Bu yazımız içerisinde Erzincan Tarihi Yerler üzerine konuşacağız. Erzincan; yeryüzünün en acımasız sarsıntılarını yaşamış, defalarca yerle bir olmuş ama her defasında Fırat’ın o asi sularından güç alıp küllerinden çok daha görkemli bir şekilde yeniden doğmuş bir şehirdir. 1939 depreminin o karanlık gölgesini bilmeyen yoktur; ancak o yıkıntıların ve ovasının ardında, dağlara kazınmış öylesine devasa bir tarih yatar ki, insanın aklı durur.
Burası; 3000 yıl önce Urartu krallarının altın eşyalarla yerin metrelerce altına gömüldüğü, Mengücek beylerinin sarp kayaları oyarak geçilmez kaleler inşa ettiği ve Kemaliye halkının o devasa kanyonu kazma kürekle delerek dünyaya meydan okuduğu bir inat ve asalet coğrafyasıdır. YeGez olarak hiçbir kelime sınırına takılmadan hazırladığımız bu destansı rehberde, sizi sadece tulum peyniri tatmaya değil; dünyanın en büyük kanyonlarından birinde yutkunmaya, eşi benzeri olmayan yuvarlak türbelerde mimarinin şifresini çözmeye ve sarp kalelerde Selçuklu rüzgarını hissetmeye davet ediyoruz.
Bölüm: Urartu Altınları ve Mengücek Kartalları (Merkez, Üzümlü & Kemah)
Erzincan fethimize, ovasının doğusundan, altın işlemeciliğinin antik dünyadaki merkezinden ve sarp Fırat vadisindeki geçilmez şatolardan başlıyoruz.
3000 Yıllık Tapınak ve Yeraltı Mezarları: Altıntepe Urartu Kalesi
Erzincan merkeze sadece 15 kilometre uzaklıktaki Üzümlü ilçesi sınırlarında yer alan bu volkanik tepe, Anadolu’nun en zengin Urartu (M.Ö. 8. yüzyıl) yerleşimlerinden biridir.
Fırat’ın Geçilmez Kartal Yuvası: Kemah Kalesi
Erzincan merkezden batıya, Karasu (Fırat) Nehri’nin o devasa kanyonlar açtığı vadilere girdiğinizde, Kemah ilçesinde tüylerinizi ürpertecek bir garnizon yükselir.
Surların Dibindeki Gizem: Melik Gazi Türbesi (Kemah)
Kemah Kalesi’nin o devasa gölgesinin düştüğü noktada, Fırat Nehri’nin kenarında, Anadolu’yu Türkleştiren efsanevi kahramanlardan biri yatar. Burası, Mengücek Beyliği’nin kurucusu Emir Mengücek Gazi’nin veya torunu Melik Gazi’nin yattığına inanılan, 12. yüzyıla ait o eşsiz türbedir.
Şehrin Manevi Muhafızı: Terzibaba Türbesi ve Mezarlığı
Erzincan merkeze döndüğünüzde, devasa ağaçların arasında, Türkiye’deki en ilginç ve en huzur verici mezarlık mimarilerinden biriyle karşılaşırsınız. Burası, asıl mesleği terzilik olan ama ahlakı ve ilmiyle 19. yüzyılda şehrin en büyük manevi önderi haline gelen Muhammed Vehbi’nin (Terzibaba) istirahatgahıdır.
Osmanlı’nın Asil Taş İşçiliği: Gülabibey Camii
Kemah ilçesinin o dik sokaklarında yer alan, 1454 yılında Emir Gülabibey tarafından yaptırılan bu eser, yöredeki klasik Selçuklu/Mengücek ağırlığının yanına vurulmuş çok asil bir Erken Osmanlı mührüdür. Kare planlı, tek kubbeli ve kesme taştan inşa edilmiş bu caminin kapısındaki taş işçiliği ve o sadeliğin içindeki ihtişamı, Kemah’ın sadece bir kale şehri değil, aynı zamanda zarif bir İslam merkezi olduğunu kanıtlar.
Bölüm: Dairesel Kervansaraylar ve Taşın Şiiri (Tercan)
Erzincan merkezden doğuya, Erzurum yolu üzerindeki Tercan ovasına, Anadolu’da eşi benzeri olmayan bir mimari mucizeyi görmeye gidiyoruz.
Anadolu’da Eşi Benzeri Olmayan Mucize: Mama Hatun Külliyesi ve Kervansarayı
Tercan ilçe merkezinde yer alan bu yapı, 12. yüzyıl sonunda Saltuklu Prensesi Mama Hatun adına inşa edilmiştir. Onu dünyadaki tüm kervansaraylardan ve türbelerden ayıran bir özelliği vardır: Dairesel (Yuvarlak) planı!
Sarp Dağların Gizli Katedrali: Abrenk (Vank) Manastırı ve Dikilitaşları
Tercan’ın kuzeyindeki Üçpınar köyü sınırlarında, sarp bir tepenin yamacında hem Hristiyan hem de Türk tarihinin iç içe geçtiği inanılmaz bir anıtlar topluluğu gizlidir.
Devasa Bir Kaya Apartmanı: Çadırkaya (Pekeriç) Kalesi
Tercan ovasının ortasında aniden yükselen, adeta gökten düşmüş gibi duran devasa bir kaya kütlesi görürsünüz. Bu kayanın içi, antik çağlardan beri insanlar tarafından oyularak bir kale-şehre dönüştürülmüştür.
Dehlizler ve Sarnıçlar: Kayalara oyulmuş onlarca oda, yeraltı dehlizleri ve devasa su sarnıçlarıyla dolu bu “Kaya Kale”, bölgenin en eski savunma noktalarından biridir. Kayaların arasındaki dar geçitlerden zirveye tırmanıp Tercan ovasına bakmak, antik bir gözcü gibi hissettirir.
Bölüm: İnsanın Kayaya Meydan Okuması (Kemaliye / Eğin)
Şimdi Erzincan’ın, hatta Türkiye’nin en dramatik, en sarp ve sivil mimarisiyle en büyüleyici noktasına, Fırat’ın (Karasu) yardığı o devasa derinliklere, Kemaliye’ye iniyoruz.
Dünyanın En Büyük İkinci Kanyonu: Karanlık Kanyon
ABD’deki Grand Canyon’dan sonra dünyanın en büyük ikinci kanyonu olarak kabul edilen Karanlık Kanyon, Fırat Nehri’nin sarp kayalıkları binlerce yılda yarmasıyla oluşmuştur.
İnsan Emeğinin Şahikası: Kemaliye Taş Yolu
Karanlık Kanyon’un o sarp ve dik yamaçlarına bakınca “Buradan yol geçmez” dersiniz. Ama Kemaliye halkı 130 yıl boyunca kazma, kürek ve balyozla bu kayaları oyarak dünyanın en tehlikeli ve en görkemli yollarından birini yapmıştır.
Sarp Yamaçların Ahşap Şiiri: Tarihi Kemaliye (Eğin) Evleri
Kemaliye’ye girdiğinizde (eski adıyla Eğin), sizi dut ve ceviz ağaçlarının gölgesinde, sarp yamaçlara teraslar şeklinde dizilmiş, o muazzam ahşap-taş uyumlu evler karşılar.
Lökhane ve Mani Kapıları: Bu evlerin kapı tokmaklarından, tavan süslemelerine kadar her detay bir sanat eseridir. Özellikle kapılardaki “Gurbet” temalı maniler ve “Lök” (dut ve ceviz ezmesi) yapılan tarihi taş değirmenler Kemaliye ruhunun özüdür. UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan bu sokaklarda kaybolmak, Karadeniz ve İç Anadolu mimarisinin o eşsiz karışımını solumaktır.
Bilimin Işığı: Ali Demirsoy Doğa Tarihi Müzesi
Kemaliye’nin o asırlık sokaklarının ortasında, Türkiye’nin en zengin doğa tarihi müzelerinden birine rastlamak büyük bir sürprizdir. Bölgedeki milyonlarca yıllık fosiller, endemik bitkiler ve jeolojik örneklerin sergilendiği bu müze, sarp dağların arasındaki bir bilim vahasidir. (Kemaliye merkezdedir, giriş cüzi bir ücrettir).
YeGez Erzincan Ziyaretçi Rehberi: Fırat’ın Rüzgarı ve Dönerin Sırrı
Erzincan, iklimiyle insanı çarpan, mutfağıyla ise mest eden bir şehirdir. Bu sarsılmaz şehri fethederken şu notlar hayat kurtarır:
İklim Stratejisi: Ne Zaman Gidilir?
Gastronomi: Yaprağın ve Tulumun Hükmü
Kapanış: Kayaların ve Sabrın Şehrine Veda
Erzincan; sadece depremlerle yıkılan bir ova kenti değil, Urartu krallarının altını nakşettiği, Saltuklu prenseslerinin taşa şiir yazdığı ve insan elinin devasa kanyonları kazma kürekle deldiği bir irade beyanıdır.
Mama Hatun’un o dairesel avlusunda mimarinin gizemini çözer, Karanlık Kanyon’un o uçsuz bucaksız derinliğinde doğanın gücü karşısında ürperirsiniz. Taş Yolu’nda yürürken 130 yıllık bir sabrın tozunu yutar, o efsanevi yaprak dönerden bir lokma aldığınızda bu toprakların cömertliğini anlarsınız. Burası, her yıkılışında Fırat’tan güç alıp ayağa kalkanların, taşın ve sabrın efsaneye dönüştüğü yeryüzündeki o eşsiz mühürdür.
YeGez olarak hazırladığımız bu 15 duraklık devasa Erzincan rehberinin; o sarp tünellerde ve tarihi konaklarda size kusursuz bir yol arkadaşı olmasını diliyoruz. Fırat’ın serinliği ve tulum peynirinin o keskin lezzeti hep sizinle, yollarınız hep açık olsun!
Erzincan rehberleri
Erzincan ile ilgili 2 rehber daha sizi bekliyor.
