Eskişehir Müzeler Rehberi: Modern Sanatın Kalbi (Tüm OMM, Odunpazarı, Arkeoloji ve Bilim Müzeleri Rehberi)

Sadece Eskişehir’in değil, Türkiye’nin en iddialı çağdaş sanat merkezlerinden biridir. Ünlü Japon mimarlık ofisi Kengo Kuma and Associates tarafından tasarlanan, geleneksel Odunpazarı sivil mimarisinden (üst üste binmiş ahşap kalaslardan) ilham alan binası bütünüyle bir sanat eseridir. İçerisinde ulusal ve uluslararası çağdaş resim, heykel ve dijital enstalasyon (yerleştirme) sanatının en yenilikçi örnekleri sergilenir.

Türkiye’nin “Madame Tussauds”su olarak bilinen, Eskişehir’in en çok ziyaret edilen müzesidir. Bizzat Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Prof. Dr. Yılmaz Büyükerşen’in kendi elleriyle yaptığı 200’den fazla balmumu heykelin sergilendiği bu mekanda; Atatürk ve silah arkadaşlarından dünya liderlerine, Yeşilçam yıldızlarından efsanevi sporculara kadar birçok ünlü isimle yan yana fotoğraf çektirme şansı bulacaksınız.

Türkiye’nin sanayi ve mühendislik tarihindeki en gururlu ama bir o kadar da hüzünlü hikayesine, 1961 yılında üretilen Türkiye’nin ilk yerli otomobili “Devrim”e ev sahipliği yapar. Sadece 129 günde Türk mühendisler tarafından tamamen yerli imkanlarla tasarlanıp üretilen bu efsanevi otomobil, o dönemki üretim bandı notları, torna tezgahları ve orijinal motor çizimleriyle birlikte sergilenen devasa bir endüstriyel anıttır.

Eskişehir’in ilk kurulduğu yer olan ve UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde bulunan bu bölge, bütünüyle yaşayan bir “Açık Hava Müzesi”dir. Dar ve kıvrımlı taş sokakları, ahşap işlemeli, cumbalı, rengarenk (mavi, sarı, beyaz) boyanmış restore edilmiş Osmanlı sivil mimari evleriyle, modern şehrin ortasında sizi bir anda 19. yüzyıla ışınlayan efsanevi bir zaman kapsülüdür.

Eskişehir’in Han ilçesinde yer alan, tarihin en gizemli medeniyetlerinden Friglerin dini ve kültürel başkenti olan devasa bir antik kaya kütlesidir. M.Ö. 6. yüzyılda tüf kayalara oyulmuş, 17 metre yüksekliğindeki efsanevi Midas Anıtı (Yazılıkaya), üzerindeki geometrik Frig motifleri ve henüz tam olarak çözülememiş antik yazıtlarıyla Anadolu’nun en görkemli arkeolojik anıtlarından biridir.

Türkiye’de özel sektör (Eti Gıda) sponsorluğunda hayata geçirilen ilk ve en modern arkeoloji müzelerinden biridir. Geniş ve modern sergi salonlarında Neolitik çağdan Osmanlı’ya kadar uzanan paha biçilemez buluntular yer alır. Özellikle Frig, Hitit, Helenistik ve Roma dönemlerine ait heykeller, mozaikler ve Frig vadisinden getirilen eşsiz buluntularla şehrin en eski hafızasını korur.

Tarihi Odunpazarı evlerinden birinin restore edilmesiyle Türkiye’de bir ilk olarak açılan bu estetik müze, camın sanatçılar elinde nasıl bükülüp büyülü bir hale geldiğini gösterir. Yerli ve yabancı onlarca cam ustasının sıcak ve soğuk cam işleme teknikleriyle yarattığı heykeller, biblolar ve soyut tasarımların ışıkla dans ettiği, görsel bir şölen sunan efsanevi bir galeridir.

Dünyada sadece Eskişehir’de (özellikle yerin onlarca metre altından) çıkarılan, “Beyaz Altın” (Meerschaum) olarak bilinen lületaşının anavatanındaki dünyadaki tek lületaşı müzesidir. Tarihi Kurşunlu Külliyesi’nin odalarında hizmet veren bu butik müzede; yüzyıllar boyunca ustaların incecik oyduğu efsanevi lületaşı pipoları, heykelleri, satranç takımları ve takıları sergilenir.

Eskişehir’in Kurtuluş Savaşı’ndaki o kritik ve destansı rolünü (Birinci ve İkinci İnönü Savaşları’nın merkez karargahı) günümüz teknolojisiyle anlatan interaktif bir müzedir. Tarihi bir Odunpazarı konağında (Mestanoğlu Halil Konağı) yer alan müzede; İsmet İnönü’nün telgrafları, Karikatürlerle Milli Mücadele odası ve savaş stratejilerinin projeksiyonlarla anlatıldığı harika dijital odalar bulunur.

Yine Odunpazarı’nın o sihirli müzeler sokağında, restore edilmiş tarihi bir Şamlıoğlu Konağı’nda hizmet veren Türkiye’nin ilk daktilo müzesidir. Ünlü gazeteci merhum Tayfun Talipoğlu’nun ismini taşıyan bu sıcacık mekanda; ünlü isimlerin (Bülent Ecevit gibi) bağışladığı daktilolar, asırlık Remington ve Underwood marka mekanik harikalar ve daktilo seslerinin nostaljisi sizi bekliyor.

Tarihi ahşap konaklardan birinin Anadolu Üniversitesi tarafından çok eğlenceli ve eleştirel bir sanat merkezine dönüştürülmüş halidir. Türk karikatür sanatının gelişimini, efsanevi Gırgır dergisi çizerlerini, siyasi hiciv ustalarını ve uluslararası karikatür yarışmalarında ödül alan eserleri görebileceğiniz, gezerken sürekli yüzünüzü gülümseten nadide bir mizah müzesidir.

Eskişehir’in Seyitgazi ilçesinde, yüksek bir tepenin üzerine 13. yüzyılda Anadolu Selçukluları tarafından inşa edilmiş efsanevi bir İslami külliyedir. Bizans ordularına karşı destanlar yazan ünlü Arap/İslam komutanı Seyyid Battal Gazi’nin anısına yaptırılan bu yapı; medresesi, aşevi, devasa taş kubbeleri ve gizemli mimarisiyle sadece bir türbe değil, Selçuklu-Osmanlı geçişini anlatan sarp bir inanç müzesidir.

Türkiye’nin en önemli jet üslerinden birine (1. Ana Jet Üs Komutanlığı) ev sahipliği yapan Eskişehir’in gökyüzüyle olan güçlü bağının kanıtıdır. Anadolu Üniversitesi Yunus Emre Kampüsü’nün hemen karşısında yer alan geniş bir alanda; Türk Hava Kuvvetleri’nin geçmişte kullandığı efsanevi savaş jetleri (F-104, F-4 Phantom), nakliye uçakları, helikopterler ve uçaksavarların sergilendiği devasa bir açık hava havacılık laboratuvarıdır.

Burası klasik anlamda tek bir müze değil, içine girdiğinizde günlerce çıkmak istemeyeceğiniz yaklaşık 400.000 metrekarelik devasa bir “Eğlence ve Kültür Adası”dır. Eskişehir’in simgesi haline gelen şatolardan, uzay evlerine kadar her yaşa hitap eden müzeleri barındırır.

Eskişehir’in Sivrihisar ilçesinde, 1231 yılında Selçuklular döneminde inşa edilen, Türkiye’nin ve dünyanın en eşsiz ibadethanelerinden biridir. Ahşap tavanını ayakta tutan tam 67 adet devasa “Ahşap Direk” (sütun) ile bu yapı, UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan bir ahşap mühendisliği ve ahşap oymacılığı müzesidir. Asırlardır çürümeden ayakta kalan bu orman gibi direkler, Selçuklu estetiğinin mutlak zirvesidir.

Odunpazarı’nda restore edilen tarihi bir binada hizmet veren bu müze, klasik nesnelerin sergilendiği bir yer olmaktan ziyade “sözlü tarih” odaklı dijital bir hafıza merkezidir. Eskişehir’in göçlerle şekillenen çok kültürlü yapısını (Kırım, Balkan ve Kafkas göçmenleri), eğitim tarihini, sanayileşme adımlarını ve kent kültürünü dokunmatik ekranlar, belgeseller ve ses kayıtlarıyla ziyaretçilere aktaran çok modern bir sosyoloji müzesidir.

Kurşunlu Külliyesi’nin tarihi kervansaray bölümünde yer alan bu müze, Eskişehir’de her yıl düzenlenen “Uluslararası Ahşap Heykel Festivali”nde üretilen eserlerin sergilendiği muazzam bir sanat alanıdır. Dünyanın dört bir yanından gelen ustaların ahşaba nasıl ruh üflediğini, devasa kütüklerin nasıl incecik kıvrımlara ve fantastik figürlere dönüştüğünü gösteren sıcak ve estetik bir galeridir.

Türkiye’nin sayılı, Eskişehir’in ise termal geçmişini anlatan en özel sivil müzelerinden biridir. Antik çağlardan beri şifalı sıcak sularıyla (Eskişehir’in meşhur Sıcak Sular bölgesi) bilinen kentin yıkanma kültürünü, Roma hamamlarından Osmanlı’ya uzanan süreci tas tas, kurna kurna anlatan bir mekandır. Peştamaller, nalınlar (hamam terlikleri), gümüş taslar ve hamam tası sesleri eşliğinde nostaljik bir yolculuk sunar.

Bir demiryolu kenti olan ve trenlerin şehri ikiye böldüğü Eskişehir’in bu köklü tarihine adanmış harika bir sanayi müzesidir. Tarihi Gar binasının hemen yanındaki eski TCDD lojmanlarının restore edilmesiyle kurulan müzede; buharlı tren maketleri, 100 yıllık telgraf makineleri, eski istasyon şeflerinin üniformaları ve demiryolu işçilerinin kullandığı tarihi aletler sergilenir.

Sivrihisar ilçesine bağlı Ballıhisar köyünde yer alan, Friglerin Ana Tanrıçası Kybele’nin (Kibele) en büyük tapınım merkezlerinden biri olan devasa antik şehirdir. Helenistik ve Roma dönemlerinde de kutsallığını koruyan bu antik kentten çıkarılan heykeller ve tapınak basamakları, Anadolu’nun pagan inanç tarihine ışık tutan çok gizemli bir açık hava ören yeridir.

Seyitgazi ilçesine bağlı Çukurca köyünde, devasa bir tüf kayalığın cephesine oyulmuş Helenistik/Roma dönemine ait muazzam bir anıt mezardır. İki devasa sütunu ve üçgen alınlığıyla adeta Petra (Ürdün) antik kentindeki yapıları andıran tapınak görünümlü bu mezar, Frig Vadisi’nin en estetik ve fotojenik kaya anıtlarından biridir.

Eskişehir’in Mihalıççık ilçesinde, “Sevelim, sevilelim, dünya kimseye kalmaz” diyen evrensel sevgi elçisi, büyük mutasavvıf Yunus Emre’nin anıt mezarının bulunduğu huzur dolu komplekstir. İçerisinde eski (Selçuklu dönemi) türbesinin kalıntıları, yeni modern anıt mezarı, kültür evi ve camisiyle Anadolu irfanının en önemli inanç ve felsefe müzelerinden biridir.

Eskişehir Ticaret Odası tarafından Odunpazarı’nda açılan, şehrin ticaret, sanayi ve ekonomi tarihine ışık tutan oldukça şık bir butik müzedir. Friglerin tarım aletlerinden Osmanlı’nın ticaret kervanlarına, Eskişehir’de kurulan ilk bisküvi, şeker ve kiremit fabrikalarının orijinal paketlerine kadar şehrin “üreten” hafızasını çok estetik vitrinlerde sunar.

Osmanlı İmparatorluğu’nun kurucusu Osman Gazi’nin 1288 yılında fethettiği ve Dursun Fakıh tarafından kendi adına ilk hutbenin okutulduğu devasa tarihi öneme sahip bir kaledir. Odunpazarı yakınlarındaki bir tepede yapılan arkeolojik kazılarla gün yüzüne çıkarılan bu surlar ve yaşam alanları, cihan imparatorluğunun o ilk tohumlarının atıldığı destansı bir arkeoloji müzesidir.

Kurtuluş Savaşı sırasında (1922) Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün konakladığı, Bakanlar Kurulu’nu (İcra Vekilleri Heyeti) Ankara dışında ilk defa topladığı ve çok kritik savaş stratejilerinin (Büyük Taarruz kararlarının) konuşulduğu tarihi konaktır. Ahşap sivil mimarisi ve o dönemin toplantı masalarının sergilendiği, buram buram Milli Mücadele kokan bir anı müzesidir.

Sivrihisar ve çevresindeki köylerin o binlerce yıllık dokuma kültürünü yaşatmak için kurulmuş, Anadolu’nun en renkli tekstil/etnografya müzelerinden biridir. Yünlerin kök boyalarla renklendirilip, tezgahlarda “muska”, “koçboynuzu” ve “eli belinde” motifleriyle nasıl birer sanat eserine dönüştüğünü; her kilimin aslında yöre kadınının bir mektubu olduğunu anlatan muazzam bir görsel sergidir.

Kurşunlu Külliyesi’nin bir diğer değerli parçası olan bu müze, fotoğraf sanatçısı Osman Yaşar Tanaçan’ın devasa koleksiyonunu şehre bağışlamasıyla kurulmuştur. İçerisinde körüklü antika fotoğraf makinelerinden, gizli ajan kameralarına, karanlık oda ekipmanlarından tarihi Eskişehir fotoğraflarına kadar “ışıkla yazılan” tarihin her detayını bulabileceğiniz eşsiz bir teknoloji ve sanat müzesidir.

Odunpazarı’nda yer alan ve sadece Eskişehir’in değil Türkiye’nin en spesifik ve “en sevimli” sanat müzelerinden biridir. Ressam Berna Türemen’in kedileri tema alan devasa kişisel koleksiyonunu (tablolar, heykeller, seramikler, biblolar ve oyuncaklar) barındıran bu şirin tarihi ev, kedi severler ve sanat tutkunları için hem eğlenceli hem de çok estetik bir konsept galeridir.

Seyitgazi ilçesine bağlı Arslanbeyli köyünde yer alan, 16. yüzyılda Osmanlı döneminde inşa edilmiş çok önemli bir Alevi-Bektaşi inanç merkezidir. Kesme taştan inşa edilmiş türbesi, aşevi ve meydan evi ile Anadolu tasavvufunun o hoşgörülü ve derin kültürünü mimari bir zarafetle günümüze taşıyan, inanç turizminin ve sosyolojinin açık hava sivil müzelerinden biridir.

Eskişehir’de Anadolu Selçuklu Devleti döneminden (1267) kalma, şehrin bilinen en eski ibadethanesidir. III. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde inşa edilen cami, asırlar boyunca sayısız onarım ve deprem görse de bulunduğu konum itibarıyla (Odunpazarı’nın tepesinde) Selçuklu’nun bu bozkır şehrindeki en eski dini mühürlerinden biridir ve mimari bir anıt olarak değerini korur.