Trabzon Kışın Gezilecek Yerler: Sümela’nın Beyazı ve Uzungöl’ün Sessizliği

Altındere Vadisi’nin o sarp, geçit vermez ve bulutları delen dik kayalıkları üzerine adeta bir kartal yuvası gibi kazınmış olan bu devasa Rum Ortodoks anıtı, kış aylarında karlar altında kaldığında kelimenin tam anlamıyla fantastik ve ürkütücü bir Orta Çağ destanına dönüşmektedir. Vadi tabanından esen dondurucu rüzgarların o taş hücreler ve asırlık freskler arasında çıkardığı uğultuyu dinleyerek zirveye tırmanmak; geçmişte keşişlerin bu amansız ve izole coğrafyada kışın o acımasız şartlarıyla nasıl başa çıktıklarını ziyaretçilerin ruhunda sarsıcı bir saygıyla yeniden canlandırmaktadır.

İki sarp dağın arasına gizlenmiş ve Haldizen Deresi’nin sularıyla beslenen bu devasa set gölü, kış mevsiminde etrafını saran köknar ormanlarının tamamen kar altında kalması ve sularının üzerine çöken o yoğun sis tabakasıyla tam bir İskandinav kış masalına bürünmektedir. Yaz aylarının o kalabalık ve gürültülü Arap turist akınından tamamen arınmış olan bu beyaz inziva alanında, sadece rüzgarın sesini dinleyerek göl etrafında sessiz bir kar yürüyüşü yapmak; doğanın o mutlak ve ilkel sessizliğini arayanlar için Karadeniz’in en pastoral doğa meditasyonunu sunmaktadır.

Karadeniz sahiline yakın bir teras üzerinde konumlanan ve Geç Bizans mimarisinin o kusursuz, görkemli taş işçiliğini yansıtan bu anıtsal yapı; kış aylarının o puslu gökyüzü altında son derece ağırbaşlı, hüzünlü ve estetik bir yalnızlığa bürünmektedir. Dondurucu deniz rüzgarlarından kaçıp binanın içine adım atıldığında, İncil’den sahneleri betimleyen o paha biçilemez asırlık freskleri kışın o solgun, içeri sızan ışığıyla incelemek; ziyaretçilere medeniyetlerin birbirinin üzerine nasıl katman katman inşa edildiğini ve inancın sanatla nasıl harmanlandığını derinden hissettirmektedir.

Soğuksu Mahallesi’nin o çam ağaçlarıyla kaplı tepelerinde, Avrupa ve Batı Rönesans mimarisinin o zarif çizgileriyle bembeyaz bir inci gibi parlayan bu üç katlı tarihi konak, kış aylarında karla kaplı bahçesiyle tam bir kışlık saray ihtişamına kavuşmaktadır. Dışarıdaki o sert Karadeniz kışına inat, Atatürk’ün Trabzon ziyaretlerinde konakladığı, vasiyetini yazdığı ve zemininde mozaikler bulunan o ısıtılmış, ahşap kokulu şık odalarda dolaşmak; ziyaretçileri Cumhuriyet’in o aydınlık ve estetik ilk yıllarına doğru sımsıcak bir zaman yolculuğuna çıkarmaktadır.

Trabzon şehir merkezinin hemen arkasından adeta bir gözetleme kulesi gibi yükselen bu sarp tepe, kış mevsiminde karla kaplandığında veya üzerine sis çöktüğünde şehri ve hırçın Karadeniz’i kuşbakışı izlemek için muazzam bir panoramik balkona dönüşmektedir. Denizden esen dondurucu poyraz rüzgarlarına inat, tepedeki o tarihi semaverli çay bahçelerine sığınıp, sıcak bir çay yudumlayarak karlar altındaki o gri şehri ve köpüren deniz ufuk çizgisini izlemek; Trabzon’un o melankolik, asil ve romantik kışlık silüetini hafızalara kazıyan en klasik şehir ritüelidir.

Deniz kıyısından başlayıp şehrin yüksek tepelerine doğru (Aşağı, Orta ve Yukarı Hisar olarak) kademe kademe tırmanan bu anıtsal savunma kalkanı, kış aylarında yağmur sularıyla yıkandığında veya karlar altında kaldığında Orta Çağ şövalye filmlerini andıran epik ve dramatik bir görünüme bürünmektedir. Dondurucu Karadeniz rüzgarlarının o antik dehlizler, Zağnos Köprüsü ve asırlık burçlar arasında çıkardığı uğultuyu dinleyerek sur diplerinde yürümek; medeniyetlerin bu şehri ele geçirmek için doğanın o çetin kış şartlarında sergilediği sarsılmaz direnişi ziyaretçilerin ruhunda derinden hissettirmektedir.

Zigana Dağları’nın o sarp, geçit vermez ve ormanlık eteklerinde kurulan bu efsanevi Karadeniz köyü, kış mevsiminde tamamen metrelerce kar altında kalarak sivil dünyanın tüm kargaşasından izole olmuş, bembeyaz ve destansı bir dağ inzivasına dönüşmektedir. Çam ağaçlarının karlı dalları arasından süzülen ahşap evlerin bacalarından tüten odun dumanını izleyerek o dondurucu havada yürüyüş yapmak ve ardından tarihi bir köy fırınına sığınıp dumanı tüten, fırınlanmış o meşhur sütlacı tatmak, insanın hem ruhunu hem de damaklarını şenlendiren muazzam bir kış ziyafetidir.

Dışarıda eksi derecelerdeki o dondurucu Trabzon ayazı eserken, yerin metrelerce altına inip yılın her dönemi sabit bir sıcaklığa (yaz-kış ılıman) sahip bu devasa yeraltı sarayına sığınmak, kış tatilinin en konforlu ve en sürprizli doğa keşiflerinden biridir. İçerisinden akan gürül gürül bir dere, devasa şelaleler ve kristalleşmiş kireçtaşı sarkıtlarının bulunduğu o loş, oksijen dolu atmosferde ahşap yollar üzerinde yürümek; milyonlarca yıllık jeolojik bir heykeltıraşlık eserini dışarıdaki kar fırtınasından tamamen izole bir şekilde tecrübe etme imkanı sunmaktadır.

Trabzon şehir merkezinin o tarihi ticaret kalbi olan ve asırlardır zanaatın nabzını tutan bu devasa kapalı Osmanlı çarşısı, dışarıdaki dondurucu Karadeniz yağmurları ve lodosundan kaçıp şehrin o dinamik, sımsıcak esnaf kültürüne sığınmak için kusursuz bir mimari merkezdir. Tonozlu tavanları ve kalın taş duvarları arasında yanan sobaların etrafında dolaşmak; Bakırcılar Çarşısı’ndaki ustaların o ritmik çekiç sesleri eşliğinde el emeği cezveleri inceleyip, kışın o hareketli şehir ritmini otantik ve tarihi bir koruma kalkanı altında, üşümeden yaşatmayı sağlamaktadır.

Maçka’nın o balta girmemiş, yoğun ve sarp çam ormanlarının derinliklerine saklanmış olan bu anıtsal ve terk edilmiş Hristiyanlık tapınağı, kış mevsiminde karlar altında kaldığında kelimenin tam anlamıyla ürkütücü, epik ve destansı bir “Yüzüklerin Efendisi” dekoruna dönüşmektedir. Sümela’dan bile eski olan bu yıkık taş duvarlara ve solmuş fresklere ulaşmak için karlı orman patikalarından dondurucu bir sessizlik içinde yürümek; doğanın tarihi nasıl geri aldığını ve yuttuğunu en vahşi, en yalnız ve en dramatik kış atmosferinde keşfetmek isteyen macera tutkunları için eşsiz bir inzivadır.

Boztepe’nin o sarp eteklerinde, şehre ve denize hakim bir kayalığın içine oyulmuş bu tarihi manastır kompleksi, kış aylarında siyah taş duvarlarına vuran Karadeniz rüzgarları ve gri gökyüzüyle adeta gizemli bir Orta Çağ sığınağına dönüşmektedir. Dondurucu soğukta manastırın o loş, kaya içi şapellerinde dolaşmak ve avlusundan Trabzon limanına çöken o puslu kış manzarasını kuşbakışı izlemek; ziyaretçilere geçmişte burada inzivaya çekilen rahibelerin o mutlak, çetin ve sarsılmaz kışlık izolasyonunu ruhani bir atmosferde bizzat hissettirmektedir.

Akçaabat’ın derin vadilerinden birine gizlenmiş olan bu heyelan set gölü, kış mevsiminde etrafını saran dik ormanlık yamaçların kar veya kırağı ile kaplanmasıyla son derece melankolik ve dinlendirici bir su aynasına dönüşmektedir. Ziyaretçi kalabalığının tamamen bittiği bu ıssız aylarda, gölün o dondurucu ve durgun sularında yüzen yaban ördeklerini izleyerek göl kenarında sessiz bir kış yürüyüşü yapmak; Trabzon’un o hırçın denizine sadece birkaç kilometre mesafede, doğanın en uysal ve en dingin köşesinde pastoral bir meditasyon sunmaktadır.

Şehrin merkezinde, eski Merkez Bankası binasının o şık ve asil sivil mimarisi içinde yer alan bu modern müze; Karadeniz’in o dondurucu ve bitmek bilmeyen fırtınalarından kaçıp, Trabzon’un köklü tarihine ve sosyal yaşamına sımsıcak bir ortamda sığınmak için tasarlanmış harika bir kapalı alandır. İklimlendirilmiş salonlarda sergilenen yöresel el sanatlarını, tarihi Trabzon mutfağını ve şehrin binlerce yıllık spor/sanat geçmişini interaktif ekranlarla üşümeden incelemek; ziyaretçilere efor sarf etmeden şehrin ruhunu anlama ve çocuklu aileler için konforlu bir kültür gezisi yapma lüksü sağlar.

Karadeniz sahil şeridinde sarıçam ormanlarının deniz seviyesine kadar inebildiği dünya üzerindeki nadir noktalardan biri olan bu efsanevi doğa parkı, kış aylarında hırçın Karadeniz fırtınalarının çam ağaçlarını dövdüğü destansı bir manzaraya sahne olmaktadır. Denizden kopup gelen o devasa ve dondurucu dalgaların orman sınırında patlayışını izlemek ve rüzgarın taşıdığı iyot kokusuyla çam kokusunu aynı anda soluyarak kışlık bir yürüyüş yapmak; insanın doğanın o evcilleştirilemez, vahşi ve saf güzelliği karşısında derin bir huşu duymasını sağlamaktadır.

Trabzon’un o köklü Osmanlı geçmişini yansıtan ve Yavuz Sultan Selim’in annesi için yaptırdığı bu anıtsal külliye, kış mevsiminde o kurşun kaplı kubbesine düşen kar taneleri ve avlusundaki devasa çınarların çıplak dallarıyla şehrin o modern karmaşası içinde asil bir vaha yaratmaktadır. Dondurucu soğukta şehri gezdikten sonra, bu asırlık caminin o revaklı avlusuna girerek taş işçiliğinin o rüzgarı kesen korunaklı gölgelerine sığınmak; Osmanlı’nın o estetik, kalıcı ve insanı kucaklayan inanç mimarisini kışın o sert şartlarında dahi huzurla hissettirmektedir.

Trabzon’un tam kalbini ortadan ikiye bölen ve tarihi surların altından geçen bu devasa peyzaj vadisi, kış aylarında ağaçların yapraklarını dökmesiyle o asırlık Roma/Bizans dönemi su kemerlerinin ve surların tüm ihtişamını, çıplak ve dramatik bir şekilde ortaya çıkarmaktadır. Kar yağdığında veya kırağı düştüğünde, taş köprülerin altından akan derenin donmaya yüz tutmuş sularını izleyerek bu derin vadide yürüyüş yapmak; şehrin o binlerce yıllık çok katmanlı savunma ve su mühendisliği tarihini kışın o hüzünlü atmosferinde eforlu bir keşfe dönüştürmektedir.

Uzungöl’ün o bilindik göl manzarasını metrelerce yüksekten, adeta bulutların arasından gören bu efsanevi plato, kış aylarında metrelerce karın altında kalarak sivil medeniyetten tamamen izole olmuş destansı bir ekstrem kış safarisine dönüşmektedir. Kışın bu sarp zirveye özel donanımlı araçlar veya kar yürüyüşüyle çıkmayı başardığınızda; aşağıda sisler içinde minyatür bir oyuncak gibi kalan Uzungöl’ü kuşbakışı izlemek ve asırlık ahşap yayla evlerinin karlar altındaki ıssızlığını fotoğraflamak, adrenalin tutkunlarına Türkiye’deki en epik İskandinav kışını yaşatmaktadır.

Trabzon’un o dar ve tarihi ticaret sokaklarına gizlenmiş olan bu 18. yüzyıl Osmanlı kervansarayı, dışarıdaki dondurucu Karadeniz yağmurlarından ve lodosundan kaçıp şehrin o dinamik, sımsıcak esnaf kültürüne sığınmak için kusursuz bir kapalı mimari merkezdir. İki katlı, açık avlulu ve taş kemerli yapısına rağmen, içerisindeki restore edilmiş ahşap dükkanların yanan sobaları etrafında dolaşmak; yöresel keşan dokumalarını veya el sanatlarını inceleyerek kışın o hareketli şehir ritminin tadını otantik bir kültür içinde, üşümeden çıkarmayı sağlamaktadır.

Sürmene ilçesinin sahil yolu üzerinde, adeta bir Orta Çağ şatosu gibi yükselen ve Karadeniz sivil mimarisinin o estetik, ahşap-taş sentezinin en görkemli şaheserlerinden biri olan bu 19. yüzyıl konağı, kış aylarında dışarıdaki amansız fırtınalara meydan okuyan asil bir sığınaktır. Taş zeminli selamlık kısmından geçerek, ahşap oyma sanatının zirvesine ulaştığı o cumba pencereli ve şömineli geniş odalara adım atmak; ziyaretçileri kışın o dondurucu ayazından çekip alarak, Karadeniz ağalarının o ihtişamlı, telaşsız ve korunaklı kış yaşantısına doğru harika bir zaman yolculuğuna çıkarmaktadır.

Karadeniz’in o dondurucu ve fırtınalı rüzgarlarında, Sümela’nın sarp merdivenlerinde veya Uzungöl’ün karlı patikalarında harcanan enerjiyi, Trabzon’un o bol tereyağlı, mısır unlu ve etli lezzetleriyle geri kazanmak, bu yorucu kış tatilinin tartışmasız en ısıtıcı ve damak çatlatan finalidir. Eksi derecelerdeki ayazdan kaçıp, bakır tavada uzayan ve fıkırdayan o efsanevi “Kuymak (Muhlama)”a mısır ekmeği banmak; ardından ızgaranın o mis gibi sarımsak kokusuyla kızarmış “Akçaabat Köftesi”ni tatmak ve şerbetli ince yufkanın muhallebiyle buluştuğu sıcacık “Laz Böreği” ile bedeni şarj etmek, vücudun kış soğuğuna karşı ihtiyaç duyduğu tüm kalkanı anında örmektedir.