Siirt Kışın Gezilecek Yerler: Botan Vadisi’nde Manzara ve Büryan Sıcağı

Dicle Nehri’nin en hırçın kollarından biri olan Botan Çayı’nın binlerce yılda yarattığı bu devasa ve sarp kanyon, kış mevsimi geldiğinde üzerine çöken sis bulutları ve kayalıklara düşen kırağı ile tam bir epik doğa sahnesine dönüşmektedir. Ziyaretçilerin Deliklitaş (Rasıl Hacar) adı verilen o doğal ve ürkütücü kaya penceresinden aşağıya, metrelerce derinlikteki lacivert sulara bakarken hissettiği o dondurucu vadi rüzgarı; insanın doğanın gücü karşısındaki çaresizliğini ve bu vahşi coğrafyanın kışın büründüğü o sarsılmaz, asil yalnızlığı iliklerine kadar hissettirmektedir.

Yüzyıllar boyunca astronomi, tıp ve dini ilimlerin Güneydoğu’daki en önemli merkezlerinden biri olan bu kadim ilçe, kış aylarında dar ve taş döşeli sokaklarına yağan karlar ve asırlık bacalarından tüten odun dumanlarıyla tam bir Orta Çağ ilim yuvasını andırmaktadır. Kalın kesme taş duvarlı konakların arasında esen soğuk rüzgarlara karşı yürüyüş yapmak ve o eski kervansarayların, medreselerin korunaklı avlularına sığınmak; ziyaretçileri modern çağın telaşından kopararak geçmişin o sakin, tefekkür dolu ve sımsıcak kışlarına doğru hüzünlü bir zaman yolculuğuna çıkarmaktadır.

Tillo’nun o yüksek ve rüzgarlı tepesinde asaletle duran bu eşsiz mimari ve astronomi harikası, kış aylarında kar altındaki avlusu ve sekizgen kulesiyle ziyaretçilerine son derece ruhani ve gizemli bir atmosfer sunmaktadır. Dışarıdaki dondurucu ayaza inat, İbrahim Hakkı Hazretleri’nin hocasına duyduğu saygıyı göstermek için kurduğu o muazzam güneş sistemi düzeneğinin taş duvarlarında yankılanan ilim ve sadakat öyküsü, kışın o kasvetli havasını aydınlatarak ruhu tefekküre davet eden en güçlü inanç turizmi duraklarından biridir.

Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun Güneydoğu Anadolu’daki en zarif ve en asil simgelerinden biri olan bu asırlık ibadethane, kış aylarının o puslu gökyüzü altında, firuze renkli çinilerle bezenmiş eğri minaresiyle şehre adeta bir deniz feneri gibi yol göstermektedir. Dışarıdaki dondurucu Siirt rüzgarlarından kaçarak caminin o kalın taş duvarlarının ardındaki sıcak, loş ve manevi atmosfere sığınmak; asırlar boyunca kışın amansız şartlarında bu ahşap ve taş mimari altında bir araya gelen cemaatin o sımsıcak inanç kültürünü ziyaretçilere bizzat yaşatmaktadır.

İslam dünyasında anne sevgisinin ve Hz. Muhammed’e (S.A.V) olan derin saygının en büyük sembollerinden biri kabul edilen Veysel Karani’nin bu anıtsal türbesi, kış aylarında etrafını saran karlı dağların o ıssız ve dondurucu yalnızlığı içinde sımsıcak bir ruhani sığınak işlevi görmektedir. Kışın o sert koşullarında kilometrelerce yol aşıp bu ulu makama gelen ziyaretçilerin oluşturduğu o sükunet dolu manevi atmosfer; türbenin mermer ve çini işlemeli mimarisinin kış ışığı altındaki o solgun ama güçlü duruşuyla birleştiğinde insan ruhunda tarifsiz bir huzur ve dinginlik yaratmaktadır.

Botan Vadisi’nin o sarp ve dondurucu kayalıklarının hemen eteklerinde, Botan Çayı’nın serin sularına komşu olan bu asırlık termal mağara, dışarıda kış ayazı hüküm sürerken bedeni ve ruhu ödüllendirmek için yaratılmış kusursuz bir yeraltı sığınağıdır. Eksi derecelerdeki rüzgarın vadi içinde uğuldadığı anlarda, kayaların arasından fışkıran 35-40 derecelik kükürtlü sıcak suların oluşturduğu o yoğun, puslu buhar bulutlarının arasına kendinizi bırakmak; doğanın ateş ve buzu aynı anda sunduğu bu mucizevi atmosferde tüm kış yorgunluğunu saniyeler içinde silip atmaktadır.

Siirt’in o çetin ve acımasız karasal iklimine karşı yüzlerce yıl önce geliştirilen muazzam bir sivil mimari zekasının ürünü olan bu otantik evler, kış aylarında dışarıdaki kar ve fırtınaya inat içeriyi adeta bir fırın gibi sımsıcak tutan o büyülü dokularıyla ziyaretçilerini hayrete düşürmektedir. Şehrin eski mahallelerinde kış yürüyüşü yaparken, alçı taşının yakılıp öğütülmesiyle elde edilen “Cas” harcıyla sıvanmış bu konik kubbeli ve dar pencereli evlerin o beyazımsı-sarı silüetlerini incelemek; betonarmenin henüz şehri teslim almadığı o eski, samimi ve sıcacık Siirt kışlarını zihinde canlandırmaktadır.

Siirt’in o hırçın sularla beslenen vadileri üzerinde, asırlardır kış fırtınalarına ve taşkınlara göğüs geren bu anıtsal taş kemerli köprü, kış mevsiminde etrafındaki ağaçların kırağı tutması ve suların koyu gri bir renge bürünmesiyle tam bir Orta Çağ kış masalına dönüşmektedir. Donmaya yüz tutmuş suların köprünün ayaklarında çıkardığı sesi dinleyerek o asırlık taş zemin üzerinde yürümek, geçmişte kervanların ve yolcuların bu acımasız kış şartlarında doğanın engellerini o estetik ve sarsılmaz mimariyle nasıl aştığını epik bir şekilde hissettirmektedir.

Siirt’in en yüksek ve en sarp coğrafyasına sahip olan Şirvan ilçesinin o metrelerce karla kaplı zirvelerinde bir kartal yuvası gibi bekleyen İrun Kalesi, kış aylarında sivil dünyadan tamamen koparak kelimenin tam anlamıyla ulaşılamaz, epik ve destansı bir “Karlar Ülkesi” garnizonuna dönüşmektedir. Kışın bu kalenin eteklerine doğru yapılan eforlu bir doğa yürüyüşünde, sadece dondurucu dağ rüzgarlarının uğultusunu ve karda bata çıka ilerleyen ayak seslerinizi dinlemek; ekstrem macera tutkunlarına doğanın o en vahşi, en maskülen ve en dokunulmamış Orta Çağ ıssızlığını iliklerine kadar yaşatmaktadır.

Mezopotamya’nın o sessiz ve uçsuz bucaksız düzlüklerinde, Karzan (Kurtalan) ovasının ortasında yatan bu kadim başkentin kış uykusundaki kalıntıları, kar yağdığında veya bozkır sisi çöktüğünde ziyaretçilerine inanılmaz derecede hüzünlü ve tarihi bir yalnızlık sergilemektedir. Dondurucu ovanın ortasında, binlerce yıl öncesinin o görkemli saraylarına, hamamlarına ve kiliselerine ait toprak altındaki tümsekler arasında yürümek; medeniyetlerin doğa ve zaman karşısındaki o kaçınılmaz, acımasız sonunu kışın o derin ve vurucu atmosferinde sarsıcı bir şekilde tefekkür etmenizi sağlamaktadır.

Tillo ilçesinin en yüksek noktalarından biri olan ve Botan Vadisi’nin o sarp kıvrımlarını kuşbakışı gören bu efsanevi seyir terası, kış mevsiminde vadiye çöken deniz gibi devasa sis bulutlarıyla tam bir görsel şölen yaratmaktadır. İbrahim Hakkı Hazretleri’nin astronomik gözlemlerini yaptığı bu tarihi tepede, dondurucu rüzgarlara karşı durup uçsuz bucaksız Mezopotamya coğrafyasının o kış uykusunu izlemek; insanın ruhunda derin bir huşu ve doğaya karşı tarifsiz bir hayranlık uyandıran epik bir inzivadır.

Baykan ilçesinin o sarp ve geçit vermez kayalıkları üzerinde adeta gökyüzüne asılı duran bu anıtsal Orta Çağ garnizonu, kış aylarında karlar altında kaldığında ulaşılması imkansız, büyüleyici bir yalnızlığa bürünmektedir. Zirvesindeki yıkık burçların arasından dondurucu kış fırtınalarının uğultusunu dinleyerek bu sarp yapıya uzaktan bakmak bile, geçmiş medeniyetlerin bu amansız coğrafyada doğanın yıkıcı gücüyle nasıl bir mimari inatlaşmaya girdiğini sinematografik bir atmosferde kanıtlamaktadır.

Dışarıda eksi derecelerdeki o sert Güneydoğu ayazı eserken, saf tiftikten asırlık dokuma tezgahlarında üretilen meşhur Siirt battaniyelerinin atölyelerine sığınmak, şehri üşümeden keşfetmek için harika bir sıcak kültür molasıdır. Ahşap tezgahların çıkardığı o ritmik dokuma sesleri arasında dolaşırken, ustaların ellerinde ilmek ilmek şekillenen o sımsıcak kışlık dokumaların yün kokusunu içe çekmek; kış tatilinin o durağan ritmine çok yakışan, yöre halkının el emeğine saygı duyduğunuz nostaljik bir anıdır.

Şirvan ilçesinin o derin vadilerine ve metrelerce kar alan sarp dağlarına gizlenmiş olan bu anıtsal Bizans yapısı, kış mevsiminde siyah kayalıkların üzerine düşen beyaz örtüyle tam bir Orta Çağ destanını andırmaktadır. Kaleye doğru yapılan zorlu ve dondurucu kış yürüyüşlerinde, tarihi surların o hüzünlü ve terk edilmiş silüetiyle karşılaşmak, ekstrem macera tutkunları ve kış fotoğrafçıları için doğanın o maskülen ve vahşi sessizliğini iliklerine kadar hissettiren eşsiz bir keşiftir.

Şirvan ilçesine bağlı Zokayd (Dereyaka) köyünde yer alan ve bölgenin o köklü tasavvufi geçmişini yansıtan bu kutsal makam, kış aylarında etrafını saran karlı tepelerin o ıssız ve dondurucu yalnızlığı içinde sımsıcak bir ruhani sığınak işlevi görmektedir. Kışın o sert koşullarında bu manevi merkeze gelen ziyaretçilerin oluşturduğu o sükunet dolu ortam, türbenin taş mimarisinin kış ışığı altındaki o solgun duruşuyla birleştiğinde insan ruhunda tarifsiz bir huzur ve dinginlik yaratmaktadır.

Dicle Nehri’nin bu hırçın kolunun, devasa baraj sularıyla birleşerek oluşturduğu o uçsuz bucaksız lacivert göl, kış mevsiminde suların üzerine çöken pus ve sarp kayalıkların yansımalarıyla adeta fantastik bir İskandinav fiyorduna dönüşmektedir. Fırtınalı bir kış gününde yüksek yamaçlardan bu devasa su kütlesinin o durgun ve melankolik silüetini izlemek, doğanın o ilkel gücü ve suyun dönüştürücü serinliği karşısında ziyaretçilere kelimenin tam anlamıyla pastoral bir görsel ziyafet sunmaktadır.

Şirvan dağlarının o dondurucu ve sarp eteklerinden yeryüzüne fışkıran bu şifalı sular, dışarıda kış ayazı veya kar fırtınası hüküm sürerken bedeni ve ruhu ödüllendirmek için yaratılmış kusursuz bir doğal termal sığınaktır. Eksi derecelerdeki rüzgarın estiği anlarda, kayaların arasından çıkan sıcak suların oluşturduğu o yoğun ve puslu buhar bulutlarının arasına kendinizi bırakmak, tüm kış yorgunluğunuzu saniyeler içinde silip atarak son derece lüks ve şifalı bir doğa terapisi yaşatmaktadır.

Botan’ın kollarından birinin sarp bir vadi oluşturduğu bu alanda yer alan ve üzerinden asırlık tarihi kervan yollarının geçtiği Meydandere, kış aylarında derelerin hırçın sularının ve asma köprülerin üzerine düşen kırağıyla tam bir Orta Çağ kış masalına dönüşmektedir. Donmaya yüz tutmuş suların taşlarda çıkardığı sesi dinleyerek o asırlık güzergahta yürümek, geçmişte yolcuların bu acımasız kış şartlarında doğanın engellerini nasıl aştığını destansı ve ıssız bir atmosferde hissettirmektedir.

Dışarıda dondurucu karasal ayaz eserken, eski Siirt sokaklarına gizlenmiş bu tarihi zanaat merkezine sığınmak, ateşin ve çekicin ritmik sesleri eşliğinde geçmiş yüzyılların o samimi ve ısıtıcı esnaf kültürünü bizzat deneyimlemektir. Ustaların dumanı tüten küçük dükkanlarında çay ikramıyla soluklanmak ve asırlık bakır dövme sanatını canlı canlı izlemek, modern dünyanın o mekanik kışlarından tamamen uzaklaşarak sıcacık, yaşayan ve bereketli bir nostalji yaşatmaktadır.

Sarp dağların o dondurucu rüzgarlarında veya tarihi sokaklarda harcanan enerjiyi, etin ve fırın ateşinin o asırlık uyumuyla geri kazanmak, bu yorucu kış tatilinin tartışmasız en ödüllendirici ve damak çatlatan gurme finalidir. Eksi derecelerdeki sokaklardan çıkıp, kuyu fırınlarında kendi buharıyla saatlerce pişen sımsıcak “Büryan Kebabı”nı tatmak ve ardından bademli, baharatlı, hamur kaplı o efsanevi “Perde Pilavı” ile bedeni şarj etmek, bölgenin o köklü Mezopotamya mutfağının kışa karşı yarattığı eşsiz kalkanıdır.