Çanakkale Tarihi Yerler Rehberi: Destanların Şehri (Troya, Assos & Gelibolu)

Gelibolu Yarımadası’nın en güney ucuna (Ertuğrul Koyu’na) yaklaştığınızda, boğazdan geçen tüm gemilerin selam durduğu o devasa dört ayaklı anıt sizi karşılar. Burası, Çanakkale Cephesi’nde şehit düşen ve mezarları dahi tam olarak bilinemeyen yüzbinlerce Mehmetçik anısına yapılmış Şehitler Abidesi‘dir.

Gelibolu’nun sarp tepelerine (Kuzey cephesine) doğru çıktığımızda, dünya askeri tarihine altın harflerle geçen, Mustafa Kemal’in “Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum” sözünü söylediği o birliğin anıt mezarına geliyoruz.

57. Alay Şehitliği’nden sadece birkaç kilometre daha tırmandığınızda, yarımadanın en kritik, en stratejik ve en yüksek noktalarından biri olan Conkbayırı‘na ulaşırsınız. Burayı kim ele geçirirse boğaza hakim olacaktır; bu yüzden göğüs göğüse çarpışmaların en vahşisi burada yaşanmıştır.

18 Mart 1915 Deniz Zaferi’nin kaderinin değiştiği noktadayız. İngilizlerin ve Fransızların devasa zırhlıları boğazı cehenneme çevirirken, tabyalarımız ağır yara almıştı.

Gelibolu’yu dünyadaki diğer tüm savaş alanlarından ayıran şey, savaşılan düşmana duyulan saygıdır. Avustralya ve Yeni Zelandalı askerlerin (ANZAC) 25 Nisan şafağında çıkarma yaptıkları, ancak sarp kayalıklar ve Türk askerinin direnişi karşısında çakılıp kaldıkları o daracık kumsaldır Anzak Koyu.

Feribotla Gelibolu’ya yaklaşırken yamaçta sizi devasa “Dur Yolcu” yazısı karşılar, hemen altında ise denize sıfır noktada son derece ilginç mimarili bir kale bulunur: Kilitbahir (Denizin Kilidi).

Dünyada adını duymayan tek bir insanın bile kalmadığı, uğruna 10 yıl savaşılan ve hileli bir tahta atla düşürülen o efsanevi şehirdeyiz. 1998’den beri UNESCO Dünya Mirası olan Troya Antik Kenti, sandığınız gibi tek bir şehirden ibaret değildir.

Kazdağları’nın eteklerinden Ege Denizi’ne dimdik inen sarp bir volkanik tepenin tam zirvesindeyiz. M.Ö. 6. yüzyılda kurulan Assos Antik Kenti, sadece mimarisiyle değil, felsefe tarihindeki yeriyle de efsanedir.

Assos’tan biraz daha batıya, Ege’nin en uç noktalarından birine gittiğinizde, Homeros’un İlyada destanının tam olarak başladığı noktaya, Apollon Smintheus Tapınağı’na ulaşırsınız.

Büyük İskender’in komutanlarından Antigonos tarafından kurulan bu devasa liman kenti, Roma döneminde o kadar önemliydi ki, bir dönem Roma İmparatorluğu’nun başkenti olması bile düşünülmüştü!

Edremit Körfezi’ne (Marmara sınırına) doğru yaklaştığımızda, İlyada destanında Baş Tanrı Zeus’un Truva Savaşı’nı en tepeden izleyip yönettiği o efsanevi kayalığa çıkıyoruz. Çam kokularının arasında, kayalara oyulmuş basamaklarla çıkılan bu sunaktan (Altar) denize doğru baktığınızda, bütün körfez ve adalar ayaklarınızın altına serilir. (Buraya gelmişken hemen eteklerindeki o taş evleriyle meşhur, oksijen deposu Adatepe Köyü’nde dibek kahvesi içmek şarttır).

Geyikli’den feribota binip yarım saat içinde Ege’nin en şirin, en kendine has adasına ulaşırsınız. Feribot yanaşırken sizi tüm ihtişamıyla Türkiye’nin en iyi korunmuş ada kalesi olan Bozcaada Kalesi karşılar.

• Hikayesi: Venedikliler, Cenevizliler ve Osmanlılar tarafından sürekli onarılan bu devasa kale, adayı korsanlardan koruyan bir kalkandır. Kaleden çıkıp adanın içine daldığınızda, tam ortadan ikiye ayrılmış mimariyle karşılaşırsınız: Bir taraf labirent gibi dar sokaklı ve cumbalı Türk Mahallesi, diğer taraf ise ızgara planlı, rengarenk kapılı ve asma yapraklı Rum Mahallesi. Akşamüstü adanın batı ucuna (Polente Feneri’ne) gidip, devasa rüzgargüllerinin altında güneşi batırmak Bozcaada’nın en büyük ritüelidir. (Kaleye giriş Müzekart ile yapılır).

Bozcaada’nın o popüler ve cıvıl cıvıl havasından farklı olarak, Türkiye’nin en büyük adası olan Gökçeada (İmroz), daha bakir, daha rüzgarlı ve daha hüzünlüdür. Adanın tepelerine gizlenmiş Zeytinli, Tepeköy ve Dereköy gibi tarihi Rum köylerinde gezerken, terk edilmiş taş evlerin o ıssız sessizliğine şahit olursunuz. Zeytinli köyünde Barba Hristo’nun asırlık dükkanında sakızlı muhallebi yemek ve dibek kahvesi içmek gerçek bir Ege deneyimidir.

Çanakkale’nin Marmara Denizi kıyısına (Biga’ya) doğru gittiğinizde, son yılların en büyük arkeolojik keşiflerinden biri olan Parion sizi karşılar. Antik çağın en zengin ticaret merkezlerinden biri olan bu kentin devasa tiyatrosu, Roma hamamları ve altın takılarla dolu zengin nekropolü (mezarlığı) kelimenin tam anlamıyla göz kamaştırıcıdır. (Müzekart geçerlidir).

“Çanakkale içinde aynalı çarşı, ana ben gidiyom düşmana karşı…” Bu efsanevi türküyü bilmeyen yoktur. Şehrin tam merkezindeki bu tarihi kapalı çarşı (1890 yılında II. Abdülhamid döneminde yaptırılmıştır), adını girişinde ve dükkanlarında satılan at gözlüklerinden (o dönem at gözlüklerine “ayna” denirdi) almıştır. Günümüzde hediyelik eşya, seramik ve Truva atı bibloları satan şirin ve yaşayan bir tarihi koridordur. (Giriş ücretsizdir).

Gelibolu’daki Kilitbahir Kalesi’nin Asya yakasındaki (şehir merkezindeki) tam karşılığıdır. 1452’de Fatih Sultan Mehmed tarafından boğazın en dar noktasına yaptırılmıştır. Dünya haritacılık dehası Piri Reis, efsanevi dünya haritasını ve “Kitab-ı Bahriye”sini bu kalede yaşarken tamamlamıştır. Günümüzde devasa topların ve askeri mühimmatların sergilendiği bir askeri müzedir. (Müzekart geçerlidir).

Çanakkale kordonunda (sahil bandında) yürürken, iskelenin hemen yanında 5 katlı, zarif bir kule yükselir. 1897 yılında İtalyan Konsolosu Emilio Vitalis’in finansmanıyla yaptırılan bu kule, kesme taştan yapılmış olup Çanakkale’nin en büyük buluşma ve adres tarif etme noktasıdır.

Çanakkale kordon boyunda, denize karşı duran o devasa ahşap atı gördüğünüzde antik çağdan kaldığını düşünmeyin! Bu at, başrolünde Brad Pitt’in oynadığı 2004 yapımı o meşhur Hollywood filmi “Troy” (Truva) için yapılmış, film bittikten sonra ise Türkiye’ye (Çanakkale’ye) armağan edilerek kordon boyuna yerleştirilmiştir. Etrafında fotoğraf çekilmeden şehirden ayrılmak yasaktır! (Ücretsizdir).