Eskişehir Tarihi Yerler Rehberi: Midas Anıtı ve Odunpazarı’nın Tarihi Dokusu

Eskişehir’in ilk yerleşim yeri olan Odunpazarı, kıvrımlı sokakları, cumbalı, ahşap süslemeli ve rengarenk (mavi, sarı, beyaz) boyanmış asırlık konaklarıyla tam bir Osmanlı sivil mimarisi şölenidir.

Odunpazarı’nın kalbinde, devasa ağaçların gölgelediği geniş bir avlunun etrafına dizilmiş bu külliye, 1525 yılında Çoban Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır.

Kurşunlu Külliyesi’nin hemen karşısında yer alan Atlıhan, 1850’li yıllarda pazara odun satmaya gelen tüccarların ve köylülerin atlarını bağlayıp konakladıkları iki katlı, avlulu bir handır. Günümüzde restore edilmiş bu otantik hanın avlusunda gezerken, odunların yerini lületaşı tezgahlarının aldığını görürsünüz. İncecik beyaz lületaşı tozlarının uçuştuğu küçük dükkanlarda ustalarla sohbet etmek, el yapımı o beyaz mucizelerden satın almak ve avludaki çay bahçesinde soluklanmak Odunpazarı’nın en keyifli ritüellerindendir.

Tarihi Odunpazarı evlerinin o klasik Osmanlı dokusunun arasına, dünyaca ünlü Japon mimar Kengo Kuma tarafından öylesine ustaca bir müze yerleştirilmiştir ki, ahşapla modern sanatın nasıl kusursuzca öpüştüğüne şahit olursunuz. Çam ağaçlarının üst üste bindirilmesiyle (bir odun pazarını andıracak şekilde) tasarlanan bu efsanevi müze binasının kendisi bile başlı başına bir sanat eseridir. İçerisindeki modern sanat sergileri ve o devasa ahşap merdivenlerin aydınlatması aklınızı başınızdan alır. Tarihi bölgeyle müthiş bir kontrast ve aynı zamanda inanılmaz bir uyum yaratır. (Müzekart Geçmez, biletli giriştir.)

Kurşunlu Külliyesi’nin hemen arkasındaki dar sokaklara gizlenmiş, ahşap ve kerpiç mimarisiyle ruhunuzu anında dinlendiren, 18. yüzyıldan kalma tarihi bir tekkedir. Günümüzde hala sema gösterilerinin yapıldığı, ney seslerinin sokağa taştığı bu küçük ama maneviyatı devasa konakta, Mevlevi kültürünün o ağırbaşlı zarafetini iliklerinize kadar hissedersiniz.

Eğer Eskişehir’e gelip sadece porsukta gondola bindiyseniz ve bu anıtı görmediyseniz, şehri hiç görmemiş sayılırsınız! Han ilçesinin Yazılıkaya köyünde, devasa bir ana kayanın üzerine adeta bir dantel gibi işlenmiş bu anıt, yeryüzünün en büyüleyici antik eserlerinden biridir.

Midas Anıtı’na gelmeden önce, Çukurca köyü yakınlarında sarp bir kayalığın yüzeyine baktığınızda, bir anda kendinizi Atina’da veya Efes’te gibi hissedersiniz. Frig vadisinin o kızıl kayalarına Hellenistik ve Roma döneminde (M.Ö. 3. yüzyıl) ustalıkla oyulmuş, iki devasa Dor sütunu ve üçgen alınlığıyla kusursuz bir Yunan tapınağını andıran bir kaya mezarıdır. İçindeki mezar odalarına kayalara oyulmuş merdivenlerle çıkıp o ıssız vadiye kuşbakışı bakmak paha biçilemezdir.

Frig vadisinin hemen girişindeki Seyitgazi ilçesine yaklaşırken, tüm ovaya hakim yüksek bir tepenin (Üçler Tepesi) üzerinde, uzaktan bakıldığında Game of Thrones dizisindeki şatoları andıran, çok kubbeli, devasa ve esrarengiz bir külliye yükselir.

Kapadokya’daki Derinkuyu’yu hepimiz biliriz, ancak Eskişehir’in de devasa bir yeraltı şehri olduğunu pek az kişi bilir! Han ilçe merkezinin hemen altında yer alan bu devasa kompleks, Roma ve Bizans döneminde Hristiyanların Arap akınlarından korunmak için yeraltına oyduğu muazzam bir sığınaktır.

• Dehlizlerin Sırrı: Yerin onlarca metre altına doğru inen, birbirine daracık tünellerle bağlanan onlarca oda, erzak depoları, kiliseler ve suları hala buz gibi olan devasa yeraltı kuyularından oluşur. Tünellerden eğilerek geçerken, binlerce yıl önce insanların bu karanlıkta nasıl hayatta kaldığını iliklerinize kadar hissedersiniz. (Han ilçe merkezindedir, ücretsiz gezilebilir).

Yazılıkaya ile Han ilçesi arasında, dümdüz ovanın ortasından aniden devasa, ucu sivri bir kaya fırlar. Frigler, bu devasa ve sarp kayanın içini adeta bir apartman gibi 7 katlı oymuş, birbirine merdivenlerle bağlanan gözetleme kuleleri, sarnıçlar ve odalar yapmışlardır. Uzaktan bakıldığında doğanın yaptığı bir şatoyu andıran bu kayaya tırmanıp Frig vadisinin uçsuz bucaksız sarı bozkırını izlemek nefes kesicidir.

Sivrihisar ilçe merkezinde, dışarıdan bakıldığında düz ahşap çatısıyla son derece sade, hatta sıradan görünen bir taş bina vardır. Ancak o ahşap kapıdan içeri adım attığınız an, nefesiniz kesilir! Burası 1274 yılında inşa edilen, Anadolu’nun en büyük ahşap direkli camisi ve yeni UNESCO Dünya Mirası olan Sivrihisar Ulu Camii’dir.

Sivrihisar’ın sadece 15 km güneyinde (Ballıhisar köyü), antik dünyanın en büyük hac merkezlerinden biri yatar: Pessinus.

• Kibele’nin Merkezi: Burası, Friglerin baş tanrıçası Kibele’nin (Doğa ve Bereket Tanrıçası) yeryüzündeki en büyük kült merkeziydi. Efsaneye göre gökten düşen (muhtemelen bir meteor olan) siyah ve kutsal bir taş burada tapınak içindeydi. Romalılar, Kartaca savaşlarını kazanabilmek için kahinlerin sözünü dinleyip bu kutsal taşı M.Ö. 204’te Roma’ya götürmüşlerdir! Günümüzde antik tiyatronun kalıntıları, tapınak temelleri ve o devasa sütun başlıkları, bozkırın ortasında sessizce geçmişin o korkunç gücünü fısıldar. (Kazı alanı açık alandadır, ücretsizdir).

Sivrihisar sokaklarında dolaşırken, o devasa cumbaları ve ahşap işlemeleriyle asil bir Osmanlı sivil mimarisi olan Zaimağa Konağı’nı görürsünüz. Bu konağı tarihi kılan şey sadece mimarisi değildir. 24 Mart 1922’de, Kurtuluş Savaşı’nın en kritik günlerinde, Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü, Ankara dışındaki ilk Bakanlar Kurulu toplantısını çok gizli bir şekilde bu konakta yapmıştır. Büyük Taarruz’un o hayati kararlarının alındığı, duvarlarında cumhuriyetin ayak seslerinin yankılandığı bu tarihi mekanı gezmek tüyler ürperticidir. (Restore edilmiştir, ücretsiz gezilebilir).

Eskişehir merkeze (Karacaşehir köyüne) geri dönüyoruz. Porsuk Çayı’na tepeden bakan bir platoda yer alan bu kale kalıntısı, dünya tarihini değiştiren bir dönüm noktasıdır. 1288 yılında, Ertuğrul Gazi’nin oğlu Osman Bey (Osman Gazi) tarafından Bizans tekfurundan fethedilen bu kale, Osmanlı’nın beylik yolundaki ilk büyük adımıdır. Fetihten sonra 1299’da Dursun Fakih tarafından Osman Bey adına ilk hutbenin okunduğu ve sikkenin basıldığı (bağımsızlığın ilan edildiği) yer burasıdır! Kalıntıları çok belirgin olmasa da, bir cihan imparatorluğunun ilk nefes aldığı toprağa basmak muazzamdır.

Eskişehir Tren Garı’nın hemen arkasındaki TÜRASAŞ (eski TÜLOMSAŞ) fabrikasına girdiğinizde, cam bir garajın içinde krem renkli, son derece şık ve asil bir otomobil görürsünüz. Bu, 1961 yılında Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’in talimatıyla, Türk mühendisleri ve işçileri tarafından sadece 129 günde, motorundan kaportasına kadar tamamen yerli imkanlarla sıfırdan üretilen ilk ve tek yerli otomobilimiz **”Devrim”**dir.

Eskişehir destanımızı Sivrihisar’ın Hortu (yeni adıyla Nasreddin Hoca) köyünde, 1208 yılında dünyayı güldüren ve düşündüren o büyük bilgenin doğduğu topraklarda bitiriyoruz. O asırlık köy evinin (restore edilmiş) ahşap direkleri arasında dolaşırken, hocanın “Dünyanın merkezi burasıdır, inanmayan ölçsün” dediği o ince, zeki ve kıvrak Anadolu mizahının köklerini iliklerinize kadar hissedersiniz.