İzmir Tarihi Yerler Rehberi: Antik Dünyanın Merkezi (Efes, Bergama & Agora)

Konak Meydanı’na adım attığınızda güvercin sürülerinin havalandığı o geniş alanın tam ortasında sizi, İzmir’in en zarif sembolü karşılar: İzmir Saat Kulesi. 1901 yılında, Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid’in tahta çıkışının 25. yıldönümü şerefine Levanten mimar Raymond Charles Père tarafından tasarlanan bu şaheser, 25 metre yüksekliğinde ve kesme taştan inşa edilmiştir.

Konak Meydanı’ndan içeri doğru süzüldüğünüz an, modern dünyanın kapıları kapanır ve kendinizi 17. yüzyılın o telaşlı, baharat kokulu, cıvıl cıvıl atmosferinde bulursunuz. Tarihi Kemeraltı Çarşısı, İstanbul’daki Kapalıçarşı’nın Ege versiyonudur; ancak çok daha açık, yaşayan ve hala İzmirlilerin günlük alışverişini yaptığı devasa bir labirenttir.

Kemeraltı’nın eteklerinden Kadifekale’ye (Pagos Tepesi) doğru çıkarken, modern betonarme binaların tam ortasında devasa bir antik çağ kalıntısıyla yüzleşirsiniz. Smyrna Agorası, antik dönemde kentin siyasi, ticari ve hukuki merkeziydi.

İzmir’in Karataş semtinde yer alan Tarihi Asansör, bir askeri savunma veya ibadethane değil; tamamen insan sevgisi ve pratiklik üzerine kurulmuş eşsiz bir yapıdır. Sahil şeridindeki Mithatpaşa Caddesi ile 58 metre yukarıdaki Halil Rıfat Paşa Caddesi arasındaki 155 basamaklı o yorucu merdivenleri çıkamayanlar için, 1907 yılında Yahudi iş insanı Nesim Levi tarafından tuğladan inşa ettirilmiştir.

İzmir merkeze yaklaşık bir saat uzaklıktaki Selçuk ilçesinde yer alan Efes (Ephesus), antik çağda Doğu ile Batı’yı birbirine bağlayan en büyük liman kenti ve Asya eyaletinin başkentiydi. 2015 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giren bu devasa metropolü gezmek, kelimenin tam anlamıyla bir zaman makinesinde yürümektir.

Mermer caddelerinde yürürken, araba tekerleklerinin taşlarda bıraktığı derin izleri, antik dönemin umumi tuvaletlerini (Latrina) ve zenginlerin yerden ısıtmalı Yamaç Evleri’ni gördüğünüzde, 2000 yıl önceki medeniyet seviyesine hayret edersiniz.

İzmir’in kuzeyinde, Bakırçay Havzası’na hakim devasa ve sarp bir tepenin üzerine kurulan Bergama (Pergamon), Helenistik dönemin en güçlü krallıklarından biriydi. 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan bu kent; yeniliklerin, tıbbın ve bilimin merkeziydi.

Selçuk ilçesinde, yemyeşil ağaçlarla kaplı Bülbüldağı’nın zirvesinde yer alan, kesme taştan yapılmış mütevazı bir şapeldir. Hristiyan inancına göre Hz. İsa, çarmıha gerilmeden önce annesi Meryem’i en sevdiği havarisi St. Jean’a (Yuhanna) emanet etmiştir. St. Jean da Meryem Ana’yı güvende olması için bu dağın zirvesindeki gizli eve getirmiş ve Meryem Ana son günlerini burada geçirmiştir.

Efes Antik Kenti’nin hemen arka yamaçlarında (Panayır Dağı) yer alan bu mağaralar kompleksi, hem Kuran-ı Kerim’de (Ashab-ı Kehf Suresi) hem de Hristiyan kaynaklarında geçen o dünyaca ünlü efsanenin İzmir’deki adresidir.

• Efsane: Roma İmparatoru Decius zamanında, putperestliğe karşı çıkarak Hristiyanlığı kabul eden 7 genç (ve köpekleri Kıtmir), imparatorun zulmünden kaçarak bu mağaraya sığınırlar. İmparator mağaranın ağzını taşlarla kapattırır. Ancak gençler ölmez, derin bir uykuya dalarlar. Yaklaşık 200 (veya 300) yıl sonra uyanırlar. İçlerinden biri yiyecek almak için şehre indiğinde, elindeki asırlık paraları verince gerçek ortaya çıkar. O uyudukları süre boyunca Roma İmparatorluğu Hristiyanlığı resmi din olarak kabul etmiştir. Bu mucizevi olayın yaşandığına inanılan mağaralar, günümüzde demir parmaklıklarla korunsa da, o mistik havayı solumak için mutlaka ziyaret edilmelidir.

Selçuk’un merkezinde, Ayasuluk Tepesi’nde yer alan bu görkemli yapı, İncil’in yazarlarından biri olan ve Hz. İsa’nın en sevdiği havarisi kabul edilen St. Jean’ın (Aziz Yuhanna) mezarının üzerine inşa edilmiştir. M.S. 6. yüzyılda Bizans İmparatoru I. Justinianus tarafından yaptırılan bazilika, o dönemde Hristiyan dünyasının en büyük hac merkezlerinden biriydi.

Günümüzde yıkık dökük sütunları kalsa da, devasa yapısı ve ortasında yer alan St. Jean’ın mezarı ziyaretçilerde büyük bir hayranlık uyandırır. Bazilikanın hemen arkasındaki Ayasuluk Kalesi ve aşağısındaki İsa Bey Camii ile birlikte, üç farklı inancın ve kültürün aynı kadrajda buluştuğu eşsiz bir manzaraya sahiptir.

Efes Antik Kenti’nden çıkıp zeytin, şeftali ve incir ağaçlarının arasından kıvrılarak dağlara doğru tırmandığınızda, bir masalın içinden fırlamış gibi duran Şirince Köyü karşınıza çıkar. Eski adı “Kırkınca” olan ve sonradan “Çirkince” diye anılan bu köy, Cumhuriyetin ilk yıllarındaki mübadele döneminden sonra güzelliğine yaraşır şekilde “Şirince” adını almıştır.

İzmir’in güneybatısına indiğinizde, Türkiye’nin ilk “Cittaslow” (Sakin Şehir) unvanına sahip ilçesi olan Seferihisar’a ulaşırsınız. Bu yavaş ve huzurlu yaşamın kalbi ise, Kanuni Sultan Süleyman döneminde Rodos seferine hazırlık amacıyla yaptırılan surların içine gizlenmiş olan Sığacık (Kaleiçi) mahallesidir.

Eğer İzmir’in o deniz kıyısındaki mavi-beyaz kasaba algısından çıkıp, Anadolu’nun o derin sivil mimarisine dokunmak isterseniz, rotanızı Bozdağlar’ın eteklerine, Birgi Köyü’ne çevirmelisiniz. Aydınoğulları Beyliği’ne başkentlik yapmış bu tarihi köy, asırlık ulu çınarları ve bozulmamış dokusuyla adeta bir açık hava müzesidir.

İzmir mutfağı; Zeytinyağlı Ege otlarının hafifliği ile sokak lezzetlerinin o karşı konulmaz ağırlığının muazzam bir dengesidir. Bu şehirde aç kalmak imkansızdır!