Konya Müzeler Rehberi: Mevlana’nın Mirası (Tüm Tasavvuf, Selçuklu, Arkeoloji ve Kent Müzeleri Rehberi)

Konya denilince dünyada akla ilk gelen, yılda milyonlarca kişinin ziyaret ettiği efsanevi inanç ve tasavvuf merkezidir! Büyük İslam düşünürü ve şairi Mevlana Celaleddin-i Rumi’nin türbesini (Kubbe-i Hadra / Yeşil Kubbe) barındıran bu eski dergah; derviş hücreleri, matbah (mutfak) bölümü, paha biçilemez el yazması Kuran-ı Kerim’leri ve o manevi atmosferiyle bütünüyle bir “Yaşayan Hoşgörü ve Tasavvuf Müzesi”dir.

1251 yılında Selçuklu Emiri Celaleddin Karatay tarafından yaptırılan, dönemin en büyük eğitim/bilim merkezlerinden biridir. Günümüzde “Çini Eserler Müzesi” olarak hizmet veren bu devasa yapı; özellikle kubbesindeki yıldızları andıran o baş döndürücü turkuaz-siyah çini mozaikleriyle, Selçuklu çini sanatının dünyadaki en şaheser kapalı galerilerinden biridir. (Kubbesi gökyüzünü ve evreni simgeler).

1264 yılında Selçuklu Veziri Sahip Ata Fahreddin Ali tarafından yaptırılan, Selçuklu taş işçiliğinin adeta gövde gösterisi yaptığı efsanevi bir şaheserdir! Günümüzde “Taş ve Ahşap Eserler Müzesi” olan bu binanın en vurucu noktası; üzerine Yasin ve Fetih surelerinin kabartma olarak nakış gibi işlendiği o devasa, anıtsal “Taç Kapısı”dır.

Konya merkeze 50 km uzaklıkta, dünya tarih kitaplarını baştan yazdıran ve M.Ö. 7400’lü yıllara uzanan efsanevi bir ilk çağ metropolüdür! İnsanlığın avcı-toplayıcılıktan yerleşik tarım toplumuna ve şehirleşmeye geçişinin dünyadaki en önemli kanıtı olan bu devasa höyükte; sokakları olmayan, insanların evlerine çatılardan girdiği o tuhaf ve büyüleyici ilk kent yaşamını devasa kazı çadırlarının altında izleyebilirsiniz.

Konya’nın dümdüz ovasının tam ortasında, Friglerden beri yerleşim yeri olan höyüğün üzerine Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubat tarafından 1220’de tamamlanan kentin en ulu mabedidir! Avlusunda 8 Selçuklu Sultanının yattığı devasa bir kümbet (anıt mezar) barındıran bu cami; Roma döneminden kalma devşirme sütunları, abanoz ağacından efsanevi minberi ve tarihi atmosferiyle kentin kalbidir.

1901’den beri toplanan eserlerin 1962’de bugünkü modern binasına taşındığı, Orta Anadolu’nun en zengin antik koleksiyonlarından biridir. Çatalhöyük, Karahöyük ve bölgedeki diğer antik yerleşimlerden çıkarılan Neolitik, Tunç, Roma ve Bizans eserlerini barındıran bu müze; özellikle devasa mermer lahitleriyle (Herakles Lahdi gibi) görkemli bir antik çağ laboratuvarıdır.

1242 yılında Selçuklu döneminde fıkıh (hukuk) eğitimi için yaptırılan, ancak günümüzde eşine az rastlanır bir konseptle “Mezar Anıtları Müzesi” olarak kullanılan efsanevi bir avlulu medresedir! Ana eyvanındaki o çini süslemelerin (sırçaların) hala parladığı bu açık avluda, Konya ve çevresinden toplanan yüzlerce yıllık Selçuklu, Karamanlı ve Osmanlı mezar taşları/şahideleri efsanevi bir taş oymacılığı sergisi sunar.

Klasik tarihi müzelerden sıyrılıp doğanın renkli mucizesine odaklanan, Türkiye’nin ilk ve Avrupa’nın en büyük tropikal kelebek habitatıdır! Dev bir cam fanusun içine kurulan bu muazzam müze ve botanik parkta; ekvatoral iklim yaşatılmakta, binlerce rengarenk canlı kelebek etrafınızda uçuşmakta ve böceklerin/kelebeklerin o mucizevi yaşam döngüsü devasa bir görsel şölenle sunulmaktadır.

Konya merkeze sadece 8 km uzaklıkta, 5000 yıllık bir geçmişe sahip ve 1923 Mübadelesine kadar Türkler ile Rumların o efsanevi hoşgörü içinde birlikte yaşadığı muazzam bir vadidir. Ortasından akan deresi, restore edilmiş taş konakları ve M.S. 327 yılında Bizans İmparatoru Konstantin’in annesi Helena tarafından yaptırılan o devasa “Aya Eleni Kilisesi” ile bütünüyle bir “Açık Hava Mimari ve Kültür Müzesi”dir.

Sille antik köyünün sarp yamaçlarında yer alan eski tarihi şapelin (mezarlık kilisesinin) restore edilmesiyle kurulan, Türkiye’nin ilk ve tek “Zaman Müzesi”dir! Vadiye tepeden bakan bu mistik şapelin içinde; yüzlerce yıllık güneş saatleri, kum saatleri, usturlaplar (antik yön/zaman bulma aletleri), Osmanlı köstekli saatleri ve takvimler sergilenerek, insanoğlunun “zaman” kavramıyla olan o efsanevi serüveni anlatılır.

1258-1283 yılları arasında Selçuklu Veziri Sahip Ata Fahreddin Ali tarafından yaptırılan, Anadolu’daki en eski cami, türbe, hankah ve hamam komplekslerinden biridir! Özellikle firuze, lacivert ve patlıcan moru çinilerle kaplı o eşsiz taç kapısı ve türbe çinileriyle büyüleyen bu yapı, günümüzde Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ait paha biçilemez el yazması Kuran’ların, şamdanların ve halıların sergilendiği bir Vakıf Müzesidir.

Mevlana Türbesi’nin hemen karşısında, iki devasa kompleks halinde Konyalıların kahramanlıklarını ve kentin 13. yüzyıldaki o ulu tarihini anlatan modern müzelerdir. Panorama Müzesi‘nde Mevlana döneminin o canlı ve dervişlerle dolu Konya’sı devasa yağlı boya panoramalarla canlandırılırken; hemen yanındaki İstiklal Harbi Şehitleri Abidesi, Kurtuluş Savaşı’nda en çok şehit veren şehirlerden olan Konya’nın o destansı direnişini minyatürlerle (Minyatür müzesi) sergiler.

Bölgenin o köklü Yörük, Türkmen ve Selçuklu günlük yaşantısını, tekstil zenginliğini ve el sanatlarını yaşatan muazzam bir sivil hafıza merkezidir. 1975’te kurulan bu müzede; Selçuklu döneminden kalma devasa ahşap oyma kapılar, Karapınar ve Ladik yöresine ait efsanevi el dokuması kilimler/halılar, Konyalı kadınların yöresel “Bindallı” kıyafetleri ve kahve değirmenleriyle bütünüyle bir “Yaşayan Anadolu” sunulur.

Mustafa Kemal Atatürk’ün Konya’yı ziyaretlerinde (1928 ve sonrasında) konakladığı, 1912 yapımı o klasik ve zarif kesme taştan inşa edilmiş efsanevi sivil konaktır. Şehrin ileri gelenleri tarafından Atatürk’e hediye edilen bu iki katlı konak; dönemin o ağırbaşlı mobilyaları, Atatürk’ün şahsi eşyaları ve fotoğraflarıyla Konya’nın Cumhuriyet dönemine geçişteki o sivil belleğini gururla taşıyan bir ev müzesidir.

Sadece listemizin değil, Konyanın en gizemli ve en az bilinen doğa/tarih sırrıdır! Şehir merkezine 45 km uzaklıktaki Gökyurt köyünde yer alan bu alan; tüf kayalara oyulmuş kiliseleri, sarnıçları, şarap işlikleri ve sığınaklarıyla adeta “Konya’nın Kapadokyası”dır. Hristiyanlığın erken dönemlerinde St. Paul’un (Aziz Pavlus) uğradığına inanılan bu devasa peribacası/kaya yerleşimi, ıssızlığıyla büyüleyen bir açık hava ören yeridir.

Konyalı köklü bir aileden gelen İzzet Koyunoğlu’nun, hayatı boyunca kendi evinde topladığı on binlerce nadide eseri şehre bağışlamasıyla kurulan devasa bir kültür hazinesidir! Eski bir Konya evinin etrafında şekillenen bu zengin müze; paha biçilemez el yazması eserler, etnografik eşyalar, fosiller, saatler, kilimler ve bahçesindeki tarihi sivil mimari örnekleriyle Konya’nın o köklü kent burjuvazisini ve koleksiyonerlik ruhunu yaşatan harika bir “Hafıza Merkezi”dir.

Beyşehir ilçesinde, 1299 yılında Eşrefoğlu Süleyman Bey tarafından yaptırılan ve Anadolu’daki ahşap direkli camilerin en büyüğü ve en ihtişamlısı olan dünya çapında bir şaheserdir! Hiç çivi kullanılmadan devasa sedir ağaçlarından yapılmış 48 ahşap direği, kündekari tekniğiyle yapılmış efsanevi minberi ve ortasındaki “karlık” (kışın çatıdan yağan karları toplayıp ahşabın nemini sağlayan havuz) sistemiyle bütünüyle bir “Ahşap Mühendisliği Müzesi”dir.

Ereğli ilçesinde, Toros Dağları’nın eteklerinden buz gibi suların fışkırdığı efsanevi bir vadide yer alan, M.Ö. 8. yüzyıla (Geç Hitit Dönemi) ait dünyaca ünlü bir kaya kabartmasıdır! Devasa bir kaya yüzeyine işlenmiş, elinde buğday başakları ve üzüm salkımı tutan Tarım Tanrısı Tarhunzas ile ona tapınan Kral Varpalawas’ın bu efsanevi rölyefi; Anadolu’nun 3000 yıllık tarım bereketini sergileyen muazzam bir açık hava antropoloji müzesidir.

Sadece bir müze değil, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş planlarının yapıldığı efsanevi karargahtır! 1904 yapımı eski bir belediye binası olan bu yapı, Büyük Taarruz öncesinde tam 9 ay boyunca Mustafa Kemal Paşa ve kurmayları (İsmet İnönü, Fevzi Çakmak) tarafından gizli karargah olarak kullanılmıştır. “Büyük Taarruz”un planlandığı o tarihi masa, telgraf odası ve komutanların şahsi eşyalarıyla Kurtuluş Savaşı’nın en sarsıcı müzelerinden biridir.

Türk-İslam mizahının ve felsefesinin en büyük dehası Nasreddin Hoca’nın memleketi Akşehir’de, 19. yüzyıl yapımı zarif sivil mimari şaheseri Rüştü Bey Konağı’nda kurulan harika bir müzedir. Konağın zemin katında Akşehir çevresinden çıkan antik döneme (Roma, Bizans) ait heykeller ve mezar stelleri sergilenirken, üst katlarda Nasreddin Hoca’nın efsanevi fıkralarının canlandırıldığı dioramalar ve Akşehir etnografyası yer alır.

Konya’nın ovasında, 1236 yılında Anadolu Selçuklu Veziri Sadettin Köpek tarafından yaptırılan ve İpek Yolu’nun o efsanevi konaklama tesislerinden biri olan devasa bir kervansaraydır! Yapımında Antik Roma ve Bizans dönemine ait birçok devşirme mermer taşın (üzerinde haç veya antik yazılar bulunan taşlar) kullanıldığı bu anıtsal yapı; efsanevi taç kapısı, geniş avlusu ve kapalı kışlık holüyle Orta Anadolu’nun en estetik “Ticaret Müzeleri”nden biridir.

Mevlana’nın yüzyıllar önce ektiği o bilim ve düşünce tohumlarının modern çağdaki en muazzam yansımasıdır! TÜBİTAK destekli, rüzgar gülü şeklindeki devasa ve modern mimarisiyle Türkiye’nin ilk büyük bilim merkezidir. Astronomiden robotiğe, insan anatomisinden fizik kurallarına kadar yüzlerce interaktif sergi ünitesini barındıran bu tesis, her yaştan ziyaretçiye dokunarak ve oynayarak bilimi keşfettiren yaşayan bir “Gelecek Müzesi”dir.

Bozkırın ortasında, yeraltı sularının kireçtaşını eritmesiyle aniden oluşan ve derinliği 145 metreyi bulan efsanevi bir krater (obruk) gölü ile hemen yanı başındaki 13. yüzyıl Selçuklu kervansarayının (Obruk Hanı) eşsiz birleşimidir! Karstik gölün o ürkütücü turkuaz/koyu mavi sularına tepeden bakan bu tarihi han, tarihin ve jeolojinin aynı karede buluştuğu sarsıcı bir “Doğa ve İpek Yolu Anıtı”dır.

Beyşehir Gölü’ne yakın bir konumda, M.Ö. 13. yüzyıla (Hitit İmparatorluğu) tarihlenen ve dünyada eşine az rastlanan muazzam bir “Su Mimarisi ve Tapınma” anıtıdır. Doğal bir su kaynağının (pınarın) üzerine devasa taş blokların üst üste yığılmasıyla oluşturulmuş bu anıtta; fırtına ve güneş tanrılarının, dağ pınarlarını tutan meleklerin yer aldığı efsanevi kabartmalar bulunur. Hititlerin suya duyduğu kutsal saygıyı anlatan muazzam bir açık hava müzesidir.

Beyşehir Gölü’nün hemen kıyısında, 1236 yılında Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubat tarafından yaptırılan efsanevi yazlık saraydır! Günümüze çoğunlukla temelleri ve kazı alanları ulaşmış olsa da; bu saraydan çıkarılan ve bugün Karatay Çini Müzesi’ni süsleyen o sekiz köşeli, çift başlı kartal motifli dünyaca ünlü çinilerin üretildiği ve duvarlarına döşendiği o lüks Selçuklu yaşantısının kalbidir.

Konya’nın o kurak bozkır imajını tamamen yıkan, Hadim ilçesinde Göksu Nehri üzerinde yer alan efsanevi bir doğa harikasıdır! Nehrin bir mağaranın (yeraltı tünelinin) içine girip, daha sonra traverten kayaların üzerinden devasa bir çağlayan olarak fışkırmasıyla oluşan bu şelale; etrafındaki yemyeşil kanyonu ve asma köprüleriyle bütünüyle bir “Açık Hava Karstik Jeoloji ve Hidroloji Müzesi”dir.

Karapınar ilçesinde, sönmüş bir volkan kraterinin suyla dolması ve ortasında ikinci bir volkanik koninin yükselmesiyle oluşan, kuşbakışı bakıldığında devasa bir nazar boncuğunu andıran eşsiz bir jeolojik “Açık Hava Doğa Müzesi”dir! Ne yazık ki son yıllarda kuraklık nedeniyle suları büyük oranda çekilmiş olsa da; o kızıl topraklı volkanik konisi ve etrafındaki çatlamış yeryüzü şekilleriyle hala mars yüzeyini andıran efsanevi bir coğrafyadır.

Beyşehir ilçesinin dağlık bir köyünde, yamaçta öylece yarım bırakılmış gibi duran, 72 ton ağırlığında ve 7 metreden uzun devasa bir Hitit anıtıdır! Dünyanın en büyük kaya anıtlarından biri kabul edilen bu dev blokta; iki aslanın arasında duran Büyük Fırtına Tanrısı ve dağ tanrıları resmedilmiştir. Tamamlanmadan bu yamaçta bırakılan bu taş blok, Hititlerin o devasa heykeltıraşlık atölyesini doğanın ortasında sergileyen efsanevi bir gizemdir.

Özellikle çocuklu ailelerin ve tarih meraklılarının bayılacağı, Meram ilçesine kurulmuş devasa bir konsept tema park ve açık hava müzesidir! Üç farklı bölümden oluşan bu parkta; tarih öncesi çağları anlatan dev hareketli dinazor maketleri (T-Rex vb.), pamuk prenses gibi masal kahramanlarının alanları ve en önemlisi İslam medeniyetine (Selçuklu/Osmanlı) ait 120 efsanevi tarihi eserin (camiler, kaleler) minyatürleri sergilenmektedir.

Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde bile öve öve bitiremediği, Konya’nın o bozkır sıcağında yemyeşil bir vaha gibi parlayan efsanevi dinlenme ve inanç merkezidir! İçinden akan çayı, tarihi Meram Taş Köprüsü ve yamaçta yer alan Mevlevi dervişi “Tavusbaba” (Şeyh Şücaüddin) türbesiyle bu alan; Selçuklu sivil yaşamının, doğa sevgisinin ve tasavvufi dinginliğin yüzyıllardır değişmeyen “Yaşayan Doğa ve İnanç Müzesi”dir.