Gümüşhane’den ne alınır? Bu soru, tarihi İpek Yolu üzerinde yer alan, adını sahip olduğu zengin gümüş madenlerinden alan bu kadim Doğu Karadeniz şehrine adım atan her gezginin aklını kurcalar. Gümüşhane, sadece Zigana’nın görkemli manzaraları ve Karaca Mağarası’nın büyüsüyle değil, aynı zamanda bu topraklara özgü, damaklarda iz bırakan lezzetleri ve el emeği göz nuru zanaatlarıyla da ziyaretçilerine eşsiz bir alışveriş deneyimi sunar.
Bu şehirden ayrılırken, valizinize sadece anıları değil, aynı zamanda bu bereketli toprakların en doğal, en lezzetli ve en otantik ürünlerini de sığdırmak istersiniz. Gümüşhane çarşıları, sizi bir lezzet ve zanaat yolculuğuna çıkarmak için bekliyor. Gelin, bu “Gümüş Şehir”den evinize ve sevdiklerinize hangi eşsiz hazineleri götürebileceğinize detaylı bir yolculuk yapalım.
Lezzetin Zirvesi: Pestil, Köme ve Yöresel Tatlar
Gümüşhane alışverişinin yıldızı, tartışmasız bir şekilde coğrafi işaret tescilli, dünyaca ünlü meyve tatlılarıdır. Şehrin ekonomisinin can damarı olan bu lezzetler, alabileceğiniz en otantik ve lezzetli hediyelerdir.
- Gümüşhane Pestili ve Kömesi
Gümüşhane denince akla ilk gelen ikili Pestil ve Köme‘dir. Bu ürünler, şehrin en önemli markasıdır.
- Pestil (Dut Pestili): Gümüşhane pestili, genellikle bölgede bolca yetişen dutların şırasından elde edilir. İncecik serilip güneşte kurutulan bu meyve katmanı; sade, cevizli veya fındıklı olarak bulunur.
- Köme (Cevizli Sucuk): Türkiye’nin birçok yerinde “cevizli sucuk” olarak bilinse de, Gümüşhane “Köme”si, bu lezzetin ana vatanıdır. İpe dizilmiş cevizlerin, dut veya üzüm şırasından elde edilen ve nişasta ile koyulaştırılan özel bulamaca defalarca batırılıp kurutulmasıyla yapılır.
- Çeşitleri: Bu ikilinin günümüzde fındık ezmeli sarma (Pestil Sarması), ballı pestil, pikolalı (küçük fındıklı) köme ve kadayiflı sarma gibi onlarca farklı çeşidini bulabilirsiniz.
Ziyaretçi İpucu: Taze ve Doğalını Seçin! Pestil ve köme alırken, ürünün taze olmasına dikkat edin. Taze köme hafif yumuşak ve esnek olur. Şehir merkezindeki pestil üreticilerinin fabrika satış mağazaları, hem tadım yapmak hem de en taze ve en çeşitli ürünleri bir arada bulmak için en doğru adreslerdir.
- Kuşburnu Marmelatı (ve Suyu)
Gümüşhane’nin dağları, doğal bir C vitamini deposu olan kuşburnu çalılarıyla doludur. Burada “kuşburnu” bir meyveden çok daha fazlasıdır; bir kültürdür.
- Ne Alınmalı: Alabileceğiniz en değerli ürünlerin başında, hiçbir katkı maddesi ve ilave şeker içermeyen, tamamen ev yapımı yöntemlerle hazırlanan şekersiz kuşburnu marmelatı veya kuşburnu özü (püresi) gelir. Ayrıca, taze sıkılmış kuşburnu suyu da şehrin popüler içeceklerindendir.
- Siron (Ziron)
Karadeniz ve Doğu Anadolu mutfağında sıkça görülen Siron, Gümüşhane’nin de en sevilen lezzetlerindendir.
- Özelliği: İnce yufkaların rulo yapılıp kesilmesi ve fırınlanarak kurutulmasıyla elde edilir. Paketli olarak satılan bu kuru yufkalar, evde üzerine yoğurt ve sos dökülerek pratik bir şekilde yemeğe dönüştürülebilir. Taşıması çok kolay ve otantik bir hediyeliktir.
- Gümüşhane Ekmeği (ve Peksimet)
Özellikle Kürtün ilçesine bağlı Araköy’de yapılan ekşi mayalı köy ekmeği, büyüklüğü ve lezzetiyle ünlüdür. Taze ekmeği taşımak zor olsa da, bu ekmeğin kurutulmuş hali olan “peksimet” (kurutulmuş ekmek), çorbaların yanında tüketmek için alabileceğiniz dayanıklı bir yöresel üründür.
Adıyla Yaşayan Zanaatlar: El Emeği Hatıralar
Gümüşhane, adının hakkını veren ve binlerce yıllık birikimi yansıtan değerli el sanatlarına da ev sahipliği yapar.
- Gümüş İşlemeciliği (Telkari)
Şehre adını veren gümüş, her ne kadar madenleri eskisi kadar faal olmasa da, zanaat olarak yaşamaya devam etmektedir.
- Telkari Sanatı: İnce gümüş tellerin özenle bükülüp birleştirilmesiyle yapılan “telkari” (filigree) sanatı, Gümüşhane’de hâlâ usta ellerde hayat bulur.
- Ne Alınmalı: El işçiliğiyle üretilmiş gümüş kemerler, bilezikler, kolyeler, küpeler, broşlar ve tesbih püskülleri, alabileceğiniz en değerli ve kalıcı hatıralardır.
- Dokumacılık (Zilli Kilim ve Ala Kilim)
Gümüşhane’nin özellikle Kelkit ve Şiran ilçeleri, köklü dokuma gelenekleriyle ünlüdür.
- Kelkit Zilli Kilimi: Coğrafi işaret tescili alan bu kilimler, tamamen koyun yününden ve kök boyadan yapılır. Üzerlerindeki “zili” adı verilen kabarık motiflerle diğer kilimlerden ayrılır.
- Şiran Ala Kilimi: Keçi kılı ve yün örgüsüyle dokunan, Orta Asya motiflerinin izlerini taşıyan bu kilimler de bölgenin önemli kültürel miraslarındandır.
- Ne Alınmalı: Büyük kilimlerin yanı sıra, aynı teknikle dokunmuş heybeler, yastık kılıfları, seccadeler ve duvar süsleri, otantik birer hediye seçeneğidir.
- Diğer Yöresel Ürünler
- Gudu (Güveç): Şehrin Dölek köyünde yapılan, özel topraktan üretilen ve yemeklere (özellikle meşhur Gümüşhane güvecine) o eşsiz lezzeti veren toprak güveç kapları.
- Ala Çorap: Özellikle Kürtün ilçesinde el tezgahlarında dokunan, renkli ve motifli yün çoraplar, kış ayları için sıcak ve samimi bir hediyedir.
Gümüşhane’den dönerken, bir elinizde pestilin doğal tatlılığı, diğer elinizde el dokuması bir kilimin binlerce yıllık motifiyle, bu samimi şehrin hem bereketini hem de zengin kültürünü yanınızda götürmüş olacaksınız.
