Balıkesir Tarihi Yerler Rehberi: Antik Mysia’dan Karesi Beyliği’ne (Kyzikos & Antandros)

Edremit körfezinde (Altınoluk sınırlarında), zeytin ağaçlarıyla denizin arasına sıkışmış devasa bir yamaç kenti olan Antandros, dünya mitolojisi için paha biçilemez bir önem taşır.

Rotamızı Balıkesir’in Marmara Denizi kıyılarına, Bandırma’ya çeviriyoruz. Manyas Kuş Cenneti’nin hemen yanı başında, Hisartepe mevkiinde yer alan Daskyleion, Anadolu’da eşine çok az rastlanan bir tarihi dokuya sahiptir.

Bandırma’dan Erdek’e (Kapıdağ Yarımadası’na) doğru kıvrılırken, ana yolun kenarındaki tarlaların arasında öyle devasa mermer bloklar ve sütun başlıkları görürsünüz ki, bunların insan eliyle yapıldığına inanamazsınız. Burası antik dünyanın en zengin metropollerinden biri olan Kyzikos‘tur.

Antik mermerlerden çıkıp Kapıdağ Yarımadası’nın o balta girmemiş, sarp ve nemli ormanlarına dalıyoruz. Yukarıyapıcı köyünün derinliklerinde, aniden ağaçların arasından devasa ve ürkütücü bir yapı fırlar: Kirazlı Manastırı.

Türkiye’de Ege ruhunu en iyi yansıtan, Girit mutfağının ve zeytinyağının başkenti olan Cunda Adası, boydan boya bir açık hava müzesidir. Arnavut kaldırımlı dar sokaklarında yürürken, her biri asırlık olan, kapılarında tokmaklar ve pencerelerinde renkli ahşap panjurlar bulunan o zarif Rum Evleri sizi karşılar.

Cunda Adası’nın tam kalbinde, tüm evlere tepeden bakan, adanın en büyük ve en görkemli yapısıdır. 1873 yılında inşa edilen bu neoklasik şaheser, günümüzde yepyeni ve muazzam bir kimliğe bürünmüştür.

Cunda’nın sokaklarından o tatlı yokuşu (Aşıklar Tepesi) tırmandığınızda, tepede adanın simgesi haline gelmiş, asırlık restore edilmiş bir Yel Değirmeni ve hemen yanındaki eski Agios Yannis Şapeli’ni görürsünüz.

Cunda’dan çıkıp Ayvalık merkezin o daracık Rum sokaklarına daldığınızda (İsmetpaşa Mahallesi), mimari tarihine meydan okuyan çok ilginç bir yapı görürsünüz.

Antik taşlardan çıkıp, Ayvalık’a gelmiş hiçbir YeGez okurunun es geçemeyeceği, tamamen sarp kayalıklardan oluşan o efsanevi tepeye çıkıyoruz.

Şehrin tam kalbinde yer alan ve 1461 yılında Fatih Sultan Mehmed’in ünlü veziri Zağnos Paşa tarafından yaptırılan bu devasa cami, Balıkesir’in tartışmasız en büyük ve en görkemli İslami eseridir.

Zağnos Paşa’dan çıkıp Belediye Parkı’na doğru yürüdüğünüzde, karşınıza adeta İstanbul’daki Galata Kulesi’nin zarif ve küçük bir kopyası çıkar.

İzmir’in Yunanlılar tarafından işgal edilmesinin hemen ardından (1919), Balıkesirliler Alaca Mescit’te toplanıp düşmana karşı silahlı direniş (Kuva-yi Milliye) kararı almışlardır. İşte o kahramanların karargah olarak kullandığı, 1831 yapımı eski Belediye Binası günümüzde Kuva-yi Milliye Müzesi‘dir.

Saat Kulesi’nin hemen çaprazında, 1908 yılında Mutasarrıf Ömer Ali Bey tarafından yaptırılan, yedi adet pembe granit sütun üzerine oturtulmuş ve soğan şeklinde bir kubbesi olan son derece şık bir su mimarisi şaheseridir. Susadığınızda bu tarihi çeşmeden su içmek YeGez geleneğidir.

1388 yılında Yıldırım Bayezid tarafından yaptırılan bu cami, Balıkesir’de günümüze ayakta ulaşabilmiş en eski Osmanlı eseridir. İlk dönem Osmanlı mimarisinin o sade, tuğla ve taşın birbiriyle örüldüğü ağırbaşlı yapısını yansıtır.

Edremit sırtlarında (Kazdağları’nın eteklerinde) yer alan Tahtakuşlar Köyü, Türkiye’de bir ilke imza atmıştır. Burası, emekli öğretmen Alibey Kudar tarafından kurulan Türkiye’nin ilk özel etnografya müzesidir.

Zeytinli köyünün içinden Kazdağları Milli Parkı’na doğru tırmandığınızda, çam ağaçlarının arasında gizlenmiş, buz gibi suların aktığı bir kanyona girersiniz.

Kazdağları’nın eteklerinde, Truva Savaşı’nı Zeus’un izlediği Altar’ın hemen altında yer alan bu iki komşu köy (bölge olarak Balıkesir/Çanakkale sınırında kültürel bir bütündür), taş ev mimarisinin yeryüzündeki en asil örneklerinden biridir. Mübadele öncesi Rumların ve Türklerin birlikte yaşadığı bu köylerin dar sokaklarında gezerken çam ve kekik kokusundan başınız döner. Tarihi zeytinyağı müzelerinde taze sıkım Ege yağlarını tatmadan dönmeyin.

Ayvalık’ın o dünya çapında meşhur, kilometrelerce uzanan incecik altın kumlu Sarımsaklı Plajı’nın arkasında asırlık bir tarih yatar. Osmanlı döneminden kalma tarihi tuzlalar, asırlar boyunca Ege’nin tuz ihtiyacını bu geniş düzlüklerden karşılamıştır. Günümüzde devasa bir sayfiye yeri olan bu plajda, tarihi tuzlaların flamingolara ev sahipliği yapan sulak alanlarında güneşin batışını izlemek harikadır.

Balıkesir turumuzu Marmara kıyısındaki Bandırma sahilinde yer alan şık bir parkla bitiriyoruz. Mustafa Kemal Atatürk’ü silah arkadaşlarıyla birlikte 19 Mayıs’ta Samsun’a taşıyan o efsanevi Bandırma Vapuru’nun (aslı hurdaya ayrılmıştı) anısını yaşatmak için devasa bir maket etrafında oluşturulmuş açık hava müzesidir. Atatürk’ün Bandırma’ya gelişlerini anlatan fotoğraf sergileriyle deniz kenarında harika bir kapanış durağıdır.