Tokat Kışın Gezilecek Yerler Rehberi: Kışın Mutlaka Görülmesi Gereken Yerler

Dışarıda eksi derecelerdeki o dondurucu Tokat ayazı eserken, yerin metrelerce altına inip yılın her dönemi sabit 18 derece sıcaklığa sahip bu devasa yeraltı sarayına sığınmak, kış tatilinin en konforlu ve en şaşırtıcı keşiflerinden biridir. Dünyada eşine çok nadir rastlanan devasa “soğan sarkıtları”, kristalleşmiş kireçtaşı sütunları ve mağaranın o loş, sessiz, oksijen dolu atmosferinde yürümek; milyonlarca yıllık jeolojik bir sanat galerisini dışarıdaki kar fırtınasından tamamen izole, sımsıcak bir şekilde tecrübe etme imkanı sunmaktadır.

Tokat şehir merkezinin kalbinde asırlardır ticaretin ve zanaatın nabzını tutan bu devasa Osmanlı kervansarayı, dışarıdaki dondurucu rüzgardan kaçıp şehrin o dinamik, sımsıcak esnaf kültürüne sığınmak için kusursuz bir mimari merkezdir. İki katlı ve açık avlulu yapısına rağmen, içerisindeki tarihi dükkanların yanan sobaları etrafında dolaşmak; o meşhur Tokat yazmalarının, bakır ustalarının ritmik çekiç seslerinin ve asırlık taş kemerlerin arasında kışın o hareketli şehir ritminin tadını otantik bir kültür içinde çıkarmayı sağlamaktadır.

Şehrin tam kalbinde, sarp ve dik bir volkanik kayalık üzerine bir kartal yuvası gibi oturtulmuş olan bu tarihi garnizon, kış mevsiminde sislerin arasına karıştığında adeta bir Transilvanya şatosunu andıran inanılmaz ürkütücü ve epik bir görünüme bürünmektedir. Zirvesine tırmanan o karlı ve dondurucu rüzgarlı taş yollardan geçerek, bir zamanlar meşhur “Kazıklı Voyvoda”nın esir tutulduğu o zindanlara bakmak ve karlar altındaki Tokat ovasını kuşbakışı izlemek, tarihi bir film karesinin içindeymiş hissi veren sarsıcı bir maceradır.

Tokat’ın o çetin ve dondurucu kış şartlarına karşı mimari bir çözüm olarak, üzeri devasa bir kubbeyle tamamen kapatılmış olan bu anıtsal bilim yuvası, kışın o sert rüzgarlarından korunarak Selçuklu öncesi dönemin o ulu ilim atmosferini hissetmek için kusursuz bir sığınaktır. Kar yağışı altında o sade, kalın ve ağırbaşlı taş duvarlardan içeri adım atıldığında; ortasındaki avlusu dahi devasa bir taş kubbeyle örtülü olan bu loş ve mistik mekan, geçmişin o sıcak ve korunaklı eğitim kültürünü ziyaretçilerin ruhunda derin bir sükunetle yeniden canlandırmaktadır.

Reşadiye ilçesinin o sarp ve yoğun çam ormanlarıyla kaplı derinliklerine gizlenmiş bu efsanevi tatlı su gölü, kış mevsiminde sularının tamamen buz tutması ve etrafındaki ağaçların metrelerce kar altında kalmasıyla kelimenin tam anlamıyla bir İskandinav kış masalına dönüşmektedir. Şehrin kargaşasından yüzlerce kilometre uzakta, gölün o donmuş ve pürüzsüz yüzeyine yansıyan karlı köknar ağaçlarını izleyerek sessiz bir kar yürüyüşü yapmak; medeniyetten tamamen izole olmak ve doğanın o en ilkel, saflık dolu ve vahşi güzelliğiyle baş başa kalmak isteyenler için eşsiz bir doğa safarisidir.

Pazar ilçesinin o geniş ovasında yer alan ve sazlıklarla çevrili bu sığ ve devasa sulak alan, kış mevsimi geldiğinde sularının üzerine çöken o yoğun sis tabakası ve kışlayan yaban kuşlarının o melankolik sesleriyle tam bir doğa belgeseli atmosferine dönüşmektedir. Ziyaretçi trafiğinin sıfıra indiği bu dondurucu ve ıssız doğa harikasında, ahşap gözetleme kulelerinden sazlıkların karlar altındaki o sarımtırak, pastoral silüetini izlemek; doğanın o mutlak ve telaşsız kışlık döngüsünü sessizlik içinde tefekkür etmek isteyenler için paha biçilemez bir ornitolojik (kuş gözlemi) inzivadır.

Etrafı sık çam ve meşe ormanlarıyla çevrili olan, Yeşilırmak’ın o deli sularının dizginlenmesiyle oluşmuş bu devasa baraj gölü; kış aylarında ormanlık tepelerin karla kaplanması ve göl sularının koyu lacivert, durgun bir aynaya dönüşmesiyle nefes kesici bir kışlık fiyort manzarası sergilemektedir. Karlı patikalardan göl kenarına inip, o dondurucu rüzgar eşliğinde kıvrımlı koyların ve su yüzeyine çöken sislerin fotoğrafını çekmek; Tokat’ın o sert karasal ikliminin ortasında Karadeniz hissi veren, son derece dingin ve yalnız bir tabiat terapisidir.

Tarihi İpek Yolu üzerinde asırlar boyunca kışın o amansız bozkır fırtınalarından kaçan tüccar kervanlarına sımsıcak bir yuva olmuş bu görkemli Selçuklu kervansarayı, kış aylarında kalın kesme taş kemerlerinin ardında olağanüstü ağırbaşlı bir nostalji barındırmaktadır. Karlar altındaki o devasa açık avlusuna girildiğinde, dışarıdaki dondurucu rüzgarın anında kesilmesi ve taş mimarinin o korunaklı, ısıtıcı kapalı mekanlarının (hol) ihtişamı; ziyaretçilere geçmişte kervanların yanan odun ateşleri etrafında nasıl ısındığını zihinde canlandırarak son derece samimi ve tarihi bir kış molası sunmaktadır.

Geleneksel Tokat sivil mimarisinin o estetik, ahşap karkaslı ve gösterişli şaheserlerinden biri olan bu 19. yüzyıl konağı, dışarıda lapa lapa kar yağarken Tokat’ın köklü etnografik geçmişine sımsıcak bir ortamda sığınmak isteyenler için kusursuz bir kapalı alan durağıdır. “Paşa Odası”nın o muazzam ahşap tavan işlemeleri, alçı süslemeleri ve eski Tokat kışlarının o sobalı, samimi yaşam kültürünü yansıtan sedirli odalarında dolaşmak; ziyaretçileri kışın o dondurucu ayazından çekip alarak, Anadolu insanının o telaşsız, asil ve estetik ev içi yaşantısına doğru harika bir zaman yolculuğuna çıkarmaktadır.

Sokak aralarından yükselen ney seslerinin, kışın o loş ve melankolik günleriyle mükemmel bir tasavvufi uyum yakaladığı bu asırlık ahşap bina, dışarıdaki dondurucu ve sert Karasal iklimden kaçıp manevi bir sükunete sığınmak isteyenler için son derece estetik bir sığınaktır. Ahşap semahanenin o asırlık ve gıcırdayan zemininde yürümek, derviş hücrelerinin o soba sıcaklığındaki dervişane yaşamını zihinde canlandırmak ve kış yağışlarının o ahşap çatılarda çıkardığı ritmik sesi dinlemek, ziyaretçilere dünya telaşından kopuk, ruhani bir kış izolasyonu sağlamaktadır.

Tarihin en ünlü komutanlarından Jül Sezar’ın o meşhur “Veni, Vidi, Vici” (Geldim, Gördüm, Yendim) sözünü tüm dünyaya haykırdığı bu antik garnizon, kış mevsiminde o sarp tepesinin üzerine düşen karlar ve dondurucu Zile rüzgarlarıyla tam bir Roma dönemi destanına bürünmektedir. Zirvesine tırmanan o taşlı yollardan geçerek karlar altındaki Zile ovasını kuşbakışı izlemek ve kalenin hemen eteklerindeki antik tiyatronun o beyazlara bürünmüş basamaklarında yankılanan kış sessizliğini dinlemek; ziyaretçileri binlerce yıl öncesinin o çetin ve efsanevi imparatorluk savaşlarına doğru sarsıcı bir zaman yolculuğuna çıkarmaktadır.

Anadolu’da çok nadir görülecek bir şekilde, Danişmentli, Selçuklu, İlhanlı ve Osmanlı dönemlerine ait onlarca devasa anıtsal eserin tek bir cadde üzerine inci gibi dizildiği bu tarihi sokak; kış aylarında karlar altında kaldığında tam anlamıyla yaşayan bir açık hava müzesine dönüşmektedir. Dondurucu bozkır havasına inat; Deveciler Hanı, Arastalı Bedesten ve Takyeciler Camii’nin o kalın taş duvarları ve asırlık kışlık avluları arasında yürüyüş yapmak, 900 yıllık Türk-İslam mimarisinin bu çetin iklimde nasıl sımsıcak bir medeniyet inşa ettiğini adım adım hissettirmektedir.

Sulusokak güzergahındaki tarihi Arastalı Bedesten’in modern bir anlayışla restore edilmesiyle şehre kazandırılan bu müze, kış aylarının o dondurucu ve yağışlı günlerinde dışarıdaki ayazdan korunarak Tokat’ın ruhuna ve esnaf geçmişine sımsıcak bir ortamda sığınmak için tasarlanmış kusursuz bir kapalı alandır. Ahşap zeminli, tonoz tavanlı odalarında sergilenen Tokat baskıcılığını (yazma), tarihi bakırcılık zanaatını ve şehrin o köklü gastronomi kültürünü anlatan mankenli canlandırmaları üşümeden incelemek; ziyaretçilere efor sarf etmeden inanılmaz zengin ve sıcak bir etnografik şölen yaşatmaktadır.

Tokat Meydanı’nın o geniş ve hareketli dokusunda asırlardır vakur bir şekilde ayakta duran, Mimar Sinan ekolünün o ağırbaşlı estetiğini yansıtan bu 16. yüzyıl Osmanlı külliyesi, kış mevsiminde o kurşun kaplı kubbesine düşen kar taneleriyle şehrin en asil silüetlerinden birini oluşturmaktadır. Dondurucu bozkır rüzgarlarından kaçıp, şadırvanlı avlusundan geçerek o kalın taş duvarların ardındaki manevi sıcaklığa sığınmak ve hemen yanındaki tarihi Ali Paşa Hamamı’nın o tüten bacalarından yayılan buharı izlemek; geçmişin o arındırıcı ve ısıtıcı kışlık Osmanlı kültürünü ruhunuzda hissettirmektedir.

Betonlaşmaya karşı inatla direnen ve restore edilerek şehre yeniden kazandırılan o muazzam sivil mimari örneklerinin sıralandığı bu daracık tarihi sokak, kış mevsiminde Arnavut kaldırımlarına düşen karlar ve bacalarından tüten odun dumanlarıyla tam bir klasik Anadolu kış masalına bürünmektedir. Cumbalı, ahşap karkaslı ve kerpiç dolgulu o iki katlı konakların arasında esen soğuk rüzgara inat yürüyüş yapmak; ziyaretçileri modern çağın telaşından söküp alarak, 19. yüzyıl Tokat’ının o kapı önü sohbetleriyle dolu, samimi, telaşsız ve sımsıcak kışlarına doğru hüzünlü bir zaman yolculuğuna çıkarmaktadır.

Tokat’ın o dondurucu kuru ayazında, tarihi sokaklarda veya Ballıca’nın yeraltı dehlizlerinde harcanan enerjiyi, Karadeniz ve İç Anadolu mutfağının o muhteşem senteziyle geri kazanmak bu zengin kış tatilinin tartışmasız en ödüllendirici finalidir. Dışarıdaki eksi derecelerden kaçıp, özel fırınlarda salkım salkım asılarak kendi yağıyla pişen o efsanevi “Tokat Kebabı”nın fırın ateşinde ısınmak; ardından yöreye özgü asma yaprağı, mercimek ve cevizle hazırlanan “Tokat Batı” ile damakları şenlendirmek ve üzerine “Zile Pekmezi” sürülmüş sıcacık “Cevizli Çörek” ile bedeni şarj etmek kışın en büyük ziyafetidir.