Sinop Kışın Gezilecek Yerler: Hamsilos’ta Kuzey Rüzgarı ve Tarihi Cezaevi

Bir zamanlar “Anadolu’nun Alkatraz’ı” olarak anılan ve Karadeniz’in o devasa, acımasız dalgalarının asırlık surlarını dövdüğü bu tarihi zindan, kış aylarının o gri ve kasvetli gökyüzü altında kelimenin tam anlamıyla tüyler ürpertici, dramatik bir yalnızlığa bürünmektedir. Dondurucu deniz rüzgarlarının o karanlık, nemli ve demir parmaklıklı koridorlarda çıkardığı uğultuyu dinleyerek avlularda yürümek; Sabahattin Ali’nin “Aldırma Gönül” şiirini yazdığı bu taş duvarların arasında mahkumların o zorlu kış aylarında yaşadığı çaresizliği ve hüznü ziyaretçilerin ruhuna sarsıcı bir saygıyla kazımaktadır.

Türkiye’nin en kuzey ucu olan bu volkanik ve sarp kaya burnu, kış mevsiminde Karadeniz’in o evcilleştirilemez, devasa dalgalarının dövdüğü ve dondurucu rüzgarların hiç susmadığı tam bir epik doğa sahnesine dönüşmektedir. Uçsuz bucaksız karanlık suların ortasında, simsiyah kayalıkların üzerine inşa edilmiş o yalnız ve bembeyaz deniz fenerinin dibinde durarak coğrafyanın bu uç noktasına meydan okumak; insanın doğanın o mutlak ve ilkel gücü karşısındaki küçüklüğünü iliklerine kadar hissettiren unutulmaz bir kış inzivasıdır.

Buzul aşındırması sonucu oluştuğu düşünülen ve Türkiye’nin tek fiyordu olarak bilinen bu eşsiz doğa harikası, kış aylarında dışarıdaki hırçın Karadeniz’e inat sularının inanılmaz derecede durgun, lacivert ve dondurucu bir ayna gibi kalmasıyla misafirlerini büyülemektedir. Denizin karanın içlerine doğru bir nehir gibi kıvrılarak girdiği bu noktada, etrafı saran çam ormanlarının karla veya kırağıyla kaplı dalları arasından süzülen kış sessizliğini dinlemek; metropol kargaşasından tamamen izole olmuş, gerçeküstü ve pastoral bir doğa meditasyonu sağlamaktadır.

Ayancık ilçesinin yüksek dağları arasına gizlenmiş olan bu efsanevi orman gölü, kış mevsiminde tamamen donarak ve etrafındaki asırlık köknar ormanlarının metrelerce kar altında kalmasıyla kelimenin tam anlamıyla bir İskandinav kış masalına dönüşmektedir. Şehrin sahil şeridindeki yağmurlu havasından sadece bir saat uzaklıkta ulaşılan bu bembeyaz inzivada, gölün o donmuş ve pürüzsüz yüzeyine yansıyan karlı ağaçları izleyerek sessiz bir kar yürüyüşü yapmak, Türkiye’deki en iddialı ve el değmemiş doğa safarilerinden birini sunmaktadır.

Erfelek ilçesinin sarp ve sık ormanları arasına gizlenmiş, irili ufaklı tam 28 kademeden oluşan bu eşsiz şelale kompleksi, kış aylarında suların coşması ve etraftaki ağaçların çıplak, kırağı tutmuş dallarıyla adeta kristal bir su labirentine dönüşmektedir. Suyun en gürültülü ve şiddetli aktığı bu dondurucu mevsimde, ahşap yürüyüş yollarından veya kayaların kenarından şelalelerin ana kaynağına doğru tırmanmak; insanın doğanın o evcilleştirilemez gücüyle baş başa kaldığı, oldukça eforlu, ıslak ve adrenalin yüklü bir kış macerasıdır.

Sinop şehir merkezinin kalbinde yer alan ve Selçuklu mimarisinin o ağırbaşlı, sarsılmaz estetiğini yansıtan bu tarihi eğitim külliyesi, kışın o sert Karadeniz fırtınalarından kaçarak kalın taş duvarların ardına sığınmak isteyenler için kusursuz bir mimari ve kültürel duraktır. Kar yağdığında veya yağmur çiselediğinde açık avlusundaki şadırvanın etrafında yankılanan sükunet eşliğinde yürümek ve medresenin eski öğrenci odalarına yerleşmiş geleneksel el sanatları dükkanlarına girerek soba başında sıcak bir çay yudumlamak, kış tatiline sımsıcak bir nostalji katmaktadır.

İç kesimlerde yer alması sebebiyle Sinop sahilinden çok daha sert ve karlı bir kış yaşayan Boyabat ilçesinde, iki sarp kayalık arasına asılı kalmış gibi duran bu devasa anıtsal garnizon; kış mevsiminde karlar altında kaldığında tam bir Orta Çağ destanına dönüşmektedir. Gökırmak Vadisi’nden yükselen o dondurucu dağ rüzgarlarının surlar arasında çıkardığı uğultuyu dinleyerek o sarp ve karlı basamakları tırmanmak, tarihin o ulaşılmaz ve geçit vermez savunma mimarisini vahşi kış doğası eşliğinde sarsıcı bir şekilde tecrübe etmenizi sağlamaktadır.

Ayancık ilçesinin ormanlık ve sarp dağlık alanlarına gizlenmiş olan bu devasa karstik yeraltı dünyası, dışarıda lapa lapa kar yağarken veya eksi derecelerdeki o keskin ayaz hüküm sürerken, içine girdiğiniz anda sizi karşılayan sabit ve ılık mağara havasıyla eşsiz bir sığınak ve macera sunmaktadır. Mağaranın o loş ve yankılı dehlizlerinde yürüyerek milyonlarca yılda oluşmuş devasa sarkıt ve dikitleri incelemek, kış mevsiminin dışarıdaki sertliğinden tamamen izole bir şekilde yeryüzünün o sessiz, gizemli ve sıcak derinliklerine inme fırsatı vermektedir.

Şehrin denize uzanan burnunu bir gerdanlık gibi saran ve asırlardır Karadeniz’in o dev dalgalarına, lodosuna ve poyrazına göğüs geren bu anıtsal deniz surları, kış aylarında yağmur sularıyla yıkandığında son derece vakur, hüzünlü ve nostaljik bir silüete bürünmektedir. Kışın o sert rüzgarları eşliğinde kale burçlarına çıkıp, içerisindeki eski tersane binalarını ve aşağıda köpüren denizin o kurşuni rengini kuşbakışı izlemek; ziyaretçilere Sinop’un o geçit vermez liman şehri kimliğini ve denizle olan o tarihi, ebedi mücadelesini bizzat yaşatmaktadır.

Sinop’un batısında yer alan ve ismini o altın sarısı kumullarından alan bu nadide ekosistem, kış mevsiminde göl yüzeyine çöken pus, çıplak dişbudak ormanları ve kış göçmeni su kuşlarının o melankolik sesleriyle tam bir doğa belgeseli atmosferine dönüşmektedir. Deniz ile gölün birleştiği o ıssız ve rüzgarlı kumullarda yürüyüş yaparak yaban hayatının o telaşsız ritmini gözlemlemek; şehrin karmaşasından tamamen izole olmuş, sadece rüzgarın ve kuşların sesinin duyulduğu, insanın ruhunu arındıran eşsiz ve sakin bir kış inzivası sağlamaktadır.

Boyabat ilçesinin sarp ve derin vadilerine gizlenmiş olan bu volkanik kökenli altıgen sütunlar, kış mevsiminde siyah kayalıkların üzerine düşen beyaz kar örtüsüyle tam bir “Kuzey İrlanda” veya “İzlanda” manzarasını andıran gerçeküstü bir doğa heykeline dönüşmektedir. Metrelerce yükseklikteki bu devasa ve geometrik olarak kusursuz taş blokların arasında, dondurucu vadi rüzgarlarının sesini dinleyerek yürüyüş yapmak; doğanın milyonlarca yıl önce lavlarla inşa ettiği bu anıtsal mimariyi, kışın o ıssız ve dramatik sessizliğinde sarsıcı bir hayranlıkla keşfetmenizi sağlayan nadide bir jeolojik safaridir.

Sinop şehir merkezinin kalbinde yer alan ve Roma döneminden Osmanlı’ya kadar binlerce yıllık çok katmanlı bir tarihi barındıran bu devasa arkeolojik kompleks, kış aylarının o puslu ve yağmurlu gökyüzü altında son derece hüzünlü ve ağırbaşlı bir görünüme bürünmektedir. Dondurucu deniz rüzgarlarının duvarları arasında yankılandığı bu açık hava müzesinde dolaşmak ve kış yağmurlarıyla renkleri çok daha canlı bir hale gelen asırlık Hristiyan fresklerini incelemek; ziyaretçilere, medeniyetlerin birbirinin üzerine nasıl katman katman inşa edildiğini o gri ve melankolik kış atmosferinde derinden hissettirmektedir.

Karadeniz’in o bitmek bilmeyen fırtınalarından ve dondurucu lodosundan kaçıp, antik çağların sıcak ve korunaklı dünyasına sığınmak isteyenler için tasarlanmış olan bu modern müze binası, kış aylarında şehir içi kültür gezilerinin en konforlu ve en zengin durağıdır. İklimlendirilmiş, yüksek tavanlı salonlarda sergilenen Helenistik döneme ait altın takıları, devasa amforaları ve mozaikleri üşümeden incelemek; Sinop’un o sadece bir cezaevinden ibaret olmadığını, antik dünyanın en zengin, en güçlü ve en kozmopolit liman şehirlerinden biri olduğunu efor sarf etmeden keşfetmenizi sağlamaktadır.

Yaz aylarında binlerce kişinin denize girdiği bu upuzun ve ince kumlu doğa harikası koy, kış mevsimi geldiğinde tamamen ıssızlaşarak Karadeniz’in o devasa, köpüklü ve hırçın dalgalarının ormanla buluştuğu epik bir sahnede başrol oynamaktadır. Dondurucu rüzgarların denizin tuzlu suyunu sprey gibi havaya savurduğu bu fırtınalı günlerde, denizin hemen dibine kadar sokulan çam ağaçlarının arasında yürüyüş yapmak ve o vahşi deniz manzarasını ıssızlık içinde izlemek; insanın doğayla olan o ilkel, saygı dolu ve melankolik bağını tazeleyen unutulmaz bir kış inzivasıdır.

19. yüzyıl Osmanlı sivil mimarisinin o estetik, ahşap karkaslı şaheserlerinden biri olan bu tarihi konak, dışarıda fırtınalar koparken Sinop’un köklü etnografik geçmişine sımsıcak bir ortamda sığınmak isteyenler için kusursuz bir kapalı alan durağıdır. Geniş cumbaları, ahşap işlemeli tavanları ve eski Sinop kışlarının o sobalı, samimi yaşam kültürünü yansıtan canlandırmalarıyla dolu odalarında dolaşmak; ziyaretçileri kışın o dondurucu ayazından çekip alarak, Karadeniz insanının o telaşsız, asil ve estetik ev içi yaşantısına doğru harika bir kültürel zaman yolculuğuna çıkarmaktadır.

Karadeniz’den gelebilecek deniz saldırılarına karşı şehri korumak amacıyla yarımadanın o rüzgarlı ve stratejik kıyılarına inşa edilmiş bu devasa yarım ay şeklindeki topçu bataryaları, kış aylarında dondurucu poyrazın dövdüğü epik bir savunma anıtına dönüşmektedir. Top yuvalarının ve tarihi cephaneliklerin o loş, kalın taş duvarlı koridorlarında yürürken dışarıdaki hırçın Karadeniz fırtınasını dinlemek; 19. yüzyılda bu soğuk taşların üzerinde nöbet tutan askerlerin o amansız doğa ve düşman mücadelesini ziyaretçilerin ruhunda tüyler ürpertici bir saygıyla yeniden canlandırmaktadır.

Sinop yarımadasının o denize hakim yüksek bir tepesinde, asırlardır Karadeniz fırtınalarına vakur bir şekilde direnen bu manevi makam, kış aylarının o derin ve dondurucu sessizliğinde ziyaretçilerine muazzam bir ruhani sükunet ve sığınak sunmaktadır. Kar yağdığında veya pus çöktüğünde, türbenin o loş ve huzur dolu iç mekanına sığınıp, pencerelerinden o uçsuz bucaksız, gri ve hırçın Karadeniz manzarasını seyretmek; insanın kışın o kaotik doğası karşısında inanca ve sükunete tutunuşunu simgeleyen, ruhu arındıran eşsiz bir kültürel duraktır.

Sinop yarımadasının o incecik boğaz kısmını ve her iki tarafındaki denizi (iç ve dış liman) aynı anda kuşbakışı görebileceğiniz bu efsanevi seyir terası, kış mevsiminde şehre çöken sis bulutları ve kış yağmurlarıyla birlikte adeta bulutların üzerinde bir gözetleme kulesine dönüşmektedir. Dondurucu Karadeniz rüzgarlarının yaladığı bu tepeden aşağıya bakarak, bir yanda fırtınalı ve hırçın dalgaları, diğer yanda ise daha korunaklı ve sakin liman sularını izlemek; coğrafyanın Sinop’a bahşettiği o eşsiz, iki yüzlü kışlık karakterini tek bir kadrajda ölümsüzleştirmenizi sağlamaktadır.

Şehrin tam girişinde, feneri ve sadık köpeğiyle binlerce yıldır insanlığı aydınlatmaya çalışan ünlü filozof Diyojen’in bu devasa heykeli, kış aylarında o ıslak ve soğuk Karadeniz günlerinde felsefenin o ağırbaşlı ve yalnız duruşunu sarsıcı bir şekilde yansıtmaktadır. Heykelin bulunduğu noktadan başlayarak, dondurucu lodos eşliğinde Karakum yoluna veya tarihi kale surlarının diplerine doğru yapılan o ıssız kış yürüyüşleri; ziyaretçileri modern telaşlardan koparıp “Gölge etme, başka ihsan istemem” diyen o büyük düşünürün kinik felsefesi eşliğinde kendi iç dünyalarına doğru bir yolculuğa çıkarmaktadır.

Karadeniz’in o dondurucu ve fırtınalı rüzgarlarında, tarihi tabyalarda veya karlı ormanlarda harcanan enerjiyi, Sinop’un o bol cevizli, tereyağlı ve hamur işi yoğunluklu lezzetleriyle geri kazanmak, bu yorucu kış tatilinin tartışmasız en ısıtıcı ve damak çatlatan kapanışıdır. Eksi derecelerdeki sokaklardan çıkıp, dumanı tüten, yarısı cevizli yarısı yoğurtlu o efsanevi “Sinop Mantısı”nı tatmak; ardından üzümlü, kıymalı veya cevizli sıcak bir “Sinop Nokulu” ile Karadeniz çayını yudumlamak, vücudun o amansız kış soğuğuna karşı ihtiyaç duyduğu tüm enerjiyi en geleneksel ve lezzetli yoldan karşılamaktadır.