Bolu Tarihi Yerler Rehberi: Göynük ve Mudurnu’nun Tarihi Osmanlı Evleri

İki sarp tepenin arasına sıkışmış bir vadiye kurulmuş olan Göynük’e adım attığınızda, modern dünyanın sınırlarının dışında kaldığınızı hissedersiniz. Çatıları alaturka kiremitli, pencereleri ahşap panjurlu o bembeyaz tarihi konaklar, vadinin yamaçlarına birbirinin manzarasını kapatmayacak şekilde ustalıkla dizilmiştir.

Göynük sokaklarında gezerken Gazi Süleyman Paşa Camii’nin hemen avlusunda, Osmanlı tarihi için paha biçilemez bir manevi merkez yatar. Burası, Fatih Sultan Mehmed’in hocası, mikrobu (hastalıkların tohumlar halinde bulaştığını) Pasteur’den yüzyıllar önce keşfeden büyük bilim insanı ve mutasavvıf Akşemseddin’in ebedi istirahatgahıdır.

Göynük’ten çıkıp ormanların içinden sadece 50 kilometre ilerlediğinizde, en az onun kadar tarihi ama ticari ruhu çok daha farklı olan bir başka efsaneye, Mudurnu’ya girersiniz.

Mudurnu’nun merkezinde, 1382 yılında Şehzade Yıldırım Bayezid tarafından yaptırılan bu devasa cami, Osmanlı mimarisinin “İlk Dönem” eserleri arasında bir kırılma noktasıdır.

Bolu’nun güneyine, Seben ilçesine doğru indiğinizde sizi Kızık, Alpagut ve Muslar köylerinin etrafını saran devasa kireçtaşı kayalıkları karşılar. Ancak bu kayalıklar sıradan değildir; içleri adeta bir bal peteği gibi oyulmuştur!

Bolu merkezinin (Hisartepe mevkii) altında koskoca bir Roma metropolü yatar. Antik Bithynia Krallığı’nın en önemli şehirlerinden biri olan Bithynion (Roma döneminde Claudiopolis), sadece bir ticaret merkezi değil, dünya tarihinin en meşhur aşklarından birinin memleketiydi.

Seben ovasından geçerken ormanın derinliklerine gizlenmiş, kırmızı tuğla ve kesme taşların o kusursuz Bizans (Orta Bizans dönemi) işçiliğiyle örüldüğü çok zarif bir kilise çıkar karşınıza. Kapadokya’daki veya Trabzon’daki gibi freskleri çok net kalmamış olsa da, klasik haç planlı bu yalnız şapelin ormanın o yeşil dokusuyla birleştiği o ıssız atmosfer, fotoğrafçılar için devasa bir doğa-tarih stüdyosudur. (Seben ilçesi, Çeltikdere köyündedir. Ücretsizdir.)

Bolu merkeze döndüğünüzde, 18. yüzyılın ortalarında (1750’ler) inşa edilen tarihi Yukarı Çarşı’nın o dik yokuşlarında gezinmek zorundasınız. Çarşının kalbindeki Taşhan, kesme taştan açık avlulu olarak inşa edilmiştir ve asırlardır kervanların, tüccarların konakladığı yerdir. Çarşının etrafındaki bakırcı dükkanlarından gelen o ritmik çekiç sesleri, kızılcık tarhanası ve kurutulmuş keş (Bolu’ya has sert yoğurt kurusu) satan dükkanların kokularına karışır.

Bolu Beyi’nin zulmüne karşı dağlara çıkıp zenginden alıp fakire veren, Türk halk edebiyatının en efsanevi kahramanı Köroğlu, bu toprakların asil ruhudur. Köroğlu’nun yaşadığı ve at koşturduğu yer olarak bilinen Dörtdivan dağları, o destansı başkaldırının doğal sahnesidir. Şehrin girişindeki devasa Köroğlu heykeli (kıratının üzerinde şaha kalkmış halde), Bolu’nun o boyun eğmez çam kokulu karakterinin taşa kazınmış en net sembolüdür.

Bolu merkezden Abant’a doğru giderken, ana yoldan sapıp Elmalık köyünün derinliklerine, devasa meşe ve çam ağaçlarının arasına girersiniz. Ormanın tam kalbine, adeta doğayla tamamen bütünleşmiş bir şekilde gizlenen bu türbe ve dergah, 16. yüzyılın efsanevi Halveti şeyhlerinden Tokad-i Hayreddin’e aittir.

• Ruhani Atmosfer: Türbenin etrafında beton veya gösterişli mermerler yoktur; sadece asırlık ağaçların devasa kökleri ve yeşilin her tonu vardır. Oksijenin ve maneviyatın bu kadar yoğunlaştığı, insanların kuş sesleri arasında ruhunu dinlendirdiği bu alan, sadece dini bir ziyaret değil, muazzam bir içsel arınma noktasıdır. (Merkeze 13 km mesafededir, ücretsizdir.)

Göynük’e tekrar uzanıyoruz. Akşemseddin’in türbesinin hemen avlusunda yer alan bu cami, 1331-1335 yılları arasında Orhan Gazi’nin efsanevi oğlu, Rumeli fatihi Süleyman Paşa tarafından yaptırılmıştır. Tek şerefeli ahşap minaresi ve Osmanlı’nın kuruluş yıllarına ait o ağırbaşlı tek kubbeli mimarisiyle, Bolu’daki en kıymetli erken Osmanlı mühürlerinden biridir.

Sadece Denizli’de değil, Bolu’da da bembeyaz, şifalı sulardan oluşan tarihi travertenler vardır! Mudurnu yolu üzerinde, çam ormanlarının yeşiliyle travertenlerin o göz alıcı beyazlığının iç içe geçtiği bu doğa harikası alan, antik çağlardan beri maden suyunun kayaları yavaş yavaş işlemesiyle oluşmuştur. Şifalı sularında dinlenmek ve ormana karşı fotoğraf çektirmek harikadır. (Mudurnu yolundadır, giriş ücretlidir.)

Bolu merkezde (Büyük Cami Mahallesinde) 1389 yılında Yıldırım Bayezid döneminde yaptırıldığı söylense de, asıl mimari karakterini Mimar Sinan’ın dokunuşlarıyla kazandığı bilinen tarihi bir çifte hamamdır. Kadınlar ve erkekler için iki ayrı kubbesi olan bu devasa taş yapı, Osmanlı’nın o efsanevi temizlik ve sosyalleşme kültürünün Bolu’daki en görkemli ayakta kalan yapısıdır.

Mudurnu’nun hemen 5 km dışında yer alan Babas Kaplıcaları, sadece 40 derecelik şifalı sularıyla değil, bu suların etrafına 19. yüzyılda inşa edilmiş o muazzam, ahşap işlemeli tarihi Osmanlı konaklama tesisleriyle (otel mimarisiyle) meşhurdur. Romalılardan beri kullanılan bu suların etrafındaki o asırlık ahşap doku, sizi bir anda eski Türk filmlerinin o dingin şifa sahnelerine götürür.

Bolu merkezdeki tarihi Yukarı Çarşı’nın hemen bitişiğinde yükselen, çifte minaresi ve devasa iç mekanıyla şehrin en ulu mabedidir. 1382 yılında Yıldırım Bayezid tarafından yaptırılmış, 1899’daki yangından sonra II. Abdülhamid’in fermanıyla o muazzam ve görkemli son halini almıştır. Bolu silüetinin en asil parçasıdır.