırır, Koza Han’ın avlusunda içtiğiniz bir fincan çayla yüzyıllar öncesinin İpek Yolu tüccarlarına eşlik edersiniz. Cumalıkızık’ın o taş sokaklarında yürürken zamanın nasıl durduğuna hayret eder, Osman Gazi’nin “Gümüşlü Kümbeti”nin başından tüm şehri izlerken bir cihan devletinin doğuş hikayesini iliklerinize kadar hissedersiniz.
YeGez olarak hiçbir pratik detayı (konum, ulaşım, bilet) atlamadan, belgesel derinliğinde hazırladığımız bu devasa rehberin, Yeşil Bursa’nın o gizemli ve huzurlu sokaklarında size kusursuz bir yol arkadaşı olmasını diliyoruz. Uludağ’ın serin rüzgarı arkanızda, yollarınız hep açık olsun!
Bursa rehberleri
Bursa ile ilgili 1 rehber daha sizi bekliyor.
