Bu yazımız içerisinde Elazığ Tarihi Yerler üzerine konuşacağız. Elazığ (eski adıyla Mamürat’ül-Aziz) ovasında gezerken modern bir kent görürsünüz, ancak başınızı kuzeydeki o sarp kayalıklara kaldırdığınızda, asıl efsane oradan size bakar: Harput. Burası, 4000 yıl boyunca Urartulardan Romalılara, Artuklulardan Osmanlılara kadar sayısız medeniyetin ele geçirmek için kan döktüğü, alınması imkansız bir “Kartal Yuvası”dır.
Bu topraklarda tarih sadece taşların üzerinde yazmaz; Kürsübaşı gecelerinde okunan gazellerde, çedene kahvesinin telvesinde ve Fırat’ın soğuk sularında yaşar. YeGez olarak hazırladığımız bu destansı rehberde, sizi sadece Hazar Gölü’nde yüzmeye değil; harcında süt olduğuna inanılan devasa surların üzerinde yürümeye, yerçekimine asırlardır meydan okuyan eğri minarenin gölgesinde soluklanmaya ve yaz sıcağında yeraltındaki o doğal buzlardan koparıp ağzınıza atmaya davet ediyoruz.
Bölüm: Kartal Yuvasındaki Kadim Başkent (Harput)
Elazığ fethimize ovasından değil, direkt olarak şehrin asıl atası olan, rakımı ve tarihiyle insanın başını döndüren o sarp antik kentten, Harput’tan başlıyoruz.
Urartuların Uçurumdaki Garnizonu: Harput Kalesi (Süt Kalesi)
Harput Antik Kenti’ne girdiğinizde ilk dikkatinizi çeken şey, uçurumların kenarına adeta ana kayanın bir uzantısı gibi inşa edilmiş devasa Harput Kalesi’dir.
Pisa Kulesi’ne Meydan Okuyan Şaheser: Harput Ulu Camii ve Eğri Minare
Harput Kalesi’nin hemen yakınında, 1156-1157 yıllarında Artuklu Hükümdarı Fahrettin Karaaslan tarafından yaptırılan, Anadolu’nun en eski ve en büyük camilerinden biri yer alır.
Mumyanın ve Efsanelerin Yattığı Yer: Arap Baba Türbesi ve Mescidi
Harput’un o kayalık yamaçlarında yer alan, 13. yüzyıl Selçuklu döneminden kalma bu türbe, sadece mimarisiyle değil, içindeki o ürkütücü sırrıyla meşhurdur.
Kayalara Gizlenmiş Antik Mabet: Meryem Ana Kilisesi (Süryani Kadim Kilisesi)
Harput Kalesi’nin sol tarafında, sarp kayalıkların adeta içine doğru oyulmuş, dışarıdan bakıldığında fark edilmesi çok zor olan efsanevi bir tapınak vardır.
Osmanlı’nın Harput’taki Zarafeti: Kurşunlu Camii ve Çınarı
Artuklu ve Selçuklu eserlerinden çıkıp, Osmanlı’nın Harput’a bıraktığı en zarif mührün avlusuna giriyoruz. 18. yüzyılda (1738) yaptırılan Kurşunlu Camii, ismini kubbelerini kaplayan kurşunlardan alır. Kesme taş işçiliği ve o ağırbaşlı klasik Osmanlı mimarisiyle dikkat çeker. Ancak bu caminin asıl kalbi, avlusundaki o devasa, asırlık çınar ağacıdır. O çınarın gölgesinde oturup, Gakkoşların o mert ve sıcak sohbetlerini dinlemek Harput’un en keyifli molasıdır.
Gakkoş Kültürünün Yaşayan Hali: Şefik Gül Kültür Evi
Harput’un sivil mimarisini ve “Kürsübaşı” denilen o efsanevi müzikli sohbet kültürünü anlamak için 18. yüzyıldan kalma bu tarihi konağa adım atmalısınız.
Bölüm: Yeraltı Buzulları, Batık Şehirler ve Fırat’ın Gücü (İlçeler)
Harput’un o tarihi merkezinden çıkıp, Elazığ’ın doğasına ve o devasa nehirlerin/göllerin şekillendirdiği antik sırlara doğru iniyoruz.
Yaz Sıcağında Yeraltı Antarktikası: Buzluk Mağarası
Harput merkezinden sadece birkaç kilometre uzaklıkta, jeoloji kurallarını altüst eden efsanevi bir doğa harikası yatar. Dışarıda sıcaklık 40 dereceyi bulurken, bu mağaraya girdiğinizde donarsınız!
Doğu’nun Gizli Denizi ve Sualtı Sırrı: Hazar Gölü Batık Şehri
Sivrice ilçesine geçtiğinizde, etrafı sarp dağlarla (Hazarbaba Dağı) çevrili, tektonik ve devasa bir göl olan Hazar Gölü sizi karşılar. Ancak burası sadece yüzmek için değil, sularının altında yatan tarih için efsanedir.
Kervanların Asırlık Geçidi: Tarihi Palu Köprüsü ve Murat Nehri
Elazığ’ın en kadim ilçelerinden Palu’ya, Murat Nehri’nin o deli akan sularına doğru gidiyoruz. Nehrin üzerinde, Romalılar döneminde yapıldığı düşünülen, Selçuklu ve Artukluların onararak kullandığı o devasa kesme taş köprü yükselir.
Çivi Yazısıyla Kazınmış Mühür: Palu Kalesi ve Urartu Yazıtları
Murat Nehri’nin kenarından gökyüzüne doğru neredeyse 90 derecelik bir açıyla yükselen sarp kayalığın tam zirvesidir. Urartular tarafından inşa edilen bu kale, bölgenin en stratejik garnizonlarından biriydi.
Türkülere Konu Olan Ayrılık: Kömürhan Köprüsü
“Kömürhan Köprüsü Harput’a bakar…” türküsünü bilmeyen yoktur. Fırat Nehri’nin (Karakaya Baraj Gölü) Elazığ ile Malatya’yı birbirinden ayırdığı o devasa kanyonda yer alır. Eski tarihi köprü sular altında kalsa da, yerine yapılan yeni köprülerin bulunduğu bu stratejik geçitte durup, Fırat’ın o devasa mavi yılan gibi kanyonun içinde nasıl kıvrıldığını izlemek, Doğu Anadolu ulaşım tarihinin hüzünlü ve efsanevi bir karesidir. (Malatya-Elazığ il sınırındadır).
Suların ve Alabalığın Şöleni: Keban Barajı ve Çırçır Şelalesi
Elazığ’ın o kurak bozkırını devasa bir iç denize çeviren, Türkiye’nin en büyük hidroelektrik efsanelerinden biri olan Keban Barajı (Keban ilçesi), sadece bir mühendislik projesi değil, coğrafyanın kaderidir.
Çırçır Şelalesi: Barajın yapımı sırasında bir fay hattının kırılmasıyla baraj gölünden sızan suların oluşturduğu, dünyanın en genç doğal şelalelerinden biridir. Suların gürleyerek aktığı bu şelalenin hemen yanına kurulan tesislerde, suların getirdiği o inanılmaz oksijenle yetişen Keban Alabalığı’nı yemek bölgenin en büyük ritüelidir. (Keban ilçesindedir, giriş ücretsizdir).
Bölüm: Modern Şehrin Tarihi Nabzı ve Kapalı Çarşı (Merkez)
Harput’un antik çağlarından Elazığ’ın ovalarına iniyor ve modern dönemin tarihiyle sivil mimarisine dokunuyoruz.
Asansörlü Minarenin Asaleti: İzzet Paşa Camii
Elazığ merkezin kalbinde, 1972 yılında çöken eski bir caminin yerine Osmanlı mimarisinin modern dönemdeki en devasa ve zarif yansımalarından biri olarak inşa edilmiştir.
Türkiye’de Bir İlk: İçerisindeki o muazzam hat ve çini işçiliğinin yanı sıra, bu camiyi tarihe geçiren asıl özelliği, Türkiye’nin ilk asansörlü minaresine sahip olmasıdır! Çift şerefeli devasa minareleriyle Elazığ ovasının neresinden bakarsanız bakın şehre yön veren asil bir kutup yıldızı gibidir. (Merkezdedir, ücretsizdir).
Baharat ve Orcik Kokulu Labirent: Elazığ Kapalı Çarşısı
1928 yılından beri şehrin ticaret kalbini oluşturan, ahşap çatısı ve kesme taş mimarisiyle o klasik Osmanlı bedesten kültürünü günümüze taşıyan efsanevi çarşıdır. İçeri adım attığınız an burnunuza devasa baharat kokuları, taze kavrulmuş Ağın Leblebisi, peynir çeşitleri ve iplere dizilmiş o efsanevi Orcik (Cevizli Sucuk) kokuları çarpar. Burası sadece alışveriş yeri değil, Gakkoş esnafının o sıcak ve mert kültürünü deneyimleyeceğiniz yaşayan bir müzedir.
Baraj Sularından Kurtarılan Hafıza: Elazığ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi
Özellikle Keban ve Karakaya barajlarının inşası sırasında sular altında kalacak olan devasa höyüklerden (Altınova höyükleri) çıkarılan o paha biçilemez Urartu, Hitit, Roma ve Selçuklu eserlerinin toplandığı bir bilgi deposudur. Çivi yazılı tabletler, Urartu savaş aletleri ve Harput kültürünü yansıtan etnografik eserlerle, gezdiğiniz tüm o kalelerin ve köprülerin arka planını burada çözersiniz. (Merkezdedir, Müzekart geçerlidir).
YeGez Elazığ Ziyaretçi Rehberi: Sarp Kayaların Ayazı ve Kürsübaşı Sofrası
Elazığ (Gakkoşlar diyarı), hem iklimiyle hem de o inanılmaz zengin ve doyurucu mutfağıyla insanın başını döndürür. Bu sarp garnizonu fethederken şu kuralları asla aklınızdan çıkarmayın:
İklim Stratejisi: Ne Zaman Gidilir?
Gastronomi: Orciğin, Çedenenin ve Köftenin Saltanatı
Kapanış: Eğri Minareye ve Batık Şehre Veda
Elazığ (Harput); sadece Fırat ve Dicle havzasına hükmeden sarp bir kaya değil, Urartuların taşı yonttuğu, Artukluların tuğlayı yerçekimine karşı eğdiği ve Fırat’ın azgın sularının türkülere dönüştüğü devasa bir zaman tünelidir.
Harput Kalesi’nden ovaya bakarken 4000 yıllık bir garnizonun o aşılmaz gücünü hisseder, Eğri Minare’nin gölgesinde Selçuklu taş ustalarının o sarsılmaz mühendisliğine saygı duyarsınız. Buzluk Mağarası’nda doğanın asırlık sürprizleriyle irkilir, Çedene kahvenizi yudumlarken Gakkoşların o mert, misafirperver ve musikiyle yoğrulmuş ruhuna dokunursunuz. Burası, kalelerin gökyüzüne, şehirlerin ise suların altına karıştığı yeryüzündeki o eşsiz mühürdür.
YeGez olarak hazırladığımız bu 15 duraklık devasa Elazığ rehberinin; o sarp kayalıklarda ve Hazar’ın sahillerinde size kusursuz bir yol arkadaşı olmasını diliyoruz. Harput’un rüzgarı ve reyhanın kokusu hep aklınızda, yollarınız hep açık olsun!
Elazığ rehberleri
Elazığ ile ilgili 3 rehber daha sizi bekliyor.
