Denizli Tarihi Yerler Rehberi: Hierapolis ve Laodikeia’nın Kutsal Mirası

Bu yazımız içerisinde Denizli Tarihi Yerler üzerine konuşacağız. Denizli denildiğinde milyonlarca insanın aklına o göz alıcı beyazlık, yani Pamukkale Travertenleri gelir. Ancak o pamuk gibi görünen beyaz terasların hemen üstüne çıktığınızda, sizi termal suların etrafında şekillenmiş, Roma İmparatorluğu’nun en zengin ve en aristokrat şehirleri karşılar.

Burası; fay hatlarının depremlerle yıktığı ama aynı fay hatlarından fışkıran şifalı sularla defalarca küllerinden doğan bir coğrafyadır. Antik çağın tekstil ve borsa merkezidir. Hristiyanlığın en erken yayıldığı, İncil’de üzerine ayetler inen kutsal kiliselerin bulunduğu topraklardır. YeGez olarak hazırladığımız bu devasa rehberde, sizi sadece sıcak sulara ayak sokmaya değil; gladyatörlerin kan döktüğü arenalarda yürümeye, cehennem kapılarından sızan zehirli gazların efsanesini dinlemeye ve asırlık Buldan evlerinin o daracık sokaklarında dokuma tezgahlarının sesine kulak vermeye davet ediyoruz.

1. Beyaz Cennetin Altındaki Gizem ve Şifa

Beyaz Cennetin Altındaki Gizem ve Şifa

Denizli tarihine, dünyanın dört bir yanından imparatorların ve soyluların şifa bulmak için akın ettiği o görkemli “Kutsal Şehir”den (Hierapolis) başlıyoruz.

Şanlıurfa’da Nerede Kalınır? Göbeklitepe, Balıklıgöl (Eski Urfa) ve Yeni Şehir Rehberi

×

1. Ölümün ve Şifanın Kutsal Şehri: Hierapolis Antik Kenti

Travertenlerin hemen üzerinde yer alan ve M.Ö. 2. yüzyılda Bergama Krallığı tarafından kurulan Hierapolis, antik dünyanın en ünlü termal tedavi ve rehabilitasyon merkeziydi. Ancak burayı “Kutsal Şehir” yapan şey sadece şifalı suları değil, efsaneleri ve inanç tarihidir. İsa’nın 12 havarisinden biri olan Aziz Philippus, Hristiyanlığı yaymak için buraya gelmiş ve bu topraklarda çarmıha gerilerek öldürülmüştür (Mezarı ve adına yapılan devasa Martyrium buradadır).

• İlginç Detay (Cehennem Kapısı – Plütonyum): Şehrin en tüyler ürpertici noktası, Yeraltı Tanrısı Hades’e (Plüton) adanmış olan mağaradır. Fay hattının tam üzerinde yer alan bu mağaradan yeryüzüne yoğun miktarda Karbondioksit (CO2) gazı çıkar. Antik dönemde rahipler, bu mağaraya soktukları boğaların ve kuşların anında ölmesini “Hades’in nefesi” olarak halka sunar ve kendi nefeslerini tutarak (veya gazın yoğunluğunun az olduğu yüksek yerlerde durarak) mağaradan sağ çıkıp mucize yarattıklarına inandırırlardı. Günümüzde bu kapının etrafı camla çevrilidir çünkü yaklaşan kuşlar ve böcekler hala o zehirli gazla ölmektedir!

• Konum: Pamukkale ilçesi sınırlarında (Denizli merkeze yaklaşık 18 km uzaklıktadır).

• Ulaşım: Denizli otogarından her 15 dakikada bir kalkan Pamukkale minibüsleriyle travertenlerin güney veya kuzey kapısına çok rahat ulaşılır.

• Ziyaretçi İpuçları: Şehir devasa bir alana yayılmıştır. Özellikle tepedeki, kabartmalarıyla dünyaca ünlü olan 12 bin kişilik Hierapolis Antik Tiyatrosu‘na tırmanmadan dönmeyin. Yazın gidiyorsanız şemsiye ve bol su hayat kurtarır.

• Giriş Ücreti: Pamukkale Travertenleri ve Hierapolis aynı kompleks içindedir. Kültür Bakanlığı’na bağlıdır ve Müzekart geçerlidir. (Müzekartsız giriş ücreti oldukça yüksektir, Müzekart hayat kurtarır).

2. Sütunların Arasında Zaman Yolculuğu: Kleopatra (Antik) Havuzu

Hierapolis’in tam kalbinde, dünya üzerinde içinde yüzebileceğiniz en sıra dışı, en tarihi havuz bulunur. M.S. 7. yüzyılda meydana gelen o devasa deprem, şehrin görkemli agorasını ve etrafındaki koca koca mermer sütunları ortadan ikiye yarılan toprağın içine devirmiştir. Fay hattından fışkıran 36 derecelik şifalı termal su, bu yıkıntının içini doldurmuş ve ortaya Antik Havuz çıkmıştır.

• Hikayesi ve Önemi: Efsaneye göre Mısır Kraliçesi Kleopatra bile güzelliğini ve sağlığını bu havuzun sularına borçludur. Havuza girdiğinizde ayağınızın altında 2000 yıllık devasa Korint başlıklı sütunlar, tarihi mermer bloklar yatar. Suyun içindeki doğal mineraller (özellikle karbondioksit) vücudunuzu minik kabarcıklarla kaplar, adeta ılık bir maden suyunun içinde yüzüyormuşsunuz hissi verir.

• Konum: Hierapolis Antik Kenti’nin tam ortasında, arkeoloji müzesinin hemen yanındadır.

• Ulaşım: Pamukkale Travertenleri’ne giriş yaptıktan sonra yürüyerek veya içerideki ring araçlarıyla havuz alanına ulaşabilirsiniz.

• Ziyaretçi İpuçları: Havuzun kenarında oturup izlemek, kafesinde soluklanmak ücretsizdir. Ancak suyun dibindeki sütunlar yosunlu ve çok kaygandır, yürürken ayak bileklerinizi burkmamaya ekstra dikkat etmelisiniz.

• Giriş Ücreti: Hierapolis’e Müzekart ile girseniz bile, Antik Havuz’da yüzmek ekstra ücrete (ayrı bir bilete) tabidir ve Müzekart burada geçmez. Sadece soyunma kabini ve yüzme bedelidir.

2. İncil’in, Ticaretin ve Dokumanın Başkentleri

İncil’in, Ticaretin ve Dokumanın Başkentleri

Pamukkale’nin fay hatlarından inip, bereketli Lykos (Çürüksu) Vadisi’ne geçiyoruz. Burası, Roma döneminde paranın, ticaretin ve modanın kalbinin attığı yerdir.

3. Vahiy Kitabının Kutsal Kilisesi: Laodikya (Laodikeia) Antik Kenti

Hierapolis bir şifa merkeziyse, onun hemen karşısındaki tepede kurulan Laodikya, antik çağın “Wall Street”i, yani en büyük finans ve ticaret metropolüydü. Suriye Caddesi üzerinde yürürken sağlı sollu dükkanları, devasa agoraları ve tapınakları gördüğünüzde şehrin zenginliği gözünüzü kamaştırır. Şehir o kadar zengindi ki, büyük bir depremle yıkıldıklarında Roma İmparatorluğu’nun gönderdiği maddi yardımı “Bizim paramız var, kendimiz yaparız” diyerek reddetmişlerdir.

• Önemi ve Hikayesi: Laodikya’nın Hristiyan dünyası için önemi paha biçilemezdir. İncil’in (Yeni Ahit) Vahiy bölümünde adı geçen “7 Kutsal Asya Kilisesi”nden biri buradadır. Ayetlerde Laodikyalılar aşırı zenginlikleri yüzünden şımarmakla, “ne sıcak ne soğuk, ılık olmakla” (bölgedeki suların termalden gelip ılımasına atıf) eleştirilir. Ayrıca bu kent, antik dönemde yetiştirilen ve simsiyah yünü olan özel kuzularıyla tekstilin (dokumacılığın) başkentiydi. Bugün Denizli’nin tekstilde bir dünya markası olmasının genetik kökleri Laodikya’ya dayanır.

• İlginç Detay: Türkiye’nin en büyük, en iyi korunmuş antik kilisesi (Laodikeia Kilisesi) cam tabanların altından mozaiklerini görebileceğiniz muazzam bir restorasyonla ayağa kaldırılmıştır. Çift tiyatrosu olan nadir kentlerdendir.

• Konum: Denizli merkeze sadece 6 km uzaklıktaki Eskihisar ve Bozburun köyleri arasındadır.

• Ulaşım: Şehir merkezinden (Otogar veya Bayramyeri’nden) kalkan Eskihisar/Laodikya minibüsleriyle veya özel araçla Ankara karayolu üzerinden 10 dakikada çok rahat ulaşılır.

• Giriş Ücreti: Kültür Bakanlığı’na bağlıdır ve Müzekart geçerlidir. (Pamukkale’ye kıyasla çok daha tenhadır, fotoğraf çekmek için kusursuzdur).

4. Padişahların Terzisi: Buldan Tarihi Evleri ve Dokuma Sokakları

Antik metropollerin tekstil mirasını günümüze kadar taşıyan, daracık taş sokaklarında yürürken ahşap tezgahlardan gelen ritmik “tık tık” seslerinin hiç susmadığı o efsanevi ilçeye, Buldan‘a gidiyoruz.

Ertuğrul Gazi’nin içliğinden Barbaros Hayreddin Paşa’nın şalına, Genç Osman’ın gömleğine kadar Osmanlı sarayının en nadide dokumaları bu ilçedeki ustaların elinden çıkmıştır. Buldan’ı sadece bir tekstil pazarı olmaktan çıkaran şey ise, 18. ve 19. yüzyıldan kalma, cumbalı, saçaklı ve birbirinin manzarasını asla kesmeyen o muazzam Buldan Tarihi Evleri‘dir. Safranbolu veya Şirince’yi andıran bu sokaklar, restore edilmiş rengarenk konaklarıyla adeta yaşayan bir müzedir.

• Konum: Denizli’nin Buldan ilçesi merkezi. (Denizli merkeze yaklaşık 45 km uzaklıktadır).

• Ulaşım: Denizli otogarından her yarım saatte bir kalkan Buldan minibüsleriyle 45 dakikada ulaşılır. Özel araçla İzmir-Denizli karayolu üzerinden gidilir.

• Ziyaretçi İpuçları: Tarihi sokakları (özellikle BELKÜM – Buldan El Sanatları ve Kültür Merkezi civarını) yürüyerek gezin. Buldan bezinden (terletmeyen, doğal pamuklu) yapılmış şallar ve kıyafetler almak için Türkiye’deki en doğru ve en ucuz yerdesiniz.

• Giriş Ücreti: Sokakları gezmek, tarihi konakları dışarıdan izlemek ve çarşıda dolaşmak tamamen ücretsizdir.

5. Mozaiklerin ve Tüccarların Şehri: Tripolis Antik Kenti

Buldan’a kadar gitmişken, ilçenin hemen eteklerinde, Menderes Nehri’ne hakim bir tepede yer alan ve yıllarca toprak altında saklı kalıp son dönem kazılarıyla gün yüzüne çıkan Tripolis‘i görmeden dönmek olmaz.

• Hikayesi ve İlginç Detayları: Tripolis (Üç Şehir), adından da anlaşılacağı üzere antik dönemde Frigya, Karya ve Lidya bölgelerinin tam kesişim sınırında kurulan muazzam bir sınır ve ticaret kentiydi. Bu kenti diğerlerinden ayıran en belirgin özelliği, devasa ve rengarenk mozaiklerle kaplı tabanları ve tonozlu (kemerli) kapalı çarşı (agora) yapılarıdır. Toprak altından yeni çıkarıldığı için mermer sokakları ve mozaikleri inanılmaz derecede taze ve iyi korunmuş durumdadır.

• Konum: Buldan ilçesi, Yenicekent Mahallesi sınırları içerisindedir.

• Ulaşım: Buldan merkezden Yenicekent dolmuşlarıyla veya özel aracınızla Buldan-Denizli yolu üzerinden Yenicekent sapağına girerek çok rahat ulaşılır.

• Giriş Ücreti: Kültür Bakanlığı kazı alanı statüsündedir ve güncel olarak ziyaret ücretsizdir (Kazı başkanlığının kararlarına göre ileride biletli hale gelebilir).

6. Toprak Altında Yatan Uyuyan Dev: Colossae Antik Kenti (Honaz)

Hristiyanlık tarihi için dünyadaki en önemli merkezlerden biri olmasına rağmen, ne yazık ki yüzeyde en az kalıntı görebileceğiniz, “uyuyan” bir efsanedir Colossae. Antik çağda Frigya’nın en zengin 6 şehrinden biriydi ve zenginliğini o meşhur “Colossian” adı verilen koyu kırmızı (mor) yün boyasına borçluydu.

• Hikayesi ve Önemi: Bu şehri dünya çapında efsane yapan şey, İncil’in (Yeni Ahit) bölümlerinden biri olan ve Aziz Pavlus (St. Paul) tarafından buradaki halka yazılan mektuplardır (“Koloselilere Mektup”). Büyük bir depremle yıkılmış ve halkı Laodikya’ya göç etmiştir. Bugün Honaz Dağı’nın eteklerinde, devasa bir höyük (toprak tepe) olarak kazılmayı ve altındaki o muazzam Roma kentinin gün yüzüne çıkarılmasını beklemektedir. Üzerinde yürürken, ayaklarınızın altında İncil’e konu olmuş devasa bir metropolün yattığını bilmek tüyler ürperticidir.

• Konum: Honaz ilçesi, ilçe merkezinin hemen 2 km kuzeyindedir. (Denizli merkeze yaklaşık 25 km).

• Ulaşım: Denizli otogarından kalkan Honaz minibüsleriyle çok rahat ulaşılır. Höyüğün yanına kadar özel araçla gidilebilir.

• Giriş Ücreti: Henüz resmi bir açık hava müzesi statüsünde kazılmadığı için devasa bir höyük şeklindedir ve ziyaret tamamen ücretsizdir.

7. Uçurumun Kenarındaki Kehanet: Apollon Lairbenos Tapınağı (Çal)

Denizli’nin Çal ilçesinde, Büyük Menderes Nehri’nin yarattığı o derin kanyonun tam kenarına, sarp kayalıkların üzerine adeta bir kartal yuvası gibi kondurulmuş bir inanç merkezidir Apollon Lairbenos.

• Hikayesi ve Önemi: M.S. 2. yüzyılda Güneş ve Kehanet Tanrısı Apollon’a adanarak yapılan bu tapınak, Batı Anadolu’nun en önemli kehanet (gelecekten haber alma) merkezlerinden biriydi. Tapınağın en ilginç özelliği, kölelerin tanrıya bağışlanarak özgürleştirildiği bir merkez olmasıdır. Tapınak duvarlarında ve çevredeki taşlarda bu azat etme işlemlerini (ve tanrıya yakarışları) anlatan yüzlerce yazıt bulunmuştur. Menderes’in o hırçın sularına metrelerce yüksekten bakarken, antik çağ insanlarının neden burayı “Tanrının evi” olarak seçtiğini çok iyi anlarsınız.

• Konum: Çal ilçesi, Bahadınlar Köyü sınırlarında. (Denizli merkeze yaklaşık 55 km uzaklıktadır).

• Ulaşım: Toplu taşımayla ulaşım neredeyse imkansızdır. Özel araçla Çal üzerinden Bahadınlar köyüne gidilir. Yolun son 2 kilometresi oldukça bozuk ve topraktır, altı yüksek bir araç tavsiye edilir.

• Giriş Ücreti: Sarp doğanın içinde, bekçisi veya gişesi olmayan açık bir arkeolojik alan olduğu için ziyaret ücretsizdir.

8. İskender’den Osmanlı’ya Kesintisiz Yaşam: Tabea Antik Kenti (Kale)

Antik çağın devasa mermer kentlerinden çıkıp, doğal bir savunma kalesinin üzerine kurulan ve 1960’lı yıllara kadar (Büyük Menderes depremine dek) insanların yaşamaya devam ettiği eşsiz bir yerleşime geçiyoruz: Tabea.

• Hikayesi ve Önemi: Tabea, sarp kayalıklarla çevrili, sadece tek bir giriş köprüsü olan devasa ve doğal bir tepe üzerine kuruludur. Büyük İskender’in Anadolu’yu fethinden sonra kurulan bu kent; Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde hiç terk edilmemiştir. Bu yüzden antik Roma sütunlarıyla, Selçuklu dönemi hamamlarını ve Osmanlı’nın zarif Cevherpaşa Camii’ni aynı meydanda yan yana görebileceğiniz, dünyadaki nadir “kesintisiz yaşam” merkezlerinden biridir.

• Konum: Kale ilçesi merkezinin hemen 1 km güneybatısında. (Denizli merkeze yaklaşık 75 km uzaklıkta, Muğla yolu üzerindedir).

• Ulaşım: Denizli’den Muğla/Marmaris yönüne giden tüm otobüsler ve Kale minibüsleri önünden geçer. Özel araçla ulaşım çok rahattır.

• Giriş Ücreti: Açık bir ören yeri statüsünde olduğu için gezmek ücretsizdir.

9. Selçuklu’nun Batıdaki Son Kalesi: Akhan Kervansarayı

Roma’nın gladyatörlerinden ve tapınaklarından çıkıp, İpek Yolu’nun o ağırbaşlı tüccarlarına dönüyoruz. 1253 yılında Anadolu Selçuklu Devleti komutanlarından Karasungur bin Abdullah tarafından yaptırılan Akhan Kervansarayı, Selçukluların Batı Anadolu’da inşa ettiği son kervansaraylardan biridir.

• Hikayesi ve Önemi: Bembeyaz mermer ve kesme taşların kusursuz bir işçilikle örüldüğü bu yapı, devasa bir kapalı bölüm ve geniş bir açık avludan oluşur. Taç kapısındaki geometrik süslemeler ve aslan figürleri, Selçuklu taş işçiliğinin zarafetini günümüze taşır. Asırlarca kervanların geceyi güvenle geçirdiği bu han, yakın zamanda aslına uygun restore edilmiştir.

• Konum: Pamukkale ilçesi, Akhan Mahallesi. (Denizli şehir merkezine sadece 8 km uzaklıkta, Ankara karayolu üzerindedir).

• Ulaşım: Ankara yönüne giden şehir içi minibüsleri veya belediye otobüsleriyle tam önünde inebilirsiniz. Özel araçla ulaşım çok kolaydır.

• Giriş Ücreti: Günümüzde otel, restoran ve etkinlik alanı olarak kullanıldığı için avlusuna girip o tarihi dokuyu hissetmek ücretsizdir. ### 10. Şehrin Asırlık Ticari Hafızası: Denizli Kaleiçi Çarşısı Denizli’nin sadece antik kentlerden ibaret olmadığını kanıtlayan, şehrin tam kalbinde 800 yıldır nefes alan, çekiç seslerinin hiç susmadığı bir labirenttir Kaleiçi Çarşısı.

• Hikayesi ve Önemi: 11. yüzyılda Selçuklular döneminde şehrin dış saldırılardan korunması için etrafı surlarla çevrilerek kurulan bu çarşı, günümüzde surların büyük kısmı yıkılmış olsa da daracık sokaklarıyla o tarihi ahilik geleneğini yaşatmaya devam etmektedir. Bakırcılar, demirciler ve yemenicilerin asırlık dükkanlarında ustaların ateşle imtihanını izleyebilir, Denizli’nin o meşhur bıçaklarından ve el dokumalarından satın alabilirsiniz.

• Konum: Denizli şehir merkezi, Bayramyeri Meydanı.

• Ulaşım: Şehrin tam kalbi olduğu için yürüyerek veya tüm şehir içi otobüs/minibüs hatlarıyla kolayca ulaşılır.

• Giriş Ücreti: Yaşayan, aktif bir tarihi çarşı olduğu için gezmek tamamen ücretsizdir.

3. YeGez Denizli Ziyaretçi Rehberi: Çatal Bıçağın Yasak Olduğu Şehir

YeGez Denizli Ziyaretçi Rehberi

Denizli’yi bir “YeGez Seyyahı” olarak damak çatlatan ritüellerle ve doğru ipuçlarıyla gezmek, en az o antik kentleri görmek kadar önemlidir.

Gastronomi: Ateşin ve Etin Efsanevi Buluşması

• Çatal Bıçak İstemeyin: Denizli Kebabı: Denizli’ye gidip bu kebabı yememek tarihi bir hatadır. Yaşını doldurmamış kuzu etleri, sakız odunu ateşinde, özel taş fırınlarda saatlerce kendi yağıyla ağır ağır pişirilir. Pide üzerinde servis edilen bu et o kadar yumuşaktır ki, kemiğinden tuttuğunuz an dökülür. En büyük kural: Bu kebap kesinlikle çatal ve bıçakla yenmez, ellerinizi kullanarak yemeniz racondur! (Bayramyeri’ndeki Tarihi Kaleiçi Çarşısı civarında Kocabaylar, Halil Albaş veya Enver Usta gibi efsanelerde yenir).

• Zafer Gazozu: 1930’lardan beri Denizli’nin milli içeceği kabul edilen, o kendine has ferahlatıcı aromasıyla Zafer Gazozu’nu yemeğin üzerine mutlaka için.

• Tavas Pidesi ve Yanık Yoğurt: Denizli’nin Tavas ilçesine yolunuz düşerse, bol tahinli, cevizli ve ballı o efsanevi Tavas Pidesi‘ni ve keçi sütünün bilerek hafifçe dibinin tutturulmasıyla yapılan, o isli aromaya sahip Yanık Yoğurt ve ayranını mutlaka tadın.

YeGez Hayat Kurtaran İpuçları: Kör Eden Beyazlık

• Gözlük Hayat Kurtarır: Pamukkale Travertenleri devasa beyaz bir aynadır. Yazın güneşin altında o beyaz mermer ve kireçtaşından yansıyan ışık kelimenin tam anlamıyla gözlerinizi kör edebilir (kar körlüğüne benzer bir etki yaratır). Güneş gözlüğü olmadan asla travertenlere adım atmayın.

• İklim ve Zamanlama: Denizli, Ege’de olmasına rağmen yazın termometrelerin 40-42 dereceleri gördüğü, çukurda kaldığı için boğucu sıcağı olan bir şehirdir. Antik kentleri (Hierapolis, Laodikya) gezmek için gölgelik alan neredeyse sıfırdır. Bu şehri gezmek için en efsanevi aylar Nisan, Mayıs, Eylül ve Ekim ortasıdır. Yazın gidiyorsanız sabah 08:00’de gişede olun.

• Termal Ritüel: Karahayıt bölgesindeki “Kırmızı Su”, Pamukkale’nin beyaz sularına kıyasla çok daha yüksek mineralli ve demir içerikli olduğu için şifa oranı çok daha yüksektir. Vaktiniz varsa Karahayıt termal otellerinde bir gece konaklayıp kemiklerinizi ısıtın.

4. Kapanış: Fay Hatlarının Üzerinde Yeşeren Medeniyete Veda

Denizli; suların toprağı beyaza boyadığı, fay hatlarının şehri defalarca yıkmasına rağmen insanların şifadan ve ticaretten vazgeçmeyip mermerleri her seferinde yeniden ayağa kaldırdığı inatçı ve muazzam bir şehirdir.

Hierapolis’in antik havuzunda yüzerken Roma soylularının lüksünü hisseder, Laodikya’nın o devasa tiyatrosunda İncil’in ilk ayetlerinin yankılandığını duyarsınız. Buldan’ın dar sokaklarında o ritmik dokuma tezgahı sesleri kulağınıza asırlar öncesinin ninnisini fısıldarken, Kaleiçi çarşısında odun ateşinden çıkan o efsanevi kebabı elinizle yerken gerçek bir Efe olduğunuzu hissedersiniz.

YeGez olarak hiçbir antik sütunu, efsaneyi ve pratik gezi detayını (konum, ulaşım, bilet) atlamadan tam 10 durakla hazırladığımız bu devasa rehberin, Ege’nin bu termal ve arkeolojik başkentinde size kusursuz bir yol arkadaşı olmasını diliyoruz. Cehennem kapılarının sırrı ve travertenlerin beyazlığı hep aklınızda, yollarınız hep açık olsun!