Rize Tarihi Yerler Rehberi: Fırtına Vadisi’nin Kartal Yuvası Zilkale

Bu yazımız içerisinde Rize Tarihi Yerler üzerine konuşacağız. Rize; sadece bardaklara dolan o demli çayın vatanı değil; doğanın insana, insanın ise doğaya asırlardır sarp kayalar ve deli dereler üzerinden kafa tuttuğu devasa bir savaş alanıdır. İpek Yolu kervanları Kafkaslara ulaşmak için Kaçkar Dağları’nın o geçit vermez vadilerine girmek zorundaydı. İşte bu yüzden, o hırçın suların üzerine taştan kemerler, uçurumların tam kenarına ise geçilmez şatolar inşa ettiler. 

Zilkale’nin 100 metrelik uçurumundan aşağı bakarken Cenevizlilerin o sarsılmaz ticaret aklına secde eder; Şenyuva Köprüsü’nün üzerinde durup altınızdan gürleyerek akan Fırtına Deresi’ni izlediğinizde Karadeniz taş ustalarının o muazzam mühendisliğiyle ürperirsiniz. YeGez olarak hazırladığımız bu devasa rehberde; seni sadece yaylalarda horon tepmeye değil, Kız Kalesi’nin denizin ortasındaki o yalnızlığına dokunmaya, Rize Kalesi’nden hırçın Karadeniz’i dikizlemeye ve çam kokan o tarihi konakların koridorlarında yürümeye davet ediyoruz! 

 1. Bölüm: Uçurum Şatoları, Kemer Köprüler ve Şehrin Kalkanı (Çamlıhemşin & Merkez)

Uçurum Şatoları, Kemer Köprüler ve Şehrin Kalkanı (Çamlıhemşin & Merkez)

Rize fethimize, doğanın sarp kayalarla ördüğü o efsanevi vadilerden, bulutların üzerindeki şatolardan ve şehrin kalbindeki asırlık mühürlerden başlıyoruz.

Bartın’da Ne Yapılır? Mutlaka Yaşamanız Gereken 1^7 Harika Deneyim

×

1. Uçurumun Kalbindeki Kartal Yuvası: Zilkale

Çamlıhemşin ilçesinden Fırtına Vadisi’nin derinliklerine doğru ilerlediğinizde, yeşil ormanların arasından aniden göğe yükselen, sarp bir kaya kütlesinin tam kenarına oturtulmuş, aklı durduran bir şatoyla göz göze gelirsiniz. 

• Hikayesi ve Önemi: 14. veya 15. yüzyılda (Bölgedeki Komnenos Krallığı veya Cenevizliler döneminde) İpek Yolu’nun bu zorlu geçidini, kervanları ve vadinin güvenliğini sağlamak için inşa edilmiştir. Deniz seviyesinden 750 metre, altından gürleyen Fırtına Deresi’nden ise tam 100 metre yüksekte, dik bir uçurumun ucundadır. Dış surlar, orta surlar ve iç kale olmak üzere üç devasa bölümden oluşur. 

• İlginç Detaylar: Kalenin adı aslen “Aşağı Kale” anlamına gelen “Zir Kale”den gelir. Burçlarına tırmanıp o devasa vadiye ve altınızda köpüren dereye baktığınızda, Orta Çağ’da bu sarp kayaya o tonlarca taşın nasıl taşındığını hayal etmek aklınızı başınızdan alır. 

• Konum: Çamlıhemşin ilçesi, Fırtına Vadisi (Zilkale Köyü). 

• Ulaşım: Çamlıhemşin merkeze 15 km mesafede, asfalt ve manzaralı bir yolla rahatça ulaşılır. 

• Giriş Ücreti: Milli Parklar alanında restore edilmiş bir ören yeridir, cüzi bir giriş ücreti (veya Müzekart) vardır. 

• Ziyaretçi İpuçları: Kalenin en yüksek burcuna mutlaka çıkın. Özellikle sabahın erken saatlerinde vadiyi kaplayan sisin kalenin surlarını yuttuğu o anı fotoğraflamak kelimenin tam anlamıyla bir “Yüzüklerin Efendisi” karesidir. 

2. Sulara Vurulan Taş Kelepçe: Şenyuva (Çinçiva) Köprüsü 

Zilkale’ye giderken yolunuzun üzerinde, Fırtına Deresi’nin o en vahşi, en hırçın aktığı noktalardan birine asırlar önce vurulmuş o estetik gerdanlık durur. 

• Hikayesi ve Önemi: 1696 yılında inşa edilen bu köprü, Rize’deki tek kemerli Osmanlı taş köprülerinin en eskilerinden ve en kusursuz olanlarından biridir. 40 metre uzunluğunda ve 20 metre yüksekliğindedir. Karadeniz’in o devasa sel taşkınlarına asırlardır direnmesinin sırrı, kemerinin sivri değil, yarım yuvarlak şeklinde son derece kusursuz bir matematikle örülmüş olmasıdır. 

• Konum: Çamlıhemşin ilçesi, Şenyuva (Çinçiva) Köyü. 

• Ulaşım: Çamlıhemşin merkeze sadece 7 km mesafededir, yol üzerindedir. 

• Giriş Ücreti: Açık yaya köprüsüdür, ücretsizdir. 

• Ziyaretçi İpuçları: Köprünün üzerinde durup altınızda gürleyen derenin sesini dinleyin. Hemen başındaki tarihi Çinçiva kahvesinde oturup çay içerken bu asırlık taş kemerin o ormanla bütünleşen silüetini izlemek efsanedir. 

3. Şehrin Sarp Kalkanı: Rize Kalesi

Çamlıhemşin’in o sarp vadilerinden çıkıp Rize merkeze, şehri denizden gelen tehlikelere karşı asırlarca bir kalkan gibi koruyan o devasa garnizona tırmanıyoruz. 

• Hikayesi ve Önemi: İç ve Aşağı Kale olmak üzere iki bölümden oluşur. İç kalenin yapım tarihi I. Justinianus dönemine (6. yüzyıl) kadar uzanır. Daha sonra Cenevizliler ve Osmanlılar tarafından devasa kesme taşlarla güçlendirilmiştir. Şehre ve Karadeniz’e tamamen hakim, güneyi sarp bir tepe üzerine kuruludur. 

• İlginç Detaylar: Asırlardır çay bahçelerinin sardığı bu kalenin burçları, günümüzde şehrin en güzel seyir terasıdır. Osmanlı döneminde Karadeniz’deki korsan saldırılarını buradan top atışlarıyla durdurmuşlardır. 

• Konum: Rize Merkez, Kale Mahallesi. 

• Ulaşım: Şehir merkezinden sarp ama kısa bir yürüyüşle veya araçla rahatça çıkılır. 

• Giriş Ücreti: Şehir parkı ve ören yeri olarak düzenlenmiştir, ücretsizdir. 

• Ziyaretçi İpuçları: Gün batımında kalenin burçlarındaki çay bahçelerinde oturup, o demli Rize çayınızı yudumlarken güneşin Karadeniz’in hırçın sularına gömülüşünü izleyin. 

4. Denizin Ortasındaki Yalnızlık: Kız Kalesi (Pazar)

Rize merkezden Pazar ilçesine doğru sahil yolunda ilerlerken, karadan sadece birkaç metre açıkta, denizin tam ortasında yükselen sarp bir kayalığın üzerine kondurulmuş esrarengiz bir şato belirir. 

• Cenevizlilerin Gözetleme Kulesi: 13. veya 14. yüzyılda Karadeniz ticaretini elinde tutan Cenevizliler tarafından inşa edildiği düşünülen bu küçük ama son derece stratejik kale, denizden gelecek tehlikeleri karaya haber vermek için kusursuz bir gözetleme kulesiydi. Karadeniz’in o devasa kış fırtınalarının dalgaları asırlardır bu surları dövse de, o kesme taş gövde inatla ayakta kalmayı başarmıştır. 

• Konum: Pazar ilçesi sahil açıkları. 

• Ulaşım: Pazar ilçe merkezine çok yakındır, sahil yolundan geçerken rahatlıkla görülür. 

• Giriş Ücreti: Sular altındaki kayalıklardadır, genellikle karadan izlenir, ücretsizdir. 

• Ziyaretçi İpuçları: Fırtınalı bir günde dalgaların bu yalnız kalenin surlarında nasıl parçalandığını fotoğraflamak kelimenin tam anlamıyla destansı bir Karadeniz karesi verir. 

5. Kurşun Kubbeli Asalet: İslam Paşa (Kurşunlu) Camii

Pazar’dan tekrar Rize merkeze dönüyor ve şehrin o en eski, en ağırbaşlı Osmanlı mühürlerinden birinin avlusuna adım atıyoruz. 

• Hikayesi ve Önemi: 16. yüzyılda (1571 civarı) İskender Paşa tarafından yaptırılan bu eser, Rize’nin en asil camilerinden biridir. Moloz ve kesme taştan inşa edilmiş, kare planlıdır. Caminin en büyük özelliği, adını da aldığı o devasa kubbesinin kurşunla kaplı olmasıdır. Karadeniz’in o bitmek bilmeyen deli yağmurlarına asırlarca bu kurşun kubbe sayesinde direnmiş ve içindeki o huzuru korumuştur. 

• Konum: Rize merkez, İslampaşa Mahallesi. 

• Ulaşım: Merkezde yürüyüş mesafesindedir. 

• Giriş Ücreti: İbadete ve ziyarete açıktır, ücretsizdir. 

• Ziyaretçi İpuçları: Caminin içindeki o sade ama asil Osmanlı ahşap/taş işçiliğine dikkat edin. Avlusunda Rize’nin o nemli rüzgarını hissederken, 450 yıllık bir tarihin gölgesinde soluklandığınızı unutmayın. 

6. Sarı Konak ve Etnografik Hafıza: Rize Müzesi (Sarı Ev)

Surların ve köprülerin o sarp tarihinden sivil mimarinin o ahşap kokulu sıcaklığına, şehrin etnografik hafızasına geçiyoruz. 

• Sivil Mimarinin İncisi: 19. yüzyılda inşa edilen bu devasa yapı, Karadeniz sivil mimarisinin Rize’deki en şatafatlı ve en iyi korunmuş örneklerinden biridir. Geniş saçakları, ahşap karkas arası taş dolgu tekniği, cumbaları ve dış cephesindeki o efsanevi sarı rengiyle uzaktan bile göz alır. “Sarı Ev” olarak da bilinen bu konak, günümüzde Rize’nin o asırlık geleneklerini, ahşap işçiliklerini, el dokumalarını ve yaşam kültürünü sergileyen muazzam bir Etnografya Müzesi’dir. 

• Konum: Rize merkez, Piriçelebi Mahallesi. 

• Ulaşım: Şehrin kalbindedir, yürüyerek 5-10 dakikada varılır. 

• Giriş Ücreti: Kültür Bakanlığı’na bağlı müzedir, Müzekart geçerlidir/ücretsizdir. 

• Ziyaretçi İpuçları: Müzenin içindeki ahşap tavan süslemelerine ve yöresel kıyafetlerin sergilendiği odalara dikkatlice bakın; eski Rizeli ustaların ağaca nasıl hayat verdiğini göreceksiniz. 

2. Bölüm: Ahşap Konaklar, Sarp Geçitler ve Milli Mücadele (Fındıklı & Merkez) 

Ahşap Konaklar, Sarp Geçitler ve Milli Mücadele (Fındıklı & Merkez)

Karadeniz’in o sarp doğasına inat, zekanın ve ahşabın nasıl bir estetiğe dönüştüğüne şahit olacağımız vadilere ve Rize’nin sivil hafızasına giriyoruz. 

7. Ormanın İçindeki Devasa Yalılar: Çağlayan Vadisi Tarihi Konakları

Rize’nin Fındıklı ilçesinde, ıhlamur ve çam ağaçlarının arasına gizlenmiş, 18. ve 19. yüzyıldan kalma, Karadeniz ağalarının o aklı durduran ahşap şaheserlerindeyiz. 

• Hikayesi ve Önemi: Bu konaklar (Hürüm, Ataç, Şatıroğlu konakları gibi) bölgenin zengin aileleri tarafından, tamamen yerel ustaların ellerinden çıkmıştır. Alt katları eşkiya saldırılarına ve neme karşı devasa kesme taşlardan örülmüş, üst katları ise göz alıcı bir ahşap işçiliğiyle “çandı” veya “göz dolgu” tekniğiyle yapılmıştır. 

• İlginç Detaylar: Konakların en büyük özelliği, o devasa çatılarının ve ahşap bölümlerinin birbirine metal çivi kullanılmadan (ahşap kavelalarla) kenetlenmiş olmasıdır! Kapılarındaki o muazzam oymalar ve geniş saçaklar, Karadeniz yağmurunu bir melodiye dönüştürmek için tasarlanmıştır. 

• Konum: Fındıklı ilçesi, Çağlayan Vadisi ve çevre köyleri. 

• Ulaşım: Fındıklı merkeze 5-10 km mesafede, asfalt yolla kolayca ulaşılır. 

• Giriş Ücreti: Bazıları butik otel/restoran, bazıları ise şahıs mülküdür. Dışarıdan gezmek ve köyleri turlamak ücretsizdir. 

• Ziyaretçi İpuçları: Çağlayan Deresi’nin kenarındaki tarihi köprülerden geçerken, bu devasa konakların vadiye nasıl hükmettiğini o efsanevi sis bulutları eşliğinde fotoğraflayın. 

8. Fırtına’nın İkinci Gerdanlığı: Mikron Köprüsü

Çamlıhemşin’e kısa bir dönüş yapıyor ve Şenyuva Köprüsü’nün o efsanevi kardeşini selamlarken Osmanlı’nın mühendisliğine bir kez daha şapka çıkarıyoruz. 

• Hikayesi ve Önemi: 19. yüzyılda Osmanlı döneminde inşa edilen Mikron Köprüsü, 30 metre uzunluğunda ve 12 metre yüksekliğindedir. İpek Yolu güzergahındaki kervanların, Kaçkar Dağları’na tırmanmadan önce Fırtına Deresi’ni güvenle geçtikleri o hayati geçitlerden biridir. 

• Konum: Çamlıhemşin ilçesi, Ayder Yaylası yolu üzeri. 

• Ulaşım: Çamlıhemşin merkeze sadece 11 km uzaklıkta, tam yol kenarındadır. 

• Giriş Ücreti: Açık yaya köprüsüdür, ücretsizdir. 

• Ziyaretçi İpuçları: Köprünün sarp kayalara nasıl oturtulduğunu inceleyin. Üzerinde durduğunuzda, yüzyıllar önce buradan geçen kervanların çan seslerini hayal etmek zor değil. 

9. Yeşilin Yuttuğu Bizans Mührü: Ciha Kalesi 

Pazar ilçesinin sarp tepelerinde, adeta doğanın insanoğlundan intikam alırcasına yuttuğu, ormanların içine gizlenmiş esrarengiz bir garnizon. 

• Hikayesi ve Önemi: Hemşin Deresi vadisini gözetlemek için, muhtemelen Cenevizliler veya Trabzon Komnenosları döneminde (Orta Çağ) yapıldığı düşünülmektedir. Dairesel bir plana sahip olan kalenin ortasında gözetleme kuleleri ve su sarnıçları bulunur. Yeşilliklerin sardığı bu sarp kale, asırlarca vadinin en güvenli nöbetçi kulesi olmuştur. 

• Konum: Pazar ilçesi, Yücehisar Köyü sınırlarında. 

• Ulaşım: Pazar ilçe merkezine yaklaşık 7 km mesafededir, sarp bir yoldan gidilir. 

• Giriş Ücreti: Açık ören yeridir, ücretsizdir. 

10. Cumhuriyetin Asil Ruhu: Atatürk Evi Müzesi (Mataracı Konağı)

Yeniden Rize merkeze dönüyor ve Milli Mücadele yıllarının, Cumhuriyet’in ilk dönemlerinin o ağırbaşlı tanığına, 19. yüzyıl yapımı devasa bir ahşap konağa giriyoruz. 

• Hikayesi ve Önemi: 1924 yılında Rize’yi ziyaret eden Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün konakladığı, Mataracı Mehmet Efendi’ye ait bu görkemli üç katlı konak; dönemin en elit Karadeniz evlerinden biridir. İçi tamamen yöresel ahşap oymacılığının zirvesiyle süslenmiştir. 

• İlginç Detaylar: Konağın odalarında gezerken, Kurtuluş Savaşı’nda Rize milislerinin (İpsiz Recep ve tayfasının) Karadeniz’in o deli dalgalarıyla Anadolu’ya nasıl gizlice silah taşıdıklarına dair belgeleri ve Atatürk’ün şahsi eşyalarını görürsünüz. 

• Konum: Rize merkez, Müftü Mahallesi. 

• Ulaşım: Şehir merkezindedir, yürüyerek rahatça ulaşılır. 

• Giriş Ücreti: Kültür Bakanlığı’na bağlı müzedir, Müzekart geçerlidir/ücretsizdir. 

11. Yaşayan Ticaret Labirenti: Tarihi Rize Çarşısı (Kuyumcular Sokağı)

Rize’nin o asırlık ticari ruhunu hissetmek için kesme taş binaların çevrelediği, o dar ve hareketli sokaklara dalıyoruz. Burası Karadeniz kadınının asaletini simgeleyen el işçiliğinin merkezidir. (Merkezdedir, ücretsiz gezilir.) Kuyumculardaki Rize hasırı ve “Rize bezi” (Feretiko) dokumalarının sergilendiği o otantik dükkanları gezmek, şehrin hafızasına dokunmaktır. 

 3. Bölüm: Çivisiz Camiler ve Dağların Sessiz Bekçileri (İkizdere & Çayeli)

Çivisiz Camiler ve Dağların Sessiz Bekçileri (İkizdere & Çayeli)

Artık Kaçkarların en derin vadilerine, ormanların o ıssız ve sarp mabetlerine, insanın doğayla kurduğu o efsanevi ittifaka şahit olacağız. 

12. Deli Sulara Üç Gözlü Mühür: Güneyce (Varda) Köprüsü

Rize’nin o klasik tek kemerli köprülerinden mimari olarak tamamen ayrılan, İkizdere’nin o köpüren sularına asırlar önce vurulmuş anıtsal bir şaheserdir. 

• Hikayesi ve Önemi: 1901 yılında inşa edilen bu köprüyü diğerlerinden ayıran en efsanevi özellik, “üç gözlü” (üç kemerli) olmasıdır! Karadeniz’in sarp vadilerinde genelde tek kemer kullanılırken, Varda Köprüsü Osmanlı taş işçiliğinin Rize’deki en estetik ve nadir varyasyonlarından biridir. 

• Konum: İkizdere ilçesi, Güneyce Beldesi. 

• Ulaşım: Rize-Erzurum karayolu (İkizdere güzergahı) üzerindedir, araçla yanına kadar gidilir. 

• Giriş Ücreti: Açık köprüdür, ücretsizdir. 

13. Ormanın Kalbindeki Şaheser: Şimşirli Köyü Ahşap Camii

İkizdere’nin o dondurucu ve sarp yamaçlarında, dünya ahşap mimari tarihine meydan okuyan o nefes kesici orman mabedi. 

• Tek Bir Çivi Bile Yok: 19. yüzyılın ortalarında (1850’ler) tamamen ahşap kütüklerin birbirine “çantı” tekniğiyle (kurtboğazı denilen geçmelerle) kenetlenmesiyle yapılmıştır. Metal çivi kullanılmayan, süslemeleri, minberi ve kapısıyla tam bir Karadeniz ahşap destanı olan bu cami, bölgedeki ahşap cami geleneğinin en kusursuz örneklerindendir. 

• Konum: İkizdere ilçesi, Şimşirli Köyü. 

• Ulaşım: İlçe merkezine 15 km uzaklıkta, dağ yolundan gidilir. 

• Giriş Ücreti: İbadete açık tarihi camidir, ücretsizdir. 

14. Efsanevi Seyir Terası: Çeçeva (Haremtepe) Köyü ve Ahşap Dokusu 

Son yıllarda dünyanın dört bir yanından fotoğrafçıların akın ettiği, çay bahçelerinin adeta bir labirent gibi, zümrüt bir halı gibi dağları sardığı o meşhur köy. Aralarına serpiştirilmiş eski Karadeniz ahşap evleriyle, insanın toprağı nasıl bir sanat eserine dönüştürdüğünün en somut kanıtıdır. (Çayeli ilçesindedir, dik ve virajlı bir yolla çıkılır.) 

15. İnsan Eliyle Oyulan Dağ: Pileki Mağarası 

Rize fethimizin finalini, Karadeniz kadınının o sarsılmaz iradesini ve mutfak kültürünü şekillendiren efsanevi bir yeraltı madeniyle yapıyoruz. 

• Mısır Ekmeğinin Sırrı: İyidere ilçesindeki bu mağara doğal değildir! Yüzyıllar boyunca Karadenizlilerin mısır ekmeği pişirmek için kullandıkları “pileki” (özel taş kaplar) taşlarını oymak için dağı milim milim, elleriyle kazarak oluşturdukları devasa bir yeraltı tünel ağıdır. İçinde göletler, dehlizler ve asırlık keski izleri bulunan bu mağara, insanın ekmeği için taşa nasıl boyun eğdirdiğinin destanıdır. 

• Konum: İyidere ilçesi, Köşklü Köyü. 

• Ulaşım: Merkeze 20 km mesafededir, restore edilip ışıklandırılmıştır. 

• Giriş Ücreti: Çevre düzenlemesi olan turistik mağaradır, cüzi bir ücreti vardır. 

 4. YeGez Rize Ziyaretçi Rehberi: Kaçkar Ayazı ve Muhlamanın Sırrı

YeGez Rize Ziyaretçi Rehberi

Rize; bir yanıyla hırçın Karadeniz, diğer yanıyla geçit vermez Kaçkarlardır. Bu yağmur ve yeşil krallığını fethederken stratejiniz şu olmalı: 

İklim Stratejisi: Ne Zaman Gidilir? 

• Yağmur Bir İhtimal Değil, Kuraldır: Rize’de yazın ortasında bile güneş açtığında bir saat sonra fırtına kopabilir. Valizinizde su geçirmez rüzgarlık, şemsiye ve sağlam bir bot her mevsim şarttır. 

• YeGez Altın Zamanı: Şelalelerin en gür aktığı, yaylaların canlandığı Mayıs sonu-Haziran ayları ile ormanların yeşilden kırmızıya döndüğü, o efsanevi sis denizinin yaşandığı Eylül-Ekim ayları Rize’nin en büyüleyici zamanlarıdır. 

Gastronomi: Dağların ve Tereyağının Bereketi 

• Kaçkarların Gücü: Muhlama (Kuymak): Gerçek Rize kolot peyniri, mısır unu ve o efsanevi Karadeniz tereyağının bakır tavada eriyip uzadığı, yemeden dönenin aklının kalacağı o muazzam lezzet. 

• Meşhur Çayeli Kuru Fasulyesi: Özel İspir fasulyesinin, dana etiyle birlikte taş fırınlarda, devasa bakır tencerelerde saatlerce ağır ağır pişirilmesiyle yapılan, şerbet gibi o milli şaheser. Helvasız bitirilmez! 

• Rize Kavurması: Odun ateşinde kendi yağıyla pişirilen ve sabah kahvaltılarında bile tüketilen o asil et mühürü. 

• Laz Böreği ve Rize Çayı: Adı börek, kendi şerbetli ve karabiberli efsanevi bir tatlı! Ve elbette ince belli bardakta dumanı tüten, her köşe başında ikram edilen o hakiki Rize Çayı! 

 5. Kapanış: Uçurumların ve Kemerlerin Şehrine Veda

Rize; sadece çay toplanan bir tarım kenti değil; Fırtına Deresi’nin üzerine taştan gerdanlıklar dizen asırlık ustaların, uçurumların kenarına kartal yuvası gibi kaleler inşa eden komutanların ve tek bir çivi bile çakmadan ahşabı konuşturan sanatkarların o devasa ve mağrur yurdudur. 

Zilkale’nin burçlarında Karadeniz’in o sert rüzgarını yüzünüzde hissederken tarihi solur, Pileki Mağarası’nın karanlığında ekmek için verilen o asırlık mücadeleye şahit olursunuz. Çağlayan Vadisi’nin o ahşap konaklarına baktığınızda estetiğe hayran kalır, tereyağı kokan devasa bir Muhlama sofrasına oturduğunuzda ise bu hırçın ve bereketli coğrafyanın ruhunu iliklerinize kadar hissedersiniz. 

YeGez olarak hazırladığımız bu devasa 15 duraklık Rize rehberinin; o sarp vadilerde, asırlık köprülerde ve ahşap konaklarda senin o usta kalemine kusursuz bir fener olmasını diliyoruz. Kaçkarların o efsanevi sisi hep arkanda, yolların ve satırların hep açık olsun!