Kahramanmaraş Tarihi Yerler Rehberi: Germenicia Mozaikleri ve Tarihi Maraş Kalesi

Bu yazımız içerisinde Kahramanmaraş Tarihi Yerler üzerine konuşacağız. Kahramanmaraş; Ahir Dağı’nın eteklerinde, Akdeniz, Doğu Anadolu ve Güneydoğu’nun tam kesişim noktasında yer alan, kelimenin tam anlamıyla bir medeniyet ve şiir laboratuvarıdır. Burası; toprağının altından Roma’nın en zarif mozaiklerinin fışkırdığı, mağaralarında Yedi Uyurlar’ın asırlarca sırra kadem bastığı, sokaklarında Türk edebiyatının yönünü çizen “Yedi Güzel Adam”ın yürüdüğü eşsiz bir krallıktır. 

Ancak Maraş’ı “Kahraman” yapan o asıl destan; 1920 yılında kalesinden Fransız bayrağını söküp atan, çoluk çocuk demeden topyekün bir istiklal savaşı verip kendi kendini kurtaran o emsalsiz ve çelikten iradesidir. YeGez olarak hazırladığımız bu devasa rehberde; seni sadece dövme dondurma yemeye değil, kalede Rıdvan Hoca’nın cuma hutbesindeki o hürriyet haykırışını duymaya, Germenicia mozaiklerindeki antik yüzlere bakmaya ve bakırcı çekiçlerinin o asırlık ritmine karışmaya davet ediyoruz! 

1. Bölüm: Bayrak Destanı, Dulkadiroğulları ve Bakırın Sesi (Merkez)

Bayrak Destanı, Dulkadiroğulları ve Bakırın Sesi (Merkez)

Kahramanmaraş fethimize şehrin tam kalbinden, o efsanevi cuma namazının kılınamadığı sarp kaleden ve Anadolu’nun o en büyük, en gürültülü ahşap/taş çarşılarından başlıyoruz. 

Ordu Kamp Alanları – Ordu Kamp Yapılacak Yerler

×

1. Hürriyetin Sarp Kalesi: Kahramanmaraş Kalesi

Şehrin tam merkezinde, yığma bir tepenin üzerine kurulu, M.Ö. 1. yüzyıla (Geç Hititler dönemine) kadar uzanan asırlık bir garnizondur. 

• Bayrak Olayı ve Cuma Namazı: Kaleyi YeGez okurları ve Türk tarihi için mukaddes kılan olay 28 Kasım 1919 Cuma günü yaşanmıştır. Şehri işgal eden Fransızlar kaledeki Türk bayrağını indirir. Bunu gören Maraş halkı Ulu Cami’de toplanır. Ulu Cami İmamı Rıdvan Hoca minbere çıkarak o efsanevi sözü söyler: “Kalesinde kendi bayrağı dalgalanmayan, hürriyeti olmayan bir milletin cuma namazı kılması caiz değildir!” Halk tekbirlerle kaleye hücum eder, Fransız bayrağını yırtıp Türk bayrağını yeniden göndere çeker ve cuma namazını kalede kılar! O surların dibinde durup o rüzgarı hissettiğinizde, “Kahraman” unvanının ne demek olduğunu iliklerinize kadar anlarsınız. 

• Konum: Dulkadiroğlu ilçesi, Ekmekçi Mahallesi (Şehrin tam merkezi). 

• Ulaşım: Ulu Cami ve Kapalı Çarşı’dan sarp bir yokuşla yürüyerek veya özel araçla ulaşılır. 

• Giriş Ücreti: Açık ören yeridir (ve park alanıdır), surları gezmek ücretsizdir. 

• Ziyaretçi İpuçları: Kalenin burçlarından şehrin manzarasını ve Ahir Dağı’nın o efsanevi silüetini mutlaka fotoğraflayın. 

2. Çekiç Seslerinin Asırlık Ritmi: Tarihi Kapalı Çarşı (Bakırcılar Çarşısı)

Kaleden aşağı indiğinizde, modern dünyanın bittiği ve Anadolu’nun o 16. yüzyıl ticaret dokusunun canlı kanlı yaşadığı o devasa ahşap ve taş labirente girersiniz. 

• Dulkadiroğlu’nun Ticaret Kalbi: Burası; Bakırcılar, Semerciler, Yemeniciler ve Saraçhane gibi birçok arastanın birbirine bağlandığı, Türkiye’nin en büyük kapalı çarşı komplekslerinden biridir. Özellikle Bakırcılar Çarşısı bölümüne girdiğinizde, yüzlerce ustanın bakıra vurduğu o çekiç sesleri devasa bir senfoni gibi yankılanır. Tahta kepenkler, taş kemerler ve o işlemeli bakır sahanların kokusu sizi 500 yıl öncesine ışınlar. 

• Konum: Dulkadiroğlu ilçesi, Kurtuluş Mahallesi. 

• Ulaşım: Şehrin merkezindedir, her yerden yürünerek ulaşılır. 

• Giriş Ücreti: Yaşayan devasa bir tarihi çarşıdır, sokakları ücretsizdir. 

• Ziyaretçi İpuçları: Çarşının içindeki minicik dükkanlarda kök boyalı Maraş yemenisi (geleneksel deri ayakkabı) ve ceviz oyması sandıklar satan asırlık ustalarla mutlaka sohbet edin. 

3. Ahşabın ve Taşın Zarafeti: Kahramanmaraş Ulu Cami

Tarihi çarşının hemen yanı başındaki, şehrin en ulu, en büyük ve en tarihi Cuma Camisi’ndeyiz. Bayrak olayının başladığı o mukaddes mabette. 

• Dulkadiroğlu Mührü: 1496 yılında Dulkadiroğlu Süleyman Bey tarafından yaptırılan bu eser, Dulkadiroğlu mimarisinin en kusursuz örneğidir. Ahşap kırma çatısı ve silindirik, çok zarif taş minaresiyle Selçuklu geleneğinin devamı niteliğindedir. Caminin o devasa taç kapısındaki taş işçiliği ve içerisindeki ahşap tavan süslemeleri, dönemin o ağırbaşlı zarafetini günümüze taşır. (Deprem dönemlerinde restorasyon görmüştür). 

• Konum: Dulkadiroğlu ilçesi, Ekmekçi Mahallesi (Kalenin güney etekleri). 

• Giriş Ücreti: İbadete ve ziyarete açıktır, ücretsizdir. 

4. Evlerin Altındaki Roma Hazinesi: Germenicia Antik Kenti 

Maraş merkezinin Dulkadiroğlu (Bağlarbaşı) mahallelerinin dar sokaklarında gezerken, sıradan evlerin altına gizlenmiş, dünya arkeolojisini şoke eden paha biçilemez bir Roma hazinesi yatar! 

• Tesadüfen Bulunan Roma Villaları: 2007 yılında bir evin altından kaçak kazıyla tesadüfen ortaya çıkan bu alan, Geç Roma (M.S. 4. ve 6. yüzyıl) dönemine ait Germenicia Antik Kenti‘dir. Koruma altına alınan o kazı alanlarına indiğinizde; antik Roma villalarının tabanlarını süsleyen, renkleri dün yapılmış gibi canlı, mitolojik sahnelerin, hayvanların ve bitkilerin resmedildiği o eşsiz Zeugma kalitesindeki mozaiklerle göz göze gelirsiniz. Modern bir mahallenin sadece 2 metre altında koskoca bir Roma metropolünün uyuduğunu görmek aklınızı başınızdan alır. 

• Konum: Dulkadiroğlu ilçesi, Bağlarbaşı, Namık Kemal ve Dulkadiroğlu mahalleleri. 

• Ulaşım: Merkezden kısa bir araç veya taksi yolculuğu ile ulaşılır. 

• Giriş Ücreti: Kültür Bakanlığı’na bağlı ören yeridir, Müzekart geçerlidir/ücretsizdir. 

• Ziyaretçi İpuçları: Kazı alanlarının ahşap yürüme bantlarından mozaiklerdeki o efsanevi üç boyutlu detaylara yakından bakın. 

5. Hitit Aslanı’nın Hafıza Odası: Kahramanmaraş Arkeoloji Müzesi 

Germenicia’dan çıkıp şehrin o devasa antik hafızasının toplandığı merkeze, Azerbaycan Bulvarı’ndaki modern ve zengin arkeoloji müzesine giriyoruz. 

• Maraş Aslanı ve Direkli Mağarası: Bu müzede sadece Roma değil, Maraş’ın o karanlık ve derin tarih öncesi yatar. Direkli Mağarası kazılarından çıkan, tarih öncesi döneme ait o muazzam fosiller (Müzik aleti çalan kadın iskeleti) aklı durdurur. Ancak müzeyi efsane yapan şey, Geç Hitit krallığına ait o çatık kaşlı, devasa ve ürkütücü “Maraş Aslanı” (Gurgum Krallığı aslanı) heykeli ve üzerindeki hiyeroglif yazıtlarıdır. O aslan heykeline baktığınızda, bu coğrafyanın asırlardır neden bu kadar “savaşçı ve mağrur” olduğunu anlarsınız. 

• Konum: Onikişubat ilçesi, Azerbaycan Bulvarı. 

• Giriş Ücreti: Kültür Bakanlığı’na bağlıdır, Müzekart geçerlidir. 

6. Sivil Mimarinin Ceviz Oyması: Mahmut Arif-i Paşa Konağı

Maraş sivil mimarisini anlamak ve o meşhur “Yörükselim” esintisini hissetmek için gidilecek en güzel ve en iyi korunmuş konaktayız. 

• Ahşap ve Taşın Kusursuz Uyumu: 1904 yılında mutasarrıf Mahmut Arif-i Paşa tarafından yaptırılan bu yapı (Maraş Kültür Evi), şehrin en zarif geleneksel sivil mimari örneklerinden biridir. Geniş taş avlusu, “Haremlik-Selamlık” bölümleri ve en önemlisi odalarındaki o muazzam Maraş işi ceviz oyma tavan süslemeleriyle bir zaman makinesidir. İçerideki yöresel kıyafetler ve eski mutfak eşyaları, 19. yüzyıl Maraş elitlerinin nasıl bir zarafet içinde yaşadığını kanıtlar. 

• Konum: Dulkadiroğlu ilçesi, Yörükselim Mahallesi (Kalenin etekleri). 

• Ulaşım: Merkezden çok rahat yürünerek ulaşılır. 

• Giriş Ücreti: Kültür evi/müze olarak kullanılmaktadır, ücretsiz veya cüzi bir ücrettir. 

• Ziyaretçi İpuçları: Konağın o tarihi avlusunda oturup Maraş’ın o geleneksel sivil dokusunu, depremlere direnen ahşap karkas sisteminin o eşsiz mühendisliğini inceleyin. 

2. Bölüm: Yedi Uyurlar, Şiirin Başkenti ve Sarp Kaleler (Afşin & Merkez)

Yedi Uyurlar, Şiirin Başkenti ve Sarp Kaleler (Afşin & Merkez)

Maraş merkezin o Dulkadiroğlu dokusundan çıkıp, antik Roma’nın zulmünden kaçanların sığınağına ve Türk edebiyatının o devasa çınarlarının yetiştiği taş koridorlara uzanıyoruz. 

7. Uykunun ve Mucizenin Taşa Kazındığı Yer: Eshab-ı Kehf Külliyesi (Afşin) 

Afşin ilçesinde, Bencilus (Efsus) Dağı’nın eteklerine yaklaştığınızda, sarp kayalıkların tam içine adeta bir mühür gibi kazınmış, inanılmaz derecede mistik ve devasa bir inanç merkezi yükselir. 

• Hikayesi ve Önemi: Burası, Roma İmparatoru Dakyanus’un putperest zulmünden kaçıp köpekleri Kıtmir ile birlikte bir mağaraya sığınan ve burada tam 309 yıl uyuyan o efsanevi “Yedi Uyurlar”ın (Eshab-ı Kehf) mağarasıdır! Kur’an-ı Kerim’de Kehf Suresi’nde de anlatılan bu mucizenin yaşandığı mağaranın ağzına; Selçuklu, Dulkadiroğlu ve Osmanlı dönemlerinde devasa bir külliye (cami, kervansaray, ribat) inşa edilmiştir. 

• İlginç Detaylar: Külliyenin o muazzam taş oymalı taç kapısından içeri girip mağaranın o zifiri karanlık, serin ve ürpertici boşluğuna baktığınızda; inancın zamanı nasıl durdurduğunu ve doğanın sarp kayalarının nasıl bir koruyucu kalkana dönüştüğünü iliklerinize kadar hissedersiniz. 

• Konum: Afşin ilçesi, Bencilus Dağı yamacı. 

• Ulaşım: Maraş merkeze yaklaşık 140 km. Afşin ilçe merkezine 8 km mesafede, asfalt yolla rahatça çıkılır. 

• Giriş Ücreti: Kültür ve inanç merkezidir, ücretsizdir. 

• Ziyaretçi İpuçları: Mağaranın içindeki loş aydınlatmada sessizce durup o asırlık mağara damlalarının sesini dinleyin ve külliyenin muazzam taş işçiliğini (özellikle Selçuklu kitabelerini) fotoğraflayın. 

8. Uçurumun Yalnız Bekçisi: Hurman Kalesi

Afşin’in o mistik havasından çıkıp Marabuz (Bakraç) köyüne doğru ilerlediğinizde, Hurman Çayı’nın kıyısında, ovadan aniden fırlayan sarp ve sivriltilmiş bir kayalığın üzerine tünemiş o korkutucu garnizonu görürsünüz. 

• Bizans’ın Sarp Şatosu: Yapım tarihi kesin bilinmemekle birlikte Roma/Bizans dönemine tarihlenen bu devasa kale, sarp kayalıkların üzerine adeta bir kartal yuvası gibi oturtulmuştur. 10 ila 15 metre yüksekliğindeki o devasa kesme taş surları, burçları ve içindeki su sarnıçlarıyla, İpek Yolu güzergahını ve vadinin geçitlerini kontrol eden alınması imkansız bir kilit noktasıdır. O sarp uçurumların kenarındaki surlara dokunmak, antik bir komutanın o sarsılmaz savunma aklını hissetmektir. 

• Konum: Afşin ilçesi, Marabuz (Bakraç) Köyü. 

• Ulaşım: Afşin merkeze uzaklığı yaklaşık 20 km. Tepesine sarp bir patikadan yürünerek çıkılır. 

• Giriş Ücreti: Açık ören yeridir, ücretsizdir. 

9. Şiirin ve Hafızanın Koridorları: Yedi Güzel Adam Edebiyat Müzesi (Tarihi Lise)

Maraş merkeze geri dönüyoruz. Gazipaşa Mahallesi’nde yer alan, 160 yıllık o devasa, ağırbaşlı ve U planlı tarihi taş lisenin (Eski Maraş Lisesi) kapısından içeri adım atıyoruz. 

• Türk Edebiyatının Laboratuvarı: Burası sıradan bir lise değildir! Sezai Karakoç, Cahit Zarifoğlu, Erdem Bayazıt, Rasim Özdenören, Nuri Pakdil, Akif İnan ve Alaeddin Özdenören gibi Türk edebiyatına ve düşünce hayatına yön veren o efsanevi “Yedi Güzel Adam”ın sıralarında oturduğu, şiirler yazdığı okuldur. Günümüzde Türkiye’nin en büyük Edebiyat Müzesi’ne dönüştürülen bu binanın yüksek tavanlı, ahşap zeminli koridorlarında yürürken; daktilo seslerini, şiir mısralarını ve o devasa entelektüel ağırlığı ruhunuzda hissedersiniz. Maraş’ın neden “Şiirin Başkenti” olduğunu bu binada anlarsınız. 

• Konum: Dulkadiroğlu ilçesi, Gazipaşa Mahallesi. 

• Giriş Ücreti: Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı müzedir, ücretsiz veya cüzi bir ücrettir. 

10. Deli Sulara Vurulan Kemer: Tarihi Ceyhan (Taş) Köprüsü

Şehrin hemen dışına (Kılavuzlu mevkiine) çıkıp, Ceyhan Nehri’nin o coşkun ve yeşil sularına 16. yüzyılda vurulmuş o devasa taş kelepçeye bakıyoruz. 

• Altı Kemerli İhtişam: 158 metre uzunluğunda ve altı devasa kemere sahip olan bu köprü, Dulkadiroğlu veya Osmanlı döneminde (Dulkadiroğlu Alaüddevle Bey’in eşi Şems Hatun tarafından yaptırıldığı rivayet edilir) inşa edilmiştir. Asırlarca doğudan gelen kervanların Ceyhan Nehri’ni aştığı bu sarsılmaz mühendislik harikasının üzerinde yürüyüp, altınızdan gürleyerek akan o buz gibi suları izlemek, Anadolu’nun o lojistik ve estetik gücüne bir kez daha hayran bırakır. 

• Konum: Onikişubat ilçesi, Kılavuzlu mevkii. 

• Ulaşım: Maraş merkeze yaklaşık 10 km. Kayseri yolu üzerinden kolayca ulaşılır. 

• Giriş Ücreti: Yaya trafiğine açık tarihi anıttır, ücretsizdir. 

11. İlk İnsanların Şelaleli Sığınağı: Döngel Mağaraları

Maraş destanımızın doğa ve tarihle en iç içe geçtiği o vahşi noktadayız. Kayseri yolu üzerindeki Döngel köyünde, sarp kayalıkların, devasa şelalelerin ve yeraltı mağaralarının birleştiği o efsanevi kompleks! 

• Tarihöncesi Yaşam: Üst üste üç devasa mağaradan oluşan bu sistem, sadece bir doğa harikası değil, aynı zamanda Kahramanmaraş’ta insan yaşamının başladığı (Paleolitik Çağ) ilk yerleşim yerlerinden biridir. Mağaranın içinden gürleyerek çıkan o buz gibi şelalenin sesi eşliğinde, o devasa kaya oyuklarına baktığınızda, binlerce yıl önce vahşi doğayla mücadele eden ilk insanların o ilkel ama sarsılmaz barınma içgüdüsünü hissedersiniz. 

• Konum: Onikişubat ilçesi, Döngel Köyü. 

• Ulaşım: Maraş merkeze yaklaşık 50 km. Kayseri yolu üzerinden tabelalarla sapılır. 

• Giriş Ücreti: Doğa alanıdır, giriş ücretsizdir (Yürüyüş ve piknik için efsanedir). 

3. Bölüm: Asırlık Hanlar, Türbeler ve İpek Yolu (Elbistan & Merkez)

Asırlık Hanlar, Türbeler ve İpek Yolu (Elbistan & Merkez)

Sarp kanyonların ve şiir kokan liselerin ardından, Dulkadiroğlu Beyliği’nin asıl merkezlerinden birine, ulu ovalara ve İpek Yolu’nun o sessiz kervansaraylarına uzanıyoruz. 

12. Dulkadiroğlu’nun Ahşap Kapılı Zirvesi: Elbistan Ulu Cami

Maraş’ın o devasa ilçesi Elbistan’ın tam kalbinde, Ceyhan Nehri’nin kaynağına yakın bir noktada yükselen, o en ulu ve en tarihi mabettir. 

• Mimarideki Kusursuz Sentez: 16. yüzyılın başlarında, Osmanlı’nın Dulkadiroğlu topraklarını ilhakından hemen sonra yaptırılan (veya eski caminin yerine inşa edilen) bu eser, klasik Osmanlı merkezi kubbe planı ile Dulkadiroğlu taş işçiliğinin devasa bir sentezidir. Onu YeGez okurları için efsane yapan detayı, o muazzam ahşap oyma işçiliğine sahip devasa kapıları ve minberidir. İçeri girdiğinizde, o sapsarı Elbistan ovasının tam kalbinde asırlardır atılan o ağırbaşlı inanç nabzını tutarsınız. 

• Konum: Elbistan ilçe merkezi. 

• Giriş Ücreti: İbadete açık tarihi camidir, ücretsizdir. 

13. Çarşının Sessiz Avlusu: Taş Han (Merkez)

Maraş merkeze, o çekiç seslerinin yankılandığı Kapalı Çarşı’nın tam göbeğine dönüyoruz. O gürültünün içinde aniden beliren, zamanın durduğu o devasa avlulu yapı. 

• Dulkadiroğlu Ticaret Merkezi: 15. yüzyılın sonlarında Dulkadiroğlu Alaüddevle Bey tarafından yaptırıldığı düşünülen bu han, tek katlı, kareye yakın planlı ve ortası açık devasa bir avluya sahiptir. İpek Yolu üzerinden gelen tüccarların asırlarca mallarını indirdiği, yorgunluk attığı bu hanın o revaklı (kemerli) taş sütunları arasında dolaşırken, eski kervanların o efsanevi telaşını ve tütsü kokularını hayal edersiniz. 

• Konum: Dulkadiroğlu ilçesi, Kapalı Çarşı bitişiği. 

• Giriş Ücreti: Restoran/kafe ve dükkanların olduğu sivil alandır, ücretsizdir. 

14. Kümbetlerin Asaleti: Şeyh Adil ve İklime Hatun Türbeleri

Maraş’ın o sivil ve İslami mimarisindeki o ince, hüzünlü ve estetik dokunuşları görmek için yönümüzü Dulkadiroğlu soyunun o efsanevi türbelerine çeviriyoruz. 

• Taşa Kazınan Ölüm Uykusu: Şeyh Adil Mezarlığı içinde veya civarında yer alan bu kümbetler, sekizgen veya kare gövdeleri, sivri külahlı çatıları ve o düzgün kesme taş işçilikleriyle 15. ve 16. yüzyılın o klasik anıtsal mezar geleneğini yaşatırlar. Özellikle Dulkadiroğlu Süleyman Bey’in kızı İklime Hatun’a ait olan türbenin o zarif silüeti, Maraş taş işçiliğinin ölüm gerçeğini nasıl efsanevi bir mimariye dönüştürdüğünün sessiz kanıtlarıdır. (Merkezdedir, ücretsiz gezilir). 

15. Ahşap Cumbaların Gölgesi: Dedeoğlu ve Kocabaş Konakları

Kahramanmaraş destanımızı, şehrin o yokuşlu ve dar sokaklarına sarkmış, 19. yüzyıl Osmanlı sivil mimarisinin o ahşap ve taşla yoğrulmuş en asil sivil yalılarıyla bitiriyoruz. Dedeoğlu ve Kocabaş konakları gibi restore edilen bu yapılar; yüksek avlu duvarları, devasa ahşap pencereleri ve haremlik-selamlık bölümleriyle Maraş’ın o köklü ailelerinin nasıl bir estetik ve zarafet içinde yaşadığını gösterir. O ahşap döşemelerin gıcırtısı eşliğinde kahvenizi yudumlamak, şehri hissetmenin en güzel yoludur. (Merkezdedir, kültür evi/restoran olarak kullanılır). 

4. YeGez Kahramanmaraş Ziyaretçi Rehberi: Ahir Dağı Ayazı ve Dondurmanın Sırrı 

YeGez Kahramanmaraş Ziyaretçi Rehberi

Kahramanmaraş; Akdeniz’in o yakıcı güneşi ile Güneydoğu’nun kuru rüzgarı arasında harmanlanmış, toprağından hem biber hem de dondurma fışkıran efsanevi bir mutfak ve iklim krallığıdır. Bu sancağı fethederken rotanızı şu kurallara göre çizin: 

İklim Stratejisi: Ne Zaman Gidilir? 

• Ovanın Ateşi, Dağın Serinliği: Yaz aylarında Maraş merkezi ve Elbistan ovası inanılmaz sıcak olur. Ancak şehre sadece 45 dakika uzaklıktaki Başkonuş Yaylası’na veya Tekir bölgesine çıktığınızda, o devasa çam ve sedir ormanlarının arasında aniden kazak giydiren bir serinlikle karşılaşırsınız! 

• YeGez Altın Ayları: Döngel Mağaralarının şelalelerini en gür zamanında görmek, Yedi Uyurlar’da terlemeden dolaşmak ve çarşıda o efsanevi atmosferi yaşamak için en kusursuz zaman Mayıs, Haziran başı, Eylül ve Ekim aylarıdır. 

Gastronomi: Satırla Kesilen Dondurma ve Yan Yana Duran Lezzet 

• Zirvenin Tek Hakimi: Maraş Dondurması (Dövme Dondurma): Dünyada eşi benzeri olmayan bir ritüel! Ahir Dağı’nın eteklerinde otlayan keçilerin o efsanevi sütü ve dağlardan toplanan “Salep” orkidelerinin kökleriyle devasa fıçılarda ustaların demir çubuklarla saatlerce döverek hazırladığı o efsane. Öyle serttir ki satırla ve bıçakla kesilerek yenir! 

• Ateşle Etin Aşkı: Eli Böğründe (Yanyana): Maraş mutfağının tartışmasız şahikası! Kasap fırınlarında özel tepsilerde yapılır. Tepsinin bir yanına sadece kuyruk yağı ve baharatla harmanlanmış kuşbaşı kuzu eti, diğer yanına (yanyana) domates, biber ve sarımsak dizilir. Taş fırında o etin yağı sebzelerle buluşur, tırnak pideyle yenirken aklınızı başınızdan alır. 

• Maraş Paçası: Şifa niyetine içilen, ilikli kemik suyu, sarımsak ve o meşhur Maraş pul biberiyle (acı kırmızı biber) kaynatılan, sabahtan akşama kadar içilebilen o yoğun ve efsanevi çorba. 

• Tarhana Firiki ve Sumak Ekşisi Sıcağı: Ege tarhanasını unutun! Maraş tarhanası dövme (buğday) ve yoğurtla yapılıp çiğ (çit üzerine serilerek) kurutulur. Kurumadan önceki o yarı yaş haline “Firik” denir ve çerez gibi yenir. Ve o efsanevi, ekşili, ufak köfteli çorbası. Çarşıdan çıkarken o devasa “Maraş Pul Biberi”nden (isot değil, aromatik acı biber) almadan gitmek yasaktır. 

5. Kapanış: Bakırın, Şiirin ve İstiklal Sancağının Destanına Veda

Kahramanmaraş; sadece yollarda dondurma satılan bir şehir değil, kalesinde hürriyetin anayasasını yazan Rıdvan Hoca’nın, evlerin altından fışkıran Roma mozaiklerinin, Yedi Güzel Adam’ın sıralarına kazınmış şiirlerin ve Afşin’de sarp kayalara sığınan Yedi Uyurlar’ın o devasa ve mağrur başkentidir. 

Germenicia’da o renkli Roma yüzlerine bakarken tarihin derinliğiyle sarsılır, Kapalı Çarşı’da bakırcıların o çekiç ritmine kulak verirken Anadolu’nun o sarsılmaz emeğini hissedersiniz. Eshab-ı Kehf’in o karanlık mağarasında inancın zamanı nasıl yendiğine şahit olur, taş fırından yeni çıkmış, dumanı tüten bir “Eli Böğründe” yediğinizde ise bu kahraman toprağın ne kadar efsanevi, estetik ve lezzetli bir hamurdan yoğrulduğunu anlarsınız. Burası, şiirin direnişe, bakırın ise o sarsılmaz bir sanata dönüştüğü yeryüzündeki o eşsiz mühürdür. 

YeGez olarak hazırladığımız bu devasa 15 duraklık Kahramanmaraş rehberinin; o sarp kanyonlarda, ahşap konaklarda ve mukaddes kalelerde senin o usta kalemine kusursuz bir yol arkadaşı olmasını diliyoruz. Çekiçlerin o efsanevi ritmi ve Ahir Dağı’nın o asil rüzgarı hep seninle, yolların ve satırların hep açık olsun!