Bolu Tarihi Yerler Rehberi: Göynük ve Mudurnu’nun Tarihi Osmanlı Evleri

Bu yazımız içerisinde Bolu Tarihi Yerler üzerine konuşacağız. Bolu; sadece hafta sonu göl kenarında mangal yellenen, yaprakların dökülüşünün izlendiği bir doğa parkı değildir. Burayı gerçek bir tarih seyyahı gibi gezdiğinizde, ormanların ardına gizlenmiş devasa bir medeniyetler atlasıyla karşılaşırsınız.

Burası, “Benden selam olsun Bolu Beyi’ne” diyen Köroğlu’nun dağlarına sırtını dayamış; Ahilik kültürünün, dürüst ticaretin 700 yıldır her cuma sabahı esnaf duasıyla yaşatıldığı bir ahlak merkezidir. Evler burada taştan değil, çevredeki devasa ormanların sunduğu o sıcak, yaşayan ahşaptan yapılır. YeGez olarak hazırladığımız bu destansı rehberde, sizi sadece Abant’ta faytona binmeye değil; Seben’in o 5 katlı devasa kaya evlerinin mağaralarına tırmanmaya, Göynük’ün o zamanın durduğu Arnavut kaldırımlı sokaklarında kaybolmaya ve Roma İmparatorluğu’nun Bithynia eyaletindeki ayak izlerini sürmeye davet ediyoruz.

1. Bölüm: Ahşabın, İnancın ve Zamanın Bekçileri (Göynük & Mudurnu)

Ahşabın, İnancın ve Zamanın Bekçileri (Göynük & Mudurnu)

Bolu’nun tarihi ruhunu anlamak için merkeze değil, Osmanlı sivil mimarisinin dünyadaki en kusursuz ve bozulmamış örneklerini barındıran, “Sakin Şehir” (Cittaslow) unvanlı iki efsanevi ilçeye, Göynük ve Mudurnu’ya iniyoruz.

Niğde’de Ne Yapılır? Mutlaka Yaşamanız Gereken 17 Harika Deneyim

×

1. Zamanın Durduğu Vadi: Zafer Kulesi ve Tarihi Göynük Evleri

İki sarp tepenin arasına sıkışmış bir vadiye kurulmuş olan Göynük’e adım attığınızda, modern dünyanın sınırlarının dışında kaldığınızı hissedersiniz. Çatıları alaturka kiremitli, pencereleri ahşap panjurlu o bembeyaz tarihi konaklar, vadinin yamaçlarına birbirinin manzarasını kapatmayacak şekilde ustalıkla dizilmiştir.

• Zafer Kulesi’nin Hikayesi: Vadinin neresinde durursanız durun, tepede size bakan çok zarif, ahşap mimarili, üç katlı ve altıgen planlı bir kule görürsünüz. Bu kule; 1923 yılında Cumhuriyet döneminin ilk kaymakamlarından Hurşit Bey tarafından, Kurtuluş Savaşı’ndaki zaferlerimizin anısına ve anıtsal bir saat kulesi olarak yaptırılmıştır. O dik yokuşu tırmanıp kulenin yanına çıktığınızda, tüm o tarihi Göynük evleri ve vadi ayaklarınızın altına serilir. (Burada çekilen fotoğraflar YeGez standartlarında birer kartpostaldır).

• Konum: Göynük ilçe merkezi. (Bolu merkeze 95 km, İstanbul’a ve Ankara’ya hemen hemen eşit uzaklıktadır).

• Ulaşım: Bolu’dan veya Sakarya (Taraklı) üzerinden kıvrımlı ve çam ormanlarıyla kaplı harika bir asfalt yoldan özel araçla ulaşılır.

• Giriş Ücreti: Kule çevresi ve tarihi sokaklar kamuya açık olup ücretsizdir.

2. İstanbul’un Manevi Fatihi: Akşemseddin Hazretleri Türbesi

Göynük sokaklarında gezerken Gazi Süleyman Paşa Camii’nin hemen avlusunda, Osmanlı tarihi için paha biçilemez bir manevi merkez yatar. Burası, Fatih Sultan Mehmed’in hocası, mikrobu (hastalıkların tohumlar halinde bulaştığını) Pasteur’den yüzyıllar önce keşfeden büyük bilim insanı ve mutasavvıf Akşemseddin’in ebedi istirahatgahıdır.

• Önemi: İstanbul’un fethinin o manevi mimarı, fetihten sonra saray hayatının o debdebesinden sıkılarak Göynük’ün bu huzurlu vadisine çekilmiş ve ömrünün son yıllarını burada, doğayla ve ilimle iç içe geçirmiştir. Altıgen planlı, kesme taştan yapılmış bu sade ve ağırbaşlı türbeden içeri girdiğinizde, o büyük alimin huzuru insanı sarıp sarmalar. Göynük’ün o sessiz ruhunun asıl kaynağı burasıdır.

• Konum: Göynük ilçe merkezi (Cami Kebir Mahallesi).

• Giriş Ücreti: Dini ve tarihi bir ziyaret mekanıdır, ücretsizdir.

3. Ahilik Kültürü ve 108 Pencereli Şato: Mudurnu Tarihi Evleri

Göynük’ten çıkıp ormanların içinden sadece 50 kilometre ilerlediğinizde, en az onun kadar tarihi ama ticari ruhu çok daha farklı olan bir başka efsaneye, Mudurnu’ya girersiniz.

• Ahilik Duası Ritüeli: Mudurnu, Türkiye’de “Ahilik (esnaf kardeşliği ve dürüst ticaret) Kültürü”nün 700 yıldır kesintisiz yaşatıldığı yegane yerdir. Eğer Cuma sabahı buradaysanız; tüm esnafın dükkanlarının önüne çıkıp, ayakta hep bir ağızdan bereket ve dürüstlük duası (Esnaf Duası) yaptığına şahit olursunuz. Bu ritüeli izlemek tüyler ürperticidir.

• Armutçular Konağı: Mudurnu’nun o cumbalı ahşap sokaklarında gezerken karşınıza adeta bir ahşap şato çıkar. 19. yüzyılda yapılan, 3 katlı ve tam 108 pencereli Armutçular Konağı, sivil mimarinin ahşapla yapabileceği en büyük gövde gösterisidir. Odalarındaki ahşap tavan süslemeleri, Mudurnulu ustaların o incecik zevkini yansıtır.

• Konum: Mudurnu ilçe merkezi (Bolu merkeze 50 km).

• Giriş Ücreti: Sokaklar ve cuma duası ücretsizdir. (Restore edilen bazı konaklara cüzi bir ücretle girilebilir veya içinde konaklanabilir).

4. Tek Kubbeli Mühendislik Harikası: Yıldırım Bayezid Camii ve Hamamı

Mudurnu’nun merkezinde, 1382 yılında Şehzade Yıldırım Bayezid tarafından yaptırılan bu devasa cami, Osmanlı mimarisinin “İlk Dönem” eserleri arasında bir kırılma noktasıdır.

• Mimarisi: O döneme kadar çok kubbeli veya ahşap çatılı yapılan camilerin aksine, bu cami yaklaşık 20 metre çapında tek ve devasa bir kubbe ile örtülmüştür! O çağın mühendislik imkanlarıyla bu kadar geniş bir açıklığın tek kubbeyle geçilmesi büyük bir ustalıktır. Efsaneye göre, caminin inşaatı sırasında işçiler (para yerine) civardaki ormanlardan kestikleri odunları kullanmıştır. Hemen yanındaki tarihi Yıldırım Hamamı ise o dönemin o muazzam buhar kültürünü günümüze taşır ve hala aktiftir. Külliyenin o ağırbaşlı çınarları altında oturmak Mudurnu’nun en keyifli molasıdır.

• Giriş Ücreti: İbadete açık tarihi bir eserdir, ücretsizdir.

2. Bölüm: Kayalara Oyulan Gizemler ve Bithynia’nın Başkenti (Merkez & Seben)

Kayalara Oyulan Gizemler ve Bithynia’nın Başkenti (Merkez & Seben)

Bolu’nun Osmanlı ahşap mimarisini geride bırakıp, kayaların içine ve toprağın altına indiğimizde, karşımıza Kapadokya’yı kıskandıracak kadar sarp ve devasa bir antik çağ çıkar.

5. Ormanın İçindeki Kapadokya: Seben Kaya Evleri

Bolu’nun güneyine, Seben ilçesine doğru indiğinizde sizi Kızık, Alpagut ve Muslar köylerinin etrafını saran devasa kireçtaşı kayalıkları karşılar. Ancak bu kayalıklar sıradan değildir; içleri adeta bir bal peteği gibi oyulmuştur!

• 5 Katlı Antik Apartmanlar: Erken Hristiyanlık ve Orta Bizans döneminde (Baskılardan kaçmak ve savunma amacıyla) sarp kayaların yüzeyine oyulmuş yüzlerce odadan oluşan bu yerleşimler, kelimenin tam anlamıyla antik kaya apartmanlarıdır. Katlar arası geçişler, kayanın içine gizlenmiş dik baca şeklindeki merdivenlerle sağlanır. Tavanlarında kırmızı boyalı haç işaretleri bulunan bu mağaralara tırmanmak, pencerelerinden o yemyeşil Seben vadisine bakmak ve insanların binlerce yıl önce o kayaları nasıl devasa bir şatoya çevirdiğini görmek nefes kesicidir.

• Konum: Seben ilçesi, Muslar ve Alpagut köyleri civarı (Bolu merkeze 55 km).

• Ulaşım: Bolu’dan Seben’e giden asfalt yoldan özel araçla ulaşılır, yollar dağlık ve virajlıdır.

• Giriş Ücreti: Açık hava doğal sit alanı olduğu için gezmek tamamen ücretsizdir.

6. İmparatorun Aşkı ve Gladyatörler: Bithynion (Claudiopolis) ve Bolu Arkeoloji Müzesi

Bolu merkezinin (Hisartepe mevkii) altında koskoca bir Roma metropolü yatar. Antik Bithynia Krallığı’nın en önemli şehirlerinden biri olan Bithynion (Roma döneminde Claudiopolis), sadece bir ticaret merkezi değil, dünya tarihinin en meşhur aşklarından birinin memleketiydi.

• Hikayesi ve Antinous: Roma İmparatoru Hadrianus’un (M.S. 2. yüzyıl) büyük aşkı, güzelliğiyle antik dünyayı büyüleyen Antinous, bu şehirde doğmuştur. Antinous Nil Nehri’nde boğulunca imparator yasa boğulmuş ve onun adına tüm imparatorlukta tapınaklar yaptırıp sikkeler bastırmıştır. Claudiopolis’in kazılarından çıkan devasa gladyatör mezar taşlarını, Herakles (Herkül) heykellerini ve o muazzam Antinous başını görebileceğiniz tek yer Bolu Arkeoloji Müzesi‘dir. Modern Bolu’nun altında yatan bu mermer hafızayı müzede incelemeden şehri anlamak imkansızdır.

• Konum: Bolu merkez (Karamanlı Mahallesi).

• Giriş Ücreti: Kültür Bakanlığı’na bağlıdır, Müzekart geçerlidir.

7. Ormanın Yalnız Mabedi: Çeltikdere (Meryem Ana) Kilisesi

Seben ovasından geçerken ormanın derinliklerine gizlenmiş, kırmızı tuğla ve kesme taşların o kusursuz Bizans (Orta Bizans dönemi) işçiliğiyle örüldüğü çok zarif bir kilise çıkar karşınıza. Kapadokya’daki veya Trabzon’daki gibi freskleri çok net kalmamış olsa da, klasik haç planlı bu yalnız şapelin ormanın o yeşil dokusuyla birleştiği o ıssız atmosfer, fotoğrafçılar için devasa bir doğa-tarih stüdyosudur. (Seben ilçesi, Çeltikdere köyündedir. Ücretsizdir.)

8. Bakırcıların ve Ticaretin Nabzı: Taşhan ve Tarihi Yukarı Çarşı

Bolu merkeze döndüğünüzde, 18. yüzyılın ortalarında (1750’ler) inşa edilen tarihi Yukarı Çarşı’nın o dik yokuşlarında gezinmek zorundasınız. Çarşının kalbindeki Taşhan, kesme taştan açık avlulu olarak inşa edilmiştir ve asırlardır kervanların, tüccarların konakladığı yerdir. Çarşının etrafındaki bakırcı dükkanlarından gelen o ritmik çekiç sesleri, kızılcık tarhanası ve kurutulmuş keş (Bolu’ya has sert yoğurt kurusu) satan dükkanların kokularına karışır.

3. Bölüm: Dağların Asisi, Ruhun Şifası ve Su Kemerleri

Dağların Asisi, Ruhun Şifası ve Su Kemerleri

Bolu’nun sadece sessiz ve sakin olmadığını, haksızlığa başkaldıran kahramanların ve ormanın ruhunu dinlendiren devasa dergahların şehri olduğunu görmek için yola çıkıyoruz.

9. “Tüfek İcat Oldu Mertlik Bozuldu”: Köroğlu Anıtı ve Dörtdivan Dağları

Bolu Beyi’nin zulmüne karşı dağlara çıkıp zenginden alıp fakire veren, Türk halk edebiyatının en efsanevi kahramanı Köroğlu, bu toprakların asil ruhudur. Köroğlu’nun yaşadığı ve at koşturduğu yer olarak bilinen Dörtdivan dağları, o destansı başkaldırının doğal sahnesidir. Şehrin girişindeki devasa Köroğlu heykeli (kıratının üzerinde şaha kalkmış halde), Bolu’nun o boyun eğmez çam kokulu karakterinin taşa kazınmış en net sembolüdür.

10. Ormanın Kalbindeki Şifa: Tokad-i Hayreddin Türbesi

Bolu merkezden Abant’a doğru giderken, ana yoldan sapıp Elmalık köyünün derinliklerine, devasa meşe ve çam ağaçlarının arasına girersiniz. Ormanın tam kalbine, adeta doğayla tamamen bütünleşmiş bir şekilde gizlenen bu türbe ve dergah, 16. yüzyılın efsanevi Halveti şeyhlerinden Tokad-i Hayreddin’e aittir.

• Ruhani Atmosfer: Türbenin etrafında beton veya gösterişli mermerler yoktur; sadece asırlık ağaçların devasa kökleri ve yeşilin her tonu vardır. Oksijenin ve maneviyatın bu kadar yoğunlaştığı, insanların kuş sesleri arasında ruhunu dinlendirdiği bu alan, sadece dini bir ziyaret değil, muazzam bir içsel arınma noktasıdır. (Merkeze 13 km mesafededir, ücretsizdir.)

11. Orhan Gazi’nin Oğlundan Yadigar: Gazi Süleyman Paşa Camii

Göynük’e tekrar uzanıyoruz. Akşemseddin’in türbesinin hemen avlusunda yer alan bu cami, 1331-1335 yılları arasında Orhan Gazi’nin efsanevi oğlu, Rumeli fatihi Süleyman Paşa tarafından yaptırılmıştır. Tek şerefeli ahşap minaresi ve Osmanlı’nın kuruluş yıllarına ait o ağırbaşlı tek kubbeli mimarisiyle, Bolu’daki en kıymetli erken Osmanlı mühürlerinden biridir.

12. Bolu’nun Pamukkalesi: Akkaya Travertenleri

Sadece Denizli’de değil, Bolu’da da bembeyaz, şifalı sulardan oluşan tarihi travertenler vardır! Mudurnu yolu üzerinde, çam ormanlarının yeşiliyle travertenlerin o göz alıcı beyazlığının iç içe geçtiği bu doğa harikası alan, antik çağlardan beri maden suyunun kayaları yavaş yavaş işlemesiyle oluşmuştur. Şifalı sularında dinlenmek ve ormana karşı fotoğraf çektirmek harikadır. (Mudurnu yolundadır, giriş ücretlidir.)

13. Mimar Sinan’ın Buhar Kokulu Eseri: Orta Hamam

Bolu merkezde (Büyük Cami Mahallesinde) 1389 yılında Yıldırım Bayezid döneminde yaptırıldığı söylense de, asıl mimari karakterini Mimar Sinan’ın dokunuşlarıyla kazandığı bilinen tarihi bir çifte hamamdır. Kadınlar ve erkekler için iki ayrı kubbesi olan bu devasa taş yapı, Osmanlı’nın o efsanevi temizlik ve sosyalleşme kültürünün Bolu’daki en görkemli ayakta kalan yapısıdır.

14. Antik Şifanın Ahşapla Kucaklaşması: Babas Kaplıcaları

Mudurnu’nun hemen 5 km dışında yer alan Babas Kaplıcaları, sadece 40 derecelik şifalı sularıyla değil, bu suların etrafına 19. yüzyılda inşa edilmiş o muazzam, ahşap işlemeli tarihi Osmanlı konaklama tesisleriyle (otel mimarisiyle) meşhurdur. Romalılardan beri kullanılan bu suların etrafındaki o asırlık ahşap doku, sizi bir anda eski Türk filmlerinin o dingin şifa sahnelerine götürür.

15. Şehrin Devasa Tacı: Yıldırım Bayezid (Büyük) Camii

Bolu merkezdeki tarihi Yukarı Çarşı’nın hemen bitişiğinde yükselen, çifte minaresi ve devasa iç mekanıyla şehrin en ulu mabedidir. 1382 yılında Yıldırım Bayezid tarafından yaptırılmış, 1899’daki yangından sonra II. Abdülhamid’in fermanıyla o muazzam ve görkemli son halini almıştır. Bolu silüetinin en asil parçasıdır.

4. YeGez Bolu Ziyaretçi Rehberi: Orman İklimi ve Aşçıların Başkenti

YeGez Bolu Ziyaretçi Rehberi

Bolu, doğanın ve mutfağın kurallarını çok sert koyduğu bir coğrafyadır. Bu çam kokulu imparatorluğu fethederken şu altın kuralları asla unutmayın:

İklim Stratejisi: Ne Zaman Gidilir?

• Bolu Sisi ve Kar Esareti: Bolu’nun bitmek bilmeyen o meşhur, görüş mesafesini sıfıra indiren sisi ve kışın yağan o metrelerce karı efsanedir. Kış aylarında Seben veya Göynük yollarına kış lastiği olmadan girmek veya Abant/Yedigöller yokuşlarını tırmanmak büyük bir hatadır.

• YeGez Altın Ayları: Bolu’nun tartışmasız en efsanevi, dünya çapında bir renk cümbüşü (kızıl, sarı, yeşil yapraklar) sunduğu aylar Ekim sonu ve Kasım başıdır (Sonbahar). Ayrıca ahşap konakları terlemeden, yaylaların o buz gibi sularından içerek gezmek için Mayıs ve Haziran ayları kusursuzdur.

Gastronomi: Mengen’in Sırrı ve Bolu Lezzetleri

• Mengen Aşçılarının Efsanesi: Osmanlı saray mutfağından (Fatih Sultan Mehmed döneminden) beri Türkiye’nin ve dünyanın en iyi aşçılarını çıkaran Mengen, bir mutfak başkentidir.

• Bolu Beyi Kebabı: Patlıcanların közlenip püre haline getirilmesi (beğendi), üzerine kuzu veya dana etinin nefis bir salçalı sosla oturtulması ve eritilmiş kaşar/tereyağı ile taçlandırılmasıyla yapılan, Bolu’nun en ağırbaşlı ana yemeğidir.

• Keşli Cevizli Erişte: Bolu evlerinin vazgeçilmezidir. Ev yapımı erişte bol tereyağı ile kavrulur ve üzerine Bolu’ya has kurutulmuş, tuzlu, sert bir yoğurt ürünü olan “Keş” rendesi ve bol ceviz dökülerek yenir.

• Mengen Pilavı: Sadece pirinç değil; içine kuzu eti, mantar, domates, ceviz, badem ve dereotu girerek adeta tek başına bir ziyafet menüsüne dönüşen o meşhur düğün/saray pilavıdır.

• Mudurnu Saray Helvası: Çekme helvaya benzeyen, un, tereyağı ve şekerin o tel tel dökülen, damakta saniyeler içinde eriyen efsanevi saray tatlısıdır. Şehirden kutu kutu almadan çıkmak yasaktır!

5. Kapanış: Ahşabın ve Ormanın Şiirine Veda

Bolu; sadece hafta sonu nefes almak için gidilen bir göl kenarı değil, ağacın ve taşın omuz omuza vererek koca bir tarihi ayakta tuttuğu asil bir sığınaktır.

Göynük’te Zafer Kulesi’nden o bembeyaz Osmanlı evlerine bakarken zamanın nasıl durduğuna şahit olur, Mudurnu’da cuma duası yapan esnafın arasında ahiliğin o asırlık dürüstlük rüzgarını yüzünüzde hissedersiniz. Seben’in 5 katlı mağaralarında antik insanların korkularını anlar, Köroğlu dağlarında haksızlığa başkaldıran o deli cesaretini iliklerinize kadar çekersiniz. Burası, yeşilin taşa, ahşabın ise efsaneye dönüştüğü yeryüzündeki o eşsiz mühürdür.

YeGez olarak hazırladığımız bu 15 duraklık devasa Bolu rehberinin; çam ormanlarında ve o tarihi çarşılarda size kusursuz bir yol arkadaşı olmasını diliyoruz. Köroğlu’nun narası ve Mengen pilavının o eşsiz lezzeti hep aklınızda, yollarınız hep açık olsun!