Malatya Kışın Gezilecek Yerler: Levent Vadisi’nde Kış ve Kayısı Tatlısı

İnsanlık tarihinin ilk devletçi toplum yapısına ve ilk bürokrasisine sahne olan bu devasa kerpiç saray kompleksi, kış aylarında ziyaretçi yoğunluğundan tamamen arınarak tarihin o ulu ve sessiz yüzünü en saf haliyle sergilemektedir. Koruma çatısı altında kardan muhafaza edilen kerpiç duvarların ve binlerce yıllık tapınak kalıntılarının arasında yürümek, dışarıdaki dondurucu Doğu Anadolu ayazına inat, ziyaretçilerine M.Ö. 3000’li yılların Mezopotamya’sında sıcacık ve gizemli bir zaman yolculuğu yaptırarak tarihin ağırlığını ruhun en derinliklerinde hissettirir.

Darende ilçesinde, ortasından Tohma Çayı’nın coşkuyla aktığı bu devasa ve sarp kayalık vadi, kış mevsimi geldiğinde suların kısmen donması ve yamaçların bembeyaz karla kaplanmasıyla tam bir doğa harikasına dönüşmektedir. Kanyonun içine doğru uzanan ahşap yürüyüş yollarında ilerlerken, sarp kayalıklardan sızan suların oluşturduğu devasa buz sarkıtlarını (stalaktitleri) izlemek ve dondurucu soğukta dahi 22 derece sıcaklıkta kaynayan Kudret Havuzu’nun o tüten buharlarına şahit olmak, insanı doğanın mucizeleri karşısında hayrete düşürmektedir.

Türkiye’nin sayılı doğal şelalelerinden biri olan Günpınar, kış aylarında hava sıcaklığının eksi derecelere düşmesiyle birlikte sularının tamamen veya kısmen donarak devasa bir kristal sanat eserine dönüştüğü muazzam bir doğa anıtıdır. Yaklaşık 40 metre yükseklikten dökülen suların havada donarak oluşturduğu o devasa ve sivri buz kütleleri, etraftaki karlı çam ve meşe ağaçlarıyla birleştiğinde doğa fotoğrafçıları ve macera tutkunları için kelimenin tam anlamıyla “Karlar Ülkesi”nden fırlamış epik ve destansı bir kadraj sunmaktadır.

Dışarıdaki o dondurucu Doğu Anadolu ayazından kaçarak Malatya’nın o efsanevi sarı altını olan kayısının ve asırlık çekiç seslerinin yankılandığı sıcak, hareketli bir esnaf kültürüne sığınmak kış tatilinin en samimi anıdır. Tarihi çarşının üzeri kapalı veya dar sokaklarında yürürken fırınlanmış gün kurusu kayısı, cevizli sucuk ve pestil kokularının birbirine karışması, ziyaretçilere kışın o sertliğini unutturarak Anadolu’nun o tok gözlü, bereketli ve sımsıcak ticari misafirperverliğini bizzat yaşatmaktadır.

Tarihi İpek Yolu üzerinde, kış fırtınalarından ve dondurucu soğuklardan kaçan kervanlara yüzyıllar boyunca kucak açmış olan bu devasa Osmanlı eseri, kışın karlar altında kaldığında tarihi misyonunu çok daha güçlü bir şekilde hissettirmektedir. Kesme taştan yapılmış devasa duvarlarından içeri adım atıp, kemerli hollerinde yankılanan ayak seslerinizi dinlemek; 17. yüzyılın o zorlu kış şartlarında yolculuk eden tüccarların bu kalın duvarlar ardında ateşi ve güvenliği nasıl bulduklarını zihninizde canlandıran destansı bir deneyimdir.

Anadolu Selçuklu mimarisinin İran Selçuklu mimarisiyle sentezlendiği ve tuğla-çini işçiliğinin adeta bir sanat eseri gibi ilmek ilmek dokunduğu bu asırlık yapı, kışın o gri ve kapalı günlerinde içerisindeki manevi sıcaklığıyla sığınılacak muazzam bir mabettir. Avlusuna ve yazlık bölümlerine düşen bembeyaz karların, koyu renkli tuğla örgüler ve turkuaz renkli çinilerle yarattığı o estetik kontrast, kışın o vakur duruşuyla birleştiğinde ziyaretçilerine Selçuklu’nun yüksek zevkini ve manevi derinliğini tarifsiz bir şekilde yansıtmaktadır.

Tam 65 milyon yıllık bir jeolojik geçmişe sahip olan ve Amerika’daki Büyük Kanyon’u andıran bu devasa fay kırığı, kış aylarında sarp uçurumlarının ve mağaralarının karla kaplanmasıyla kelimenin tam anlamıyla gerçeküstü bir “Buzul Çağı” manzarasına dönüşmektedir. Yerden 104 metre yükseklikte, uçuruma doğru uzanan cam seyir terasının üzerine kış rüzgarları eşliğinde çıkmak, aşağıda kıvrılarak uzanan karlı vadinin o dipsiz ve sessiz görkemi karşısında insanın doğa karşısındaki küçüklüğünü hissettiren en ekstrem ve destansı kış aktivitelerinden biridir.

Darende’nin o sarp ve karlı kayalıklarının hemen eteklerinde, Tohma Kanyonu’nun girişinde konumlanan bu devasa manevi kompleks, kışın o dondurucu ve melankolik günlerinde ruhani bir inziva arayanların Anadolu’daki en huzurlu duraklarından biridir. İçerisindeki ahşap işçiliği, avlusunda yüzen kutsal balıkları ve etrafını saran karlı doğanın yarattığı o muazzam sessizlik; dışarıdaki fiziki soğuğu unutturarak, ziyaretçilerin kalbine tasavvufun o derin, sıcak ve kapsayıcı hoşgörüsünü kusursuz bir şekilde aşılamaktadır.

Dışarıdaki kar fırtınasından ve ayazdan kaçıp, nostaljinin ve teknolojinin tarihsel evrimini sımsıcak bir ahşap evin içinde keşfetmek isteyenler için Türkiye’nin en özgün ve sürprizli kış kapalı alan etkinliklerinden biridir. 1800’lü yıllardan günümüze kadar ulaşan devasa körüklü makinelerden casus kameralarına kadar uzanan binlerce parçalık bu koleksiyon, kışın o durağan günlerinde ziyaretçilere zamanın nasıl dondurulduğunu göstererek, görsel sanatların tarihi koridorlarında ısıtan ve eğlendiren bir yolculuk sunmaktadır.

Malatya’nın o efsanevi eski konak yaşamını, dışarıda lapa lapa kar yağarken cumbalı pencerelerin ardından sokağı izleyerek hissetmek ve Osmanlı dönemi sivil mimarisinin o estetik zarafetine tanıklık etmek için tasarlanmış tarihi bir sığınaktır. İki katlı, kerpiç ve ahşap karışımı bu asırlık konakların sıcak, halı serili odalarında dolaşırken; Kış aylarında sedirde oturup kuruyemiş yenilen, soba etrafında toplanılan o eski, telaşsız ve samimi Malatya gecelerinin hatıraları ziyaretçinin gözünde canlı bir film gibi akmaktadır.

Malatya’nın sıcak yaz aylarında şehrin en büyük kaçış noktası olan bu devasa çam ağaçlarıyla çevrili gölet, kış mevsimi geldiğinde sularının kısmen donması ve etrafındaki yürüyüş yollarının bembeyaz bir örtüyle kaplanmasıyla inanılmaz derecede dingin ve melankolik bir kış inzivasına dönüşmektedir. Karlar altındaki çam ağaçlarının göle yansımasını izlemek ve dondurucu soğuğa rağmen doğanın bu sessiz uyku haline şahitlik etmek, fotoğrafçılar ve huzur arayanlar için muazzam bir görsel şölen ve ruhsal bir dinlenme fırsatı sunmaktadır.

Doğu Anadolu’nun sarp ve ulu dağları arasına gizlenmiş olan bu vahşi kanyon, kış aylarında Kozluk Çayı’nın hırçın sularının buz tutan kayalıklar arasından akışıyla doğanın en ilkel ve en saf güzelliğini gözler önüne seren destansı bir rotadır. Çevresindeki meşe ve çınar ormanlarının kış uykusuna yattığı bu devasa kayalık vadide, sadece suyun ve dondurucu rüzgarın sesini dinleyerek yürüyüş yapmak, ekstrem doğa sporlarına ve keşif duygusuna aşık gezginler için unutulmaz, epik bir kış macerası vadetmektedir.

Kışın o sert ve gri gökyüzü altında, asırlık taş ve kerpiç konakların dar sokaklarına düşen kar taneleri, Arapgir’i kelimenin tam anlamıyla bir açık hava müzesine ve nostaljik bir film setine dönüştürmektedir. Dışarıdaki keskin ayazdan kaçıp, 19. yüzyıldan kalma tarihi Millet Hanı’nın o korunaklı ve kalın taş duvarları arasına sığınmak, avlusunda yanan sobanın etrafında yöresel reyhan çayı yudumlayarak eski kervanların kış aylarındaki o sıcak ve telaşsız sığınma kültürünü bizzat yaşamak kış gezisinin en değerli anlarındandır.

Beydağları’nın eteklerinde yer alan ve şehrin oksijen deposu olan bu geniş rekreasyon alanı, kışın o sert soğuklarında göl yüzeyinin donması ve etrafındaki bitki örtüsünün tamamen kırağı tutmasıyla adeta İskandinav kışını andıran bir manzaraya bürünmektedir. Ziyaretçi kalabalığından tamamen arınmış olan parkın karlı patikalarında yapılan sabah yürüyüşleri, sadece karın gıcırtısı eşliğinde doğanın minimalist güzelliğini izlemek ve Beydağları’nın karlı zirvelerini en net açıdan fotoğraflamak için şehre çok yakın ama stresten çok uzak bir kaçış noktasıdır.

Dışarıda rüzgarın uğuldadığı ve kar fırtınasının şehri esir aldığı bir kış gününde, eski zamanların o cızırtılı radyo frekanslarında ve gramofon taş plaklarında nostaljik bir yolculuğa çıkmak için tasarlanmış, sımsıcak bir kültür sanat mekanıdır. İki katlı geleneksel bir Malatya evinin ahşap kokulu odalarında sergilenen yüzlerce antika cihazı incelemek, teknolojinin zaman içindeki evrimini soğuktan tamamen izole ve konforlu bir ortamda keşfederken eski kış gecelerinin o samimi radyo tiyatrosu günlerine nostaljik bir dönüş yapmayı sağlamaktadır.

Tarihi İpek Yolu’nun o acımasız ve dondurucu kış aylarında, ticaret kervanlarının donmaktan kurtulduğu bu devasa ve sarsılmaz Osmanlı eseri, karlar altında kaldığında tarihi misyonunun ağırlığını çok daha güçlü bir şekilde ziyaretçilerine hissettirmektedir. Avlusuna ve kalın taş revaklarına kar düştüğünde ortaya çıkan o muazzam ve vakur estetik; yüzyıllar öncesinin mimarisinin, kışın en vahşi fırtınalarını ve ayazını dışarıda bırakıp içeride nasıl güvenli, sıcak bir mikro-dünya yarattığının en canlı ve ayakta kalan kanıtlarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Dünyanın sekizinci harikası olarak kabul edilen ve Kommagene Krallığı’nın devasa tanrı heykellerini barındıran bu 2150 metrelik zirve, kış aylarında metrelerce kar altında kalarak ulaşılması en güç ama dünyanın en epik kış manzaralarından birini yaratmaktadır. Karların arasından sadece başları görünen devasa heykellerin o dondurucu ve ıssız yalnızlığı, yalnızca profesyonel dağcılık donanımına sahip ekstrem kış kaşiflerinin şahit olabileceği; doğanın ve insanlık tarihinin kar fırtınaları altındaki o en destansı, en hüzünlü ve en büyüleyici karşılaşmasıdır.

Şehrin tam kalbinde, Çavuşoğlu Mahallesi’nde yer alan ve 18. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilen bu devasa tarihi Ermeni kilisesi, kışın gri gökyüzü altında taş mimarisinin o ağırbaşlı ve asil duruşuyla şehrin çok kültürlü hafızasını canlandırmaktadır. Yıllarca süren restorasyonun ardından kültür ve sanat merkezine dönüştürülen bu yapının yüksek tonozları altına girildiğinde, dışarıdaki dondurucu ayaza inat, kesme taşların o tarihi sıcaklığını hissetmek ve geçmişin o kozmopolit, hoşgörü dolu Malatya kışlarını zihinde yeniden kurgulamak son derece derin bir deneyimdir.

Doğanşehir ilçesinin sarp dağlarına gizlenmiş bu devasa karstik yeraltı oluşumu, kış aylarının o dondurucu yüzeyinden kaçarak yeraltının o izole ve sabit ılıman iklimine sığınmak isteyen macera ve doğa tutkunları için eşsiz bir keşif rotasıdır. Mağaranın içerisindeki yeraltı göletleri, devasa sarkıt ve dikitler; dışarıda kar yağarken yeraltında binlerce yıldır devam eden o sessiz ve karanlık doğa inşasını, sanki zamanın tamamen durduğu fantastik bir başka evrende gibi efor sarf ederek inceleme şansı vermektedir.

Tohma’nın buzlu sularında ve Nemrut’un karlı eteklerinde harcanan enerjiyi, Doğu Anadolu’nun en zengin, en yüksek kalorili ve sımsıcak lezzetleriyle geri kazanmak, bu zorlu kış tatilinin tartışmasız en ödüllendirici ve damak çatlatan finalidir. Eksi derecelerdeki sokaklardan kaçıp, odun ateşinde 12 saat boyunca bakır sinilerde kendi suyuyla pişen efsanevi Malatya “Kağıt Kebabı”nı tatmak ve ardından üzerine taze kaymak konulmuş sıcacık “Kayısı Tatlısı” yemek, vücudun kış soğuğuna karşı ihtiyaç duyduğu tüm enerjiyi en geleneksel şekilde sunmaktadır.