Aydın Tarihi Yerler Rehberi: Filozofların Kenti (Afrodisias, Milet & Didim)

Bu yazımız içerisinde Aydın Tarihi Yerler üzerine konuşacağız. Ünlü tarihçi Herodotos, Aydın ve çevresi için “Gökyüzünün altındaki en güzel yeryüzü” der. Gerçekten de Büyük Menderes Nehri’nin suladığı bu devasa ova, binlerce yıl boyunca sadece tarımın değil; sanatın, bilimin ve mimarinin de dünyadaki en büyük sahnelerinden biri olmuştur.

Bugün modern tatilciler Kuşadası veya Didim sahillerinde güneşlenirken, aslında hemen arkalarındaki dağlarda; ayın hareketlerini ilk hesaplayan astronomların yaşadığı, mermerin adeta bir hamur gibi yontularak tanrıçalara sunulduğu ve dünyanın kaderini belirleyen kehanetlerin fısıldandığı devasa metropoller yatmaktadır. YeGez olarak hazırladığımız bu destansı rehberde, sizi sadece deniz kenarında yürümeye değil; 30.000 kişilik arenalarda gladyatörlerin kılıç seslerini duymaya, Büyük İskender’in ayak bastığı devasa tapınakların gölgesinde soluklanmaya ve Ege’nin o asırlık efelerinin yaşadığı konaklara davet ediyoruz.

1. Bölüm: Kehanetin, Felsefenin ve Mermerin Başkentleri

Kehanetin, Felsefenin ve Mermerin Başkentleri

Aydın turumuza şehrin en batısından, denizin ve mitolojinin kucaklaştığı Söke ve Didim ovalarından başlıyoruz.

Kilis Kamp Alanları – Kilis Kamp Yapılacak Yerler

×

1. Antik Dünyanın Geleceği Burada Yazıldı: Apollon Tapınağı (Didim)

Didim ilçe merkezinin tam ortasında, modern binaların arasından aniden gökyüzüne doğru fırlayan o devasa mermer sütunları gördüğünüzde aklınız başınızdan gidecek. M.Ö. 8. yüzyılda temelleri atılan Didyma Apollon Tapınağı, antik dünyanın Delphi’den (Yunanistan) sonraki en büyük ve en önemli kehanet (gelecekten haber alma) merkeziydi.

• Hikayesi ve Medusa Başı: Bu tapınak o kadar büyüktür ki (109×51 metre), inşası asırlar sürmüş ve hiçbir zaman tam olarak bitirilememiştir. Savaşlara girmeden önce krallar ve komutanlar buraya gelir, tapınağın rahiplerine yüklü bağışlar yapar ve savaşın sonucunu sorarlardı. Sütunların çapı o kadar geniştir ki, birkaç insan el ele tutuşsa anca kavrar. Tapınağın bahçesinde yer alan ve Didim’in sembolü haline gelen o devasa çatlamış Medusa Başı heykeli, antik dönemin en usta taş oymacılığının kanıtıdır. Devasa tünellerinden geçip tapınağın avlusuna çıktığınızda, kendinizi karınca gibi hissedersiniz.

• Konum: Didim ilçe merkezi (Yenihisar Mahallesi).

• Ulaşım: Didim’in tam kalbinde olduğu için yürüyerek veya tüm şehir içi dolmuşlarla kapısına kadar ulaşılır. Çevresi kafelerle doludur.

• Giriş Ücreti: Kültür Bakanlığı’na bağlı biletli ören yeridir, Müzekart geçerlidir.

2. Bilimin ve Felsefenin Doğduğu Liman: Milet (Miletos) Antik Kenti

Didim’den çıkıp Söke ovasına (Balat köyüne) doğru ilerlediğinizde, antik çağda deniz kenarında devasa bir liman şehri olan ancak Büyük Menderes’in getirdiği alüvyonlar yüzünden günümüzde denizden kilometrelerce içeride kalmış olan o efsanevi metropole, Milet’e varırsınız.

• Hikayesi ve Tiyatro: Milet, dünya tarihinin en zeki insanlarının şehridir. Matematiğin ve astronominin kurucularından Thales, Anaksimandros ve Anaksimenes burada doğmuş, tarihteki ilk “Izgara Şehir Planı”nı (birbirini dik kesen sokaklar) bulan mimar Hippodamos bu topraklarda yaşamıştır. Kente adım attığınızda sizi 15.000 kişilik, akustiğiyle büyüleyen o devasa ve sarp Milet Tiyatrosu karşılar. Tiyatronun üst katmanlarına tırmanıp ovaya baktığınızda, eskiden o ovanın Ege Denizi olduğuna inanmakta zorlanırsınız. Ayrıca Roma İmparatoru Marcus Aurelius’un karısı için yaptırdığı Faustina Hamamı’nın havuzları ve devasa heykelleri paha biçilemezdir.

• Konum: Didim ilçesi, Balat Köyü sınırlarında.

• Ulaşım: Söke-Didim karayolu üzerinden Balat sapağına girerek özel araçla rahatça ulaşılır.

• Giriş Ücreti: Devasa bir ören yeridir, Müzekart geçerlidir.

3. Mermerin Yanındaki Zarif Türk Dokunuşu: İlyas Bey Külliyesi

Milet Antik Kenti’nin kalıntılarının hemen yanı başında (yürüyüş mesafesinde), antik tiyatrodan sadece birkaç yüz metre ötede sizi 1404 yılından kalma çok özel bir Türk-İslam eseri karşılar.

• Önemi: Menteşeoğlu İlyas Bey tarafından yaptırılan bu külliye (Cami, medrese ve hamamdan oluşur), Milet’in antik mermer bloklarının devşirilmesiyle (tekrar kullanılmasıyla) inşa edilmiştir. Anadolu beylikleri döneminin mimari zarafetini taşıyan bu caminin geometrik taş oymaları ve tek kubbesi, Europa Nostra (Avrupa Kültürel Miras) ödülüne layık görülmüş, harika bir restorasyon geçirmiştir. Antik kentin içinde ezan sesinin yankılandığı o asırlık hoşgörü merkezidir.

• Giriş Ücreti: Ziyaret ücretsizdir.

4. İskender’in Ayak Bastığı Şehir: Priene Antik Kenti

Milet’ten çıkıp Söke’ye doğru Güllübahçe mevkiine geldiğinizde, Samsun Dağı’nın (Mykale) sarp yamaçlarına çam ağaçlarının arasına adeta bir tiyatro sahnesi gibi ustalıkla yerleştirilmiş Priene sizi karşılar.

• Hikayesi ve Athena Tapınağı: Priene, yukarıda bahsettiğimiz “Izgara Planı”nın (birbirini dik kesen eşit sokaklar) dünyadaki en kusursuz uygulandığı şehirdir. Büyük İskender Anadolu’yu fethederken bu şehre gelmiş ve en tepedeki o devasa Athena Tapınağı’nın yapım masraflarını bizzat üstlenmiştir. Tapınağın kalıntılarının üzerinde İskender’in adının yazdığı taşlar bulunmuştur. Dik yokuşları ve çam kokulu havasıyla, Söke Ovası’na tepeden bakan, sivil mimarinin ve 5000 kişilik enfes tiyatrosunun en iyi korunduğu İyon kentidir.

• Konum: Söke ilçesi, Güllübahçe Mahallesi.

• Ulaşım: Söke merkezden Güllübahçe minibüsleriyle veya özel araçla ulaşılır. Kenti gezmek için oldukça dik ve taşlık bir yamacı tırmanmanız gerekir (Spor ayakkabı şart!).

• Giriş Ücreti: Orman içindeki ören yeridir, Müzekart geçerlidir.

2. Bölüm: Tanrıçaların, Gladyatörlerin ve Suyun Gücü

Tanrıçaların, Gladyatörlerin ve Suyun Gücü

Deniz kenarından ayrılıp Aydın’ın iç kesimlerine, Karacasu ve Ortaklar ovasına daldığımızda, toprağın altından çıkan stadyumlar ve dünyanın en iyi heykeltıraşlarının eserleri gözünüzü kamaştırır.

5. Ara Güler’in Keşfettiği UNESCO Mirası: Afrodisias Antik Kenti

Eğer Türkiye’de sadece tek bir antik kent görme hakkınız olsaydı, bu kesinlikle Efes’le yarışacak kadar ihtişamlı olan ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde parlayan Afrodisias olmalıydı!

• Ara Güler’in Tesadüfü ve Şehrin İhtişamı: 1958 yılında efsanevi fotoğrafçı Ara Güler, bir baraj açılışından dönerken yolunu kaybedip Geyre köyüne girer. Köylülerin kahvehanede antik mermer sütunlar üzerinde kağıt oynadığını, lahitleri üzüm şırası ezmek için kullandıklarını görünce deklanşöre basar ve Afrodisias’ı tüm dünyaya duyurur. Güzellik Tanrıçası Afrodit’e adanan bu kent, antik dünyanın en ünlü Heykeltıraşlık Okulu’na ev sahipliği yapardı. Mermer ocağı şehrin hemen dibinde olduğu için, şehrin her sokağı paha biçilemez kusursuzlukta mermer heykellerle doludur.

• Dünyanın En İyi Stadyumu ve Tetrapylon: Kenti gezerken iki noktada aklınızı kaybedeceksiniz. Birincisi; 30.000 kişilik, antik dünyanın en büyük ve günümüze en kusursuz, sapasağlam ulaşmış stadyumu. İkincisi ise; şehrin sembolü olan ve bir dantel gibi işlenmiş anıtsal giriş kapısı Tetrapylon. Kenti gezdikten sonra içindeki Afrodisias Müzesi’ne girip o orijinal devasa mermer heykelleri görmeden dönmek büyük bir hatadır.

• Konum: Karacasu ilçesi, Geyre Mahallesi. (Aydın merkeze yaklaşık 90 km mesafededir).

• Ulaşım: Aydın veya Nazilli üzerinden Karacasu’ya geçip, oradan tabelalarla Geyre’ye ulaşılır. Özel araç şarttır. Aracınızı otoparka bıraktıktan sonra sizi antik kente traktörler (çekçekler) taşır.

• Giriş Ücreti: Devasa ören yeri ve müze kompleksidir, Müzekart geçerlidir.

6. Çamurdan Fırlayan Arena: Magnesia ad Maeandrum

Aydın-İzmir otoyolunda seyrederken Ortaklar sapağının hemen yanında duran bu efsanevi kent, antik dünyanın hac merkezlerinden biriydi.

• Hikayesi ve 30.000 Kişilik Dev Stadyum: Şehrin koruyucusu Artemis Leukophryene’dir ve adına Anadolu’nun en büyük tapınaklarından biri yapılmıştır. Ancak bu kenti YeGez okurları için bir efsaneye dönüştüren şey, yakın zamana kadar metrelerce alüvyon ve çamur altında yatan, ancak arkeolojik kazılarla tamamen gün yüzüne çıkarılan o efsanevi, 30.000 kişilik u-planlı devasa stadyumdur. Stadyumun zeminine indiğinizde, etrafınızı saran mermer basamaklar arasında gladyatörlerin ve at arabalarının yarışlarını gözünüzde canlandırmamak imkansızdır.

• Konum: Germencik ilçesi, Ortaklar Beldesi.

• Ulaşım: İzmir-Aydın otoyolu veya devlet karayolu üzerinde, Söke sapağına gelmeden hemen anayolun kenarındadır. Ulaşımı Türkiye’deki en kolay antik kentlerden biridir.

• Giriş Ücreti: Ören yeridir, Müzekart geçerlidir.

7. Zeytin Kokulu Kütüphane Şehri: Nysa Antik Kenti

Aydın-Denizli karayolunda Sultanhisar’ın sırtlarında, zeytin ağaçlarıyla kaplı dik bir vadiye tırmandığınızda, ünlü coğrafyacı Strabon’un eğitim gördüğü o devasa üniversite kenti Nysa‘ya varırsınız.

• Hikayesi: Nysa, ortasından akan derin bir vadinin (sel yatağının) iki yanına kurulmuş, binaların birbirine devasa antik köprülerle bağlandığı çok ilginç bir mimariye sahiptir. Kentin içinde Efes Celsus kütüphanesini andıran, devasa sütunlarıyla ayağa kaldırılmış muazzam bir kütüphanesi ve vadiye yaslanmış çok şık bir antik tiyatrosu vardır. Zeytin ağaçlarının gölgesinde, turist kalabalığından uzak, sessiz ve huzurlu bir tarih yürüyüşü için kusursuzdur.

• Konum: Sultanhisar ilçesi (Merkezden sadece 3 km içeride).

• Ulaşım: Sultanhisar merkezden kuzeye (dağa) doğru kıvrılan yolla çok kısa sürede ulaşılır.

• Giriş Ücreti: Biletli ören yeridir, Müzekart geçerlidir.

8. Dünyanın En Eski Bestesinin Vatanı: Tralleis Antik Kenti

Aydın şehir merkezinin tam kalbindeyken başınızı kuzeye, dağlara doğru kaldırdığınızda üç devasa kemer görürsünüz. Aydın’ın simgesi olan bu “Üç Gözler”, aslında devasa bir Roma Gymnasium’unun (spor ve eğitim merkezi) ayakta kalan kalıntılarıdır.

• Seikilos Ağıtı’nın Sırrı: Tralleis kenti zenginliği ve dericiliği ile ünlüydü. Ancak bu kenti dünya müzik tarihinin zirvesine taşıyan şey, 1880’lerde burada demiryolu inşaatı sırasında bulunan yuvarlak bir mermer sütundur. Üzerinde yazılar olan bu sütun, Seikilos adlı birinin ölen karısı Euterpe için yazıp bestelediği şarkıdır ve “Dünya üzerinde notalarıyla birlikte günümüze ulaşmış en eski tam müzik eseri (beste)” olarak tescillenmiştir! (Eserin orijinali bugün Danimarka’da müzededir). Üç Gözler’in etrafındaki devasa yer altı dehlizlerini (tünellerini) görmek ve şehre yukarıdan bakmak harikadır.

• Konum: Efeler (Aydın Merkez) ilçesi, Zafer Mahallesi sırtları.

• Ulaşım: Aydın merkezden taksiyle 5 dakikada veya yürüyerek dik bir yokuşu tırmanarak (15-20 dk) ulaşılır.

• Giriş Ücreti: Askeri bölge ile iç içe olan açık bir alandır, günümüzde gezmek genellikle ücretsizdir.

3. Bölüm: Bafa’nın Gizemi, Adalar ve Korsan Kaleleri

Bafa’nın Gizemi, Adalar ve Korsan Kaleleri

Aydın’ın sadece dümdüz bir ovadan ibaret olmadığını, sarp dağların göllerle ve denizle nasıl vahşice kucaklaştığını görmek için kıyı şeridinin gizemli noktalarına iniyoruz.

9. Ay Tanrıçası’nın Aşkı: Herakleia Antik Kenti (Latmos/Bafa Gölü)

Söke ovasını geçip Bafa Gölü’nün (Antik çağdaki adıyla Latmos Körfezi’nin) kıyısına geldiğinizde, Kapıkırı köyüyle tamamen iç içe geçmiş, devasa ve yuvarlak granit kayaların arasına gizlenmiş akıl almaz bir manzarayla karşılaşırsınız: Herakleia Antik Kenti.

• Hikayesi ve Endymion Efsanesi: Mitolojiye göre Ay Tanrıçası Selene, Latmos dağlarında uyuyan çoban Endymion’a öylesine aşık olur ki, onun sonsuza dek genç kalması ve hep uyuması için Zeus’a yalvarır. Selene her gece gökyüzünden süzülüp bu sarp kayalıklarda uyuyan aşkını öper. Şehre girdiğinizde, devasa Hellenistik surların, Athena Tapınağı’nın ve gölün içindeki küçük adalara yapılmış asırlık Bizans manastırlarının o ürkütücü ve büyüleyici sessizliğini dinlersiniz. Kayanın üzerine çıkıp göl manzarasında güneşi batırmak, Ege’deki en mistik deneyimdir.

• Konum: Söke/Milas sınırı, Kapıkırı Köyü (Bafa Gölü kıyısı).

• Ulaşım: Söke-Milas (Bodrum) karayolunda Bafa Gölü’nü görür görmez Kapıkırı tabelasından sağa saparak zeytinliklerin arasından özel araçla ulaşılır.

• Giriş Ücreti: Köy ile iç içe bir açık hava müzesi olduğu için kenti dolaşmak ücretsizdir.

10. Korsanların Korkulu Rüyası: Güvercinada Kalesi (Kuşadası)

Kuşadası merkezinde denize doğru baktığınızda, anakaraya kısa bir yolla (mendirekle) bağlanmış, denizin ortasında süzülen o zarif ve asırlık kaleyi görürsünüz.

• Hikayesi: Bizans döneminde temelleri atılan bu ada kalesi, Osmanlı döneminde özellikle Barbaros Hayreddin Paşa (ve sonrasında İlyas Ağa) tarafından Mora İsyanı sırasında denizden ve korsanlardan gelebilecek saldırılara karşı devasa surlarla güçlendirilmiştir. Adanın içindeki o asırlık çam ağaçlarının gölgesinde yürümek, surların deliklerinden Ege’nin o hırçın dalgalarını izlemek ve akşamları ışıklandırıldığında o büyülü silüeti fotoğraflamak Kuşadası’nın en büyük ritüelidir.

• Konum: Kuşadası ilçe merkezi (Hacıfeyzullah Mahallesi sahil şeridi).

• Ulaşım: Şehrin tam merkezindedir, kordon boyundan yürüyerek 5 dakikada mendirekten geçip adaya ayak basarsınız.

• Giriş Ücreti: Kuşadası Belediyesi tarafından işletilen ve UNESCO Geçici Listesi’nde olan bu adayı gezmek tamamen ücretsizdir.

11. Ormanın Kalbindeki Şapel: Kurşunlu Manastırı

Kuşadası’nın o gürültülü otellerinden kaçıp Dilek Yarımadası Milli Parkı’nın (Kalamaki) o sarp ve balta girmemiş ormanlarına dalıyoruz. Dağın 600 metre yüksekliğinde, ağaçların arasına adeta kamufle olmuş 11. yüzyıldan kalma bir Bizans şaheseridir Kurşunlu Manastırı.

• Önemi: İkonoklastik (İkona kırıcılık) dönemde, baskıdan kaçan Hristiyan keşişlerin dünyadan tamamen izole olmak için kurduğu bu manastır; şapeli, keşiş odaları ve savunma duvarlarıyla devasa bir gizlilik abidesidir. Tavandaki fresklerin (dini resimlerin) izleri hala durur. Çam kokuları eşliğinde manastırın penceresinden Ege Denizi’ne kuşbakışı bakmak insana inanılmaz bir huzur verir.

• Konum: Kuşadası ilçesi, Davutlar Beldesi (Dilek Yarımadası sırtları).

• Ulaşım: Davutlar’dan orman içine giren (yaklaşık 10-12 km) toprak/asfalt yolla özel araçla ulaşılır. Yolun son kısmı biraz engebelidir.

• Giriş Ücreti: Milli Park sınırları içindeki doğal bir ören yeri olduğu için manastıra giriş ücretsizdir.

12. Buz Gibi Mitolojik Sığınak: Zeus Mağarası

Dilek Yarımadası Milli Parkı’nın hemen giriş kapısında yer alan, kayaların arasına gizlenmiş ve suyu yaz-kış buz gibi olan o efsanevi mağaradayız.

• Hikayesi: Mitolojiye göre Baş Tanrı Zeus, kardeşi denizler tanrısı Poseidon’u her kızdırdığında, onun öfkesinden ve yarattığı devasa dalgalardan kaçmak için bu mağaraya sığınır, berrak sularında yıkanarak dinlenirdi. Dağdan gelen buz gibi tatlı su ile denizden sızan tuzlu suyun birbirine karıştığı bu turkuaz renkli, maden suyu tadındaki havuzun etrafı devasa kayalarla çevrilidir. Yazın o 40 derece sıcağında bu mağaranın 5 derecelik suyuna atlamak, cesaret isteyen ama hücrelerinizi yenileyen bir şok terapisidir!

• Konum: Kuşadası ilçesi, Güzelçamlı Beldesi (Milli Park girişinin hemen solunda).

• Ulaşım: Kuşadası merkezden kalkan Güzelçamlı (Milli Park) dolmuşlarıyla çok rahat ulaşılır.

• Giriş Ücreti: Ziyaret ve suya girmek ücretsizdir.

13. Tarihin Seramik Limanı: Kadıkalesi (Anaia) Höyüğü

Kuşadası sahil şeridinde, lüks sitelerin arasında kalmış ama tarihi 5000 yıl öncesine dayanan bu höyük, Bizans döneminin (Anaia) en büyük piskoposluk ve seramik üretim merkezlerinden biriydi. Kazılarda ortaya çıkarılan anıtsal kilisesi ve devasa surlarıyla, bölgenin ticaret hafızasını gözler önüne serer. (Kuşadası Karaova mevkiindedir, kazı alanı olduğu için rehberlik şartlarına göre gezilir).

4. Bölüm: Karia’nın Kayıp Şehirleri ve Sivil Mimari

Karia’nın Kayıp Şehirleri ve Sivil Mimari

Ege’nin o turkuaz sularından çıkıp, Karia medeniyetinin dağlara ve devasa granitlere kazıdığı o görkemli şehirlere ve Cumhuriyet döneminin kahramanlık kokan asırlık konaklarına uzanıyoruz.

14. Amazon Kraliçesinin Yurdu: Alinda Antik Kenti

Karpuzlu ilçesine vardığınızda, zeytin ağaçlarıyla kaplı tepelerin arasından devasa, granit ve sapasağlam bir yapı fırladığını görürsünüz. Burası Karia’nın en güçlü kentlerinden Alinda‘dır.

• Hikayesi ve Devasa Agora: Karia’nın efsanevi Kraliçesi Ada, kardeşi tarafından tahttan indirilince bu sarp kente sığınmış ve Büyük İskender Anadolu’ya gelene kadar bu kenti bir direniş merkezi yapmıştır. İskender kenti ona geri verince, Ada onu manevi oğlu ilan etmiştir! Şehri dünya çapında benzersiz kılan şey, 3 katlı ve 100 metre uzunluğundaki o devasa, granitten yapılmış Antik Pazar Yeri’dir (Agora). Binlerce yıl geçmesine rağmen neredeyse sapasağlam ayakta duran bu yapı, antik mühendisliğin zirvesidir.

• Konum: Karpuzlu ilçe merkezi.

• Ulaşım: Çine üzerinden özel araçla Karpuzlu’ya sapılarak ulaşılır. Şehir harabeleri ilçe merkezine çok yakındır.

• Giriş Ücreti: Açık hava ören yeridir, ücretsizdir.

15. Zenginliğin ve Senatonun Merkezi: Alabanda Antik Kenti

Menderes ovasının bereketiyle zenginleşen Karia kenti Alabanda, ismini Karia dilinde “At” (Ala) ve “Zafer/Yarış” (Banda) kelimelerinin birleşiminden alır. Şehir antik çağda at yarışlarıyla, cam ve kristal işlemeciliğiyle o kadar zengindi ki, Roma döneminde bölgenin mahkeme ve senato (meclis) merkezi burasıydı. Kazılarda ortaya çıkan o devasa Apollon Tapınağı ve asil senato binası (Bouleuterion), bu ihtişamın sessiz tanıklarıdır. (Çine ilçesi, Doğanyurt köyündedir. Müzekart geçerlidir).

16. Dağlardaki Gizemli Yazıtlar: Gerga Antik Kenti

Çine’nin sarp ve balta girmemiş dağlarında gizlenen Gerga, antik Karia’nın en esrarengiz tapınak alanlarından biridir. Dev granit kayaların üst üste konulmasıyla yapılan bu tapınakta, blokların üzerine kocaman harflerle “GERGAS” yazılmıştır. Gerga’nın bir tanrı mı yoksa bu yerin ismi mi olduğu hala tam olarak çözülememiştir. El değmemiş doğasıyla trekking tutkunları için eşsiz bir gizemdir. (Özel araçla ve yerel rehberle gidilmesi tavsiye edilir).

17. Bir Kahramanın Asırlık Evi: Yörük Ali Efe Müzesi

Antik çağdan Cumhuriyetin kuruluşuna atlıyoruz. Kurtuluş Savaşı’nın Ege’deki (Aydın Cephesi) en efsanevi kahramanı, “Efelerin Efesi” Yörük Ali’nin İzmir’den dönüşte son yıllarını geçirdiği ve bir yangınla kül olduktan sonra aslına uygun restore edilen konağıdır.

• Müzenin Ruhu: Yenipazar ilçesindeki bu asil konakta gezerken, efelerin o işlemeli yeleklerini, devasa gümüş köstekli saatlerini ve kullandıkları silahları görürsünüz. Konağın bahçesinde efenin anıt mezarı yer alır. Ege’nin o boyun eğmez karakterinin ahşaba ve taşa bürünmüş halidir.

• Konum: Yenipazar ilçe merkezi.

• Giriş Ücreti: Kültür Bakanlığı’na bağlı resmi müzedir, Müzekart geçerlidir.

18. Derebeyliğin Gotik Kulesi: Arpaz (Beyler) Konağı ve Kulesi

Nazilli’nin Esenköy (Arpaz) mahallesine girdiğinizde, Anadolu’da eşine pek rastlanmayan, adeta Avrupa’dan veya bir Game of Thrones sahnesinden kopup gelmiş gibi duran ürkütücü ve devasa bir kuleyle karşılaşırsınız: Arpaz Kulesi.

• Hikayesi: 19. yüzyılda bölgenin mutlak hakimi olan Arpazlı Ailesi (Osmanlı derebeyleri) tarafından yaptırılan bu yapı; savunma kulesi, zindan, erzak deposu ve hemen bitişiğindeki o muazzam ahşap oymalı asil konaktan oluşur. Ailenin düşmanlarından korunmak ve zenginliğini göstermek için yaptırdığı bu kule, Aydın’ın sivil mimarisindeki en sert, en şaşırtıcı ve gotik yapıdır. (Şu an restorasyon süreçlerinden geçtiği için dışarıdan o muazzam ihtişamını izlemek bile yeterlidir).

19. Aydın’ın Barok İncisi: Cihanoğlu Camii ve Külliyesi

Aydın merkezine (Efeler) geri dönüyoruz. Köprülü Mahallesi’nde yer alan bu cami, 1756 yılında Müderris Cihanoğlu Abdülaziz Efendi tarafından yaptırılmıştır. Klasik düz hatlı Osmanlı camilerinin aksine; yuvarlak formları, kıvrımlı taş işçiliği ve o inanılmaz süslü, adeta bir Avrupa sarayını andıran “Barok” stili minaresiyle Aydın merkezinin en zarif ve en şaşırtıcı İslami eseridir. (Giriş ücretsizdir).

5. YeGez Aydın Ziyaretçi Rehberi: Menderes’in Bereketi ve Sarı Sıcak

YeGez Aydın Ziyaretçi Rehberi

Aydın, coğrafyası o kadar verimli ve geniş bir şehirdir ki; bu efsanevi okyanusu (hem antik kentleri hem denizini) fethederken doğanın kurallarına harfiyen uymak zorundasınız:

İklim Stratejisi: Ne Zaman Gidilir?

• “Sarı Sıcak” ve Asfalt Eriten Nem: Temmuz ve Ağustos aylarında Menderes Ovası’na (Aydın merkez, Nazilli, Söke) inmek kelimenin tam anlamıyla bir hayatta kalma sınavıdır. Dağların rüzgarı kestiği bu ovada termometreler 45 dereceyi gösterirken, Milet veya Afrodisias’ın o devasa mermer stadyumlarında gölgesiz yürümek güneş çarpması için garantili bir bilettir. Egelilerin dediği gibi “Sarı Sıcak” beyninizi kaynatır.

• YeGez Altın Ayları: Bu devasa açık hava müzesini terlemeden, antik tiyatroların basamaklarında keyifle oturarak ve zeytin ağaçlarının o huzurlu rüzgarını hissederek gezmek için dünyadaki en kusursuz zaman dilimi Nisan, Mayıs, Eylül ve Ekim aylarıdır. Bahar aylarında papatyalarla dolan antik kentler görsel bir şölen sunar.

Gastronomi: Zeytinin, Şişin ve İncirin Ritüeli

• Ortaklar’da Çöp Şiş: Aydın-İzmir karayolunda (Ortaklar mevkii) ilerlerken o dumanaltı olmuş restoranları es geçmek bir YeGez hatasıdır. İncecik kargı şişlere dizilen kuzu eti ve kuyruk yağının saniyeler içinde mangalda mühürlenmesiyle yapılan Çöp Şiş, yanında bol kimyon, lavaş, közlenmiş soğan ve buz gibi ayranla yenen, dünyanın en hafif ama en bağımlılık yapan hızlı lezzetidir.

• Dalama Kuyu Tandırı: Yenipazar veya Dalama bölgesine yolunuz düşerse; sabahın erken saatlerinde sakız odunu ateşinde, derin kuyularda saatlerce kendi buharıyla pişirilip tel tel dökülen o efsanevi kuyu tandırını mutlaka tadın (Öğleden sonraya asla kalmaz!).

• Keşkek Sanatı: Ege’de keşkeğin başkenti Aydın’dır. Düğünlerin ve cemiyetlerin baş tacı olan, buğday ve etin odun ateşinde dev kazanlarda tokmaklarla saatlerce dövülerek sakız kıvamına getirildiği, üzerine kızgın tereyağı dökülerek yenen bu ritüeli mutlaka deneyin.

• Sarı Lop: Aydın İnciri: Tüm dünyaya ihraç edilen, coğrafi işaretli, kabuğu incecik ve içi adeta bal damlayan “Sarı Lop” incirinin anavatanındasınız. İster Ağustos sonunda dalından taze koparılmış halini, ister kışın o zeytinyağına bandırılmış kuru halini kilolarca almadan bu şehirden çıkmak yasaktır!

6. Kapanış: Felsefenin ve Zeytin Dalının Başkentine Veda

Aydın; sadece yazlık sitelerin veya plajların olduğu bir sahil kenti değil; toprağı her kazdığınızda altından felsefenin, müziğin ve insanlık tarihinin fışkırdığı devasa bir imparatorluklar mozaiğidir.

Apollon Tapınağı’nın devasa mermerleri arasında karınca gibi hissederken antik kralların korkularını anlar, Afrodisias stadyumunda rüzgarın taşıdığı o asırlık tezahürat seslerini duyarsınız. Priene’nin sarp yokuşlarında Büyük İskender’in ayak izlerine basar, Yörük Ali’nin konağında Efe’nin o boyun eğmez gururunu iliklerinize kadar hissedersiniz. Burası, Menderes Nehri’nin taşıdığı bereketin mermeri ve sanatı nasıl yoğurduğunun yeryüzündeki tek kanıtıdır.

YeGez olarak  hazırladığımız bu 19 duraklık devasa Aydın rehberinin; o güneşli ovalarda ve zeytin kokulu tapınaklarda size kusursuz bir yol arkadaşı olmasını diliyoruz. Thales’in zekası ve incirin o tatlı bereketi hep sizinle, yollarınız hep açık olsun!