Kayseri Tarihi Yerler Rehberi: Kültepe Kaniş Karum ve Selçuklu Medreseleri

Cumhuriyet Meydanı’nın tam ortasında, modern binaların arasında siyah bazalt taşlarıyla devasa bir volkanik duvar gibi yükselen Kayseri Kalesi, şehrin tartışmasız sembolüdür. Roma İmparatoru III. Gordianus zamanında temelleri atılan bu kale, Bizanslılar, Selçuklular, Karamanoğulları ve Osmanlılar tarafından sürekli onarılarak kullanılmıştır.

Kayseri Kalesi’nden sadece 5 dakikalık bir yürüyüş mesafesinde, Mimar Sinan Parkı’nın içinde yer alan bu çifte medrese, dünya tıp tarihi için bir kırılma noktasıdır. 1206 yılında Anadolu Selçuklu Hükümdarı I. Gıyaseddin Keyhüsrev tarafından, kız kardeşi Gevher Nesibe Sultan adına yaptırılmıştır.

Gevher Nesibe’den çıkıp meydanın diğer tarafına yöneldiğimizde, Selçuklu mimarisinin Kayseri’deki en büyük, en görkemli yapılarından biri olan Hunat Hatun Külliyesi bizi karşılar. 1238 yılında I. Alaeddin Keykubat’ın eşi ve II. Gıyaseddin Keyhüsrev’in annesi olan Mahperi Hunat Hatun tarafından yaptırılmıştır.

Eğer Selçukluların taşı nasıl bir dantel gibi yonttuklarını, nasıl şaheserler yarattıklarını görmek isterseniz, şehrin biraz daha yukarısında (Talas yolu üzerinde) tek başına asil bir şekilde duran Döner Kümbet’e gitmelisiniz.

Kayseri demek ticaret demektir. Şehre gelip de 15. yüzyıldan beri aktif olarak çalışan, İstanbul Kapalıçarşı’dan sonra Türkiye’nin en büyük ikinci kapalı çarşısı olan bu devasa labirente girmemek olmaz.

Şehrin merkezinde, Mimar Sinan Parkı’nın içinde yer alan bu zarif caminin, dünya mimarlık tarihi için çok özel bir yeri vardır. Çünkü burası, Kayseri’nin Ağırnas köyünde doğan ve dünyayı tasarlayan dahi Mimar Sinan’ın, kendi memleketinde yapıp da günümüze ulaşabilmiş yegane eseridir (1573).

Kayseri-Sivas karayolu üzerinde, merkeze sadece 20 km uzaklıkta yer alan bu devasa höyük, sıradan bir kazı alanı değil; Anadolu tarihinin kelimenin tam anlamıyla başladığı (yazılı tarihe geçtiği) sıfır noktasıdır!

Osmanlı İmparatorluğu’nun başmimarı, Süleymaniye’yi ve Selimiye’yi gökyüzüne diken o efsanevi dahi Mimar Sinan, Kayseri’nin Ağırnas köyünde, taş ustası bir ailenin çocuğu olarak doğmuştur. Bu köye adım attığınızda, onun taşa nasıl bu kadar hükmettiğini anlarsınız.

Nevşehir’deki Göreme veya Ürgüp’e gitmenize gerek yok! Kayseri’nin Yeşilhisar ilçesinde, devasa fay kırıklarıyla oluşmuş, içi peri bacaları ve kayalara oyulmuş yüzlerce kiliseyle dolu Soğanlı Vadisi sizi bekliyor.

Tüccarların şehri Kayseri’de İpek Yolu’nun izini sürmek için Bünyan’a geçiyoruz. 1240 yılında efsanevi Selçuklu Veziri Celaleddin Karatay tarafından yaptırılan bu devasa han, Anadolu’daki kervansarayların en anıtsal ve en sağlam örneklerinden biridir.

Soğanlı’ya çok yakın bir konumda, doğanın kalbine, sarp bir kanyonun içine gizlenmiş, 11. yüzyılda Bizanslı keşişlerin inzivaya çekildiği bir yerleşimdir. Kayalara oyulmuş kiliseler, manastırlar ve şaraphanelerle dolu bu sessiz vadide, fresklerin izlerini takip ederek trekking yapmak, turistik kalabalıktan tamamen soyutlanmış harika bir doğa-tarih yürüyüşüdür. (Yeşilhisar ilçesindedir, giriş ücretsizdir).

Kayseri merkezinin hemen 10 km güneydoğusunda, Ali Dağı’nın eteklerinde yer alan Talas, 19. yüzyılda Rum, Ermeni ve Türklerin birlikte yaşadığı, Amerikan Koleji’ne bile ev sahipliği yapmış inanılmaz zengin ve elit bir yerleşimdi.

Talas sokaklarında gezerken karşınıza 1886 yılında inşa edilmiş, devasa sütunları ve muazzam mimarisiyle eski bir Ortodoks Kilisesi olan Panaya Kilisesi çıkar.

Kayseri’nin güneyine, Erciyes’in arkasındaki Develi ilçesine indiğimizde, 1281 yılında Selçuklular döneminde yaptırılan bu ulu mabet bizi karşılar. Taş dış duvarların içine girdiğinizde sizi Selçuklu’nun o klasik, devasa ahşap direklerle taşınan ve tavanı harika ahşap oymalarla süslü o ağırbaşlı atmosferi kucaklar.

Develi ovasında (Karasu çayı kenarında), sıradan bir kayalığın üzerine yaklaştığınızda, M.Ö. 13. yüzyıla (Hitit İmparatorluğu dönemine) ait devasa ve paha biçilemez bir kaya kabartması görürsünüz. Rölyefte, Hititlerin en büyük krallarından III. Hattuşili ve Kraliçe Puduhepa’nın, tanrılara şükran (kurban) sunma anı resmedilmiştir. 3000 yıldır yağmura ve rüzgara direnen bu eser, Anadolu’nun o kadim imparatorluk hafızasıdır. (Giriş ücretsizdir).

Tarihten çıkıp doğanın tarihe meydan okuduğu bir noktaya, Aladağlar Milli Parkı’nın kalbine gidiyoruz. Kapuzbaşı, bir şelale değil, sarp bir kaya duvarının tam ortasından, metrelerce yükseklikten adeta fışkırarak dökülen 7 ayrı devasa şelale kompleksidir.

Erciyes Dağı’nın eteklerinde, Develi ovasında yer alan bu devasa sazlık ve sulak alan, tatlı ve tuzlu suyun birbirine karıştığı, Avrupa ile Afrika arasındaki göçmen kuşların en büyük konaklama merkezidir (Flamingolardan pelikanlara 300’den fazla kuş türü yaşar). Sazlıkların arasında uzanan kilometrelerce uzunluktaki ahşap yürüyüş yollarında (veya kayıklarla) gezerken, arka planda o heybetli karlı Erciyes’in silüetiyle fotoğraf çekilmek bir YeGez kuralıdır.

Ve elbette Erciyes… Sadece Türkiye’nin en iyi kayak merkezlerinden biri değil; Kültepe’ye, Kapadokya’ya ve Soğanlı’ya tüfünü püskürterek o efsanevi coğrafyayı yaratan volkanik babadır. Antik çağlarda Romalıların adına sikkeler bastığı, tepesindeki karların tanrısal bir güç olarak görüldüğü bu dağ; asırlar boyunca Selçuklu sultanlarının kışlak ve avlak merkezi olmuştur. Zirvesine bakmadan Kayseri’den ayrılmak şehre ihanettir.