Burdur Tarihi Yerler Rehberi: Gladyatörler Şehri Kibyra ve Sagalassos

Burdur’a 30 km mesafedeki Ağlasun ilçesinden kıvrılarak Akdağ’ın eteklerine, 1700 metre rakıma çıktığınızda, antik dünyanın en zengin metropollerinden biri olan Sagalassos sizi karşılar.

Sagalassos’un Yukarı Agorası’na adım attığınızda, dünyada eşi benzeri olmayan, insanı kelimenin tam anlamıyla büyüleyip ağlatacak kadar kusursuz bir mimari mucizeyle karşılaşırsınız.

• Efsanevi Mühendislik: M.S. 160 yıllarında (Roma İmparatoru Marcus Aurelius dönemi) yapılan bu devasa ve görkemli çeşme (Nymphaeum), Belçikalı arkeologların yıllar süren inanılmaz restorasyonuyla ayağa kaldırılmıştır. Ancak onu yeryüzündeki diğer tüm antik çeşmelerden ayıran bir özelliği vardır: 2000 yıl önce bu çeşmeyi besleyen antik dağ pınarı bulunmuş, orijinal su yolları tamir edilmiş ve su, tıpkı Roma dönemindeki gibi bugün de o devasa mermer heykellerin arasından asıl havuzuna şelale gibi akıtılmaktadır! Dağın o dondurucu soğuk ve şifalı suyunu (getirdiğiniz mataraya doldurup) bu antik çeşmeden içmek, tarihin ta kendisini yudumlamaktır.

Antoninler Çeşmesi’nden biraz daha yukarı, kentin en uç noktasına (yaklaşık 1900 metre rakıma) tırmandığınızda, 9000 kişilik, antik dünyanın en yüksek rakımlı tiyatrosu sizi bekler.

• Manzara ve İhtişam: Depremlerden dolayı sahne binası çökmüş olsa da, oturma basamakları (cavea) sağlamdır. Tiyatronun en üst basamağına oturup aşağıya baktığınızda, bir yanda kentin o devasa kalıntıları, diğer yanda ise Ağlasun ovasının o sisli ve yemyeşil derinliği yatar. Bulutlar bazen sizinle aynı hizada gezer. Burası, doğanın ve mimarinin insan ruhunda nasıl bir sonsuzluk hissi yarattığını gösteren en görkemli noktadır.

Gölhisar ilçesine hakim, birbirinden derin uçurumlarla ayrılan üç tepe üzerine kurulmuş bu antik kent, Roma İmparatorluğu’nun Anadolu’daki en acımasız, en büyük savaşçı eğitim ve dövüş merkezlerinden biriydi: Kibyra.

Kibyra’yı dünya çapında eşsiz kılan, stadyumu değil, kentin devasa Meclis Binası’nın (Odeon/Müzik Evi) tam ortasında yatan o paha biçilemez sırdır.

• Opus Sectile Tekniği: Meclis binasının orkestra (sahne) zemininde, kırmızı, yeşil ve beyaz ince mermer plakaların kesilip birleştirilmesiyle (Opus Sectile tekniğiyle) yapılmış, dünyada eşi benzeri olmayan devasa bir Medusa başı mozaiği vardır! Yılan saçlı, gözlerine bakanı taşa çevirdiğine inanılan bu mitolojik canavar, meclisi ve kenti kötülüklerden koruması için zemine işlenmiştir. (Kışın don ve kar tahribatından korumak için üzeri kapatılır, genellikle Mayıs-Ekim ayları arasında ziyarete açılır). O yılan saçlı figürün gözlerinin içine bakmak, antik çağın korkularına doğrudan dokunmaktır.

Bucak ilçesinde, Çamlık köyü yakınlarında kelimenin tam anlamıyla isminin hakkını veren bir şehirdir. “Kremna” Yunancada “Uçurum” demektir.

• Ele Geçirilemez Pisidia Şehri: Etrafı neredeyse dikey uçurumlarla çevrili, sadece batıdan girilebilen sarp bir tepeye kurulmuştur. Pisidyalıların o boyun eğmez, asi ruhunun taşa kazınmış halidir. Romalılar burayı ele geçirmek için devasa kuşatma rampaları inşa etmek zorunda kalmıştır. Ormanın içinde, o devasa surların ve bazilikanın kalıntıları arasında yürüyüp uçurumdan aşağıya bakmak nefes kesicidir. (Bucak ilçesindedir, giriş ücretsizdir).

Anadolu Selçuklu Devleti döneminde, Konya’dan Antalya (Alanya) limanına inen kervanların Toros Dağları’nı aşarken sığındığı o devasa kervansaraylardır. Bucak ilçesi sınırlarında yer alan bu hanların o muazzam işlemeli taç kapılarından içeri girdiğinizde; develerin, tüccarların ve kışın o korkunç dağ tipisinden kaçan insanların asırlar önceki o uğultusunu hissedersiniz. (İkisi de Bucak çevresindedir, mimarileri muazzamdır).

Sagalassos veya Kibyra’yı gezip de bu müzeye girmemek, bir kitabı yarım bırakmak demektir. Türkiye’nin en zengin, en iyi düzenlenmiş ve ödüllü müzelerinden biridir.

Burdur merkezden Antalya’ya doğru giderken (13 km mesafede), Türkiye’nin turizme açılan ilk mağarası olan o efsanevi doğa harikasına girersiniz. Yerin metrelerce altına doğru uzanan bu devasa mağaranın içinde; milyonlarca yılda damla damla oluşmuş o devasa sarkıtlar, dikitler ve sütunlar vardır. İçerideki hava her zaman serin ve rutubetlidir, yazın o 40 derece sıcağında mağaraya girmek bir yeraltı vahasına sığınmak gibidir. (Göllerin suları son yıllarda çekilmiş olsa da o karstik katedral mimarisi hala büyüleyicidir).

Yeşilova ilçesindeki Salda Gölü, sadece bembeyaz kumları ve turkuaz suyuyla “Türkiye’nin Maldivleri” olarak anılan bir yüzme noktası değildir. Burası dünya bilim tarihi (ve NASA) için paha biçilemez bir jeolojik efsanedir!

Burdur merkezde, 17. yüzyıl sivil Osmanlı mimarisinin en güzel örnekleri bulunur. Ahşap ve kerpicin ustalıkla kullanıldığı bu asırlık konakların içine girdiğinizde, özellikle “Başoda” olarak bilinen misafir odalarının ahşap tavanlarındaki altın varaklı, inanılmaz detaylı ahşap oymacılığını görürsünüz. O ahşap cumbaların altından Burdur’un asırlık sokaklarına bakmak, zamanın nasıl yavaş aktığını hissettirir. (Merkezdedir, ücretsiz veya çok cüzi bir ücretle gezilebilir).

Şehrin en yüksek tepelerinden biri olan Pazar mahallesinde yer alır. İlhanlılar döneminde yapılıp sonradan Osmanlı mimarisiyle yenilenen ulu cami, şehre yüksekten bakar. Hemen yanındaki, 1930’larda kesme taştan inşa edilen 30 metre yüksekliğindeki 6 katlı Saat Kulesi ise, Burdur silüetinin en belirgin, en zarif sivil mimari mührüdür.